Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 01.08.2010 | прочитано 2431 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
Кæцы Хуыцаумæ кувыс, ирон лæг?

"Иу — Хуыцау! Хуыцауы динæй арвмæ хауы дур". Ирон адæмæй ацы цалдæр хуымæтæг дзырды чи нæ зоны, ахæм нæ разындзæн. Бæгуы сæ зонæм, фæлæ нæм, цымæ, сæ хъуыды хъары? Бирæ, дам, ницæмæй бæззы, кæд бирæ мæгуыры хос нæу, уæддæр. Æрхæсдзыстæм, ныхас кæуыл цæудзæн, уыцы нымæцтæй цалдæр. Цæгат Ирыстоны ис 86 дингæнæг организацийы. Абабау, дингæнджыты сектæ дзы макæй схон, сæхи организацитæ хонынц. Се 'гъдауы бындуры чырыстон дин кæмæн ис, уыдон сты 58 организацийы. Æмæ нæм цы нæ ис! Иеговисттæ, баптисттæ, пятидесятниктæ, æвдæм боны адвентисттæ, евангелисттæ, латинаг æгъдауы католиктæ, молокантæ, лютерайнæгтæ, протестанттæ... Ис нæм пысылмон диныл хæст 16 организацийы. Ис нæм ортодоксалон иудаизмы 2 организацийы. Ис нæм Кришнæйы зонды æхсæнады иу организаци. Уыдон сты, официалон æгъдауæй регистрацигонд чи æрцыд æмæ, кусыны бар кæмæн ис, ахæмтæ. Фæлæ барлæвæрд кæмæн нæй, сæ архайд халæгыл æмæ зианхæссæгыл нымад кæмæн у, сусæгæй чи кусы, уыдон та, цымæ, цал сты? Уыдис нæм зындгонд "Аум синрике"-йы хайад (Цæгат Кавказы республикæтæй мах йеддæмæ никуы уыд). Уыдысты нæм мунисттæ, сатанисттæ æмæ æндæртæ. Уыдон цы фесты? Æви закъонæн ахæм коммæгæс сты, æмæ сæ архайд баурæдтой? Ничи ницы æмæ никæй баурæдта. Стæй сын бауромæн дæр нæй. Фæлæ ныртæккæ ныхас ууыл нæ цæуы. Æнæхуыцау адæмæй фылдæр хуыцæуттæ никæмæн вæййы. Цымæ мах хуызæн чысыл республикæйæн, мах хуызæн чысылнымæц адæмæн æгæр бирæ не сты уыцы динтæ?  

Уæвгæ мах нæхицæй арæх феппæлæм, Цæгат Ирыстон бирæнацион æмæ бирæконфессион республикæ кæй у, уый тыххæй. Æнæмæнг, нæ республикæйы хæларæй, кæрæдзи æмбаргæйæ, цæрынц сæдæ адæмыхаттæй фылдæры минæвæрттæ. Уым æвзæрæй ницы ис. Уый у нæ адæмы удыхъæды хъæздыгдзинады нысан. Бирæ республикæтæ, æцæгæйдæр, уымæй сæхицæй нæ раппæлдзысты. Стæй дунеон тыгъдады ис, иунацион (мононацион) паддзахæдтæ саразынмæ чи тырны, ахæм бæстæтæ дæр. Ахæм хъуыдытæ æмæ фæндтæ ис Уæрæсейы Федерацийы иуæй-иу регионты радикалон зондыл хæст адæймæгтæй дæр бирæтæм. Фæлæ бирæдинон республикæтæ æмæ паддзахæдтæ хорз сты æви æвзæр? Нæ республикæ бирæконфессион кæй у, уымæй исты æмбулæм? Ирон адæмы иугæнæг хъуыддаг у æви нæ иудзинадæн зиан хæссы? Ацы фарстытæн дзуапдæтджытæ дæр уыдис.  

КЪЕСАТЫ Станислав,  

РЦИ-Аланийы Парламенты Сæрдары фыццаг хæдивæг: 

Сæйраг сæ нымæц нæу. Сæйраг уый у, цæмæй сæ архайды ма уа экстремизм, фыдбылыз. Хъуамæ тæссаг ма уой æхсæнадæн. Мæнмæ гæсгæ, иуконфессион æхсæнад демократон уагæвæрдтыл дзурæг нæу. 

КАСАТЫ Таймураз,  

РЦИ-Аланийы нациты хъуыддæгты æмæ æддагон бастдзинæдты министр: 

Цæгат Ирыстон бирæконфессион республикæ кæй у, уый у нæ граждайнаг æхсæнады æвдисæн. Уый у демократон, сæрибар æхсæнады миниуæг. Стæй дзы мах нæ адæмæн тæссагæй ницы уынæм. Æппæт дингæнæг организациты архайдмæ дæр дард цæуы бæлвырд паддзахадон цæстæнгас. Уый æз зæгъын, куыд министр, афтæ. Куыд ирон лæг, афтæ та мæ хъуыды у ахæм: æгæр бирæ ницæмæй бæззы. Дзырд "ирон" хъуамæ уæлдæр æвæрд уа дзырдтæ "чырыстон "-æй дæр, "пысылмон"-æй дæр æмæ афтæ дарддæр. Мах æппæты фыццаг ирæттæ стæм, уый фæстæ та — чырыстæттæ, пысылмæттæ, индуисттæ, буддисттæ... 

ФЕОФАН,  

Стъараполы æмæ Дзæуджыхъæуы архиепископ: 

Мах Хуыцау дихтæ нæ кæны, уый нæхæдæг нæхи дихтæ кæнæм. Никæмæн ис адæмы дихтæ кæныны бар. Уый Хуыцауы фæндон нæу. Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг Хуыцау адæмы чырыстæттæ æмæ пысылмæтттыл нæ дихтæ кодта. Ныр дæр афтæ у. Мах хъуамæ хъахъхъæнæм нæ удварны уидæгтæ. Цæгат Кавказы уавæрты та фидыдæй ахсджиагдæр ницы ис. Кавказы хæхты ис æгъдæутты æмæ традициты хæхтæ. Дины бындурыл ам быцæутæ никуы уыд. Æмæ уыцы фæтк хъахъхъæнинаг у. Хъыгагæн, нæ удварны хæзнатæ рох кæнын райдыдтам. Акæс-ма, "æрыгонæй-æрыгондæр" кæнынц нæ уæлмæрдтæ. Уый дæр нæ удварны мæгуырдзинады аххос у. Стæй зæрдыл дарын хъæуы ахæм хабар: иунæг дингæнæг сектæ дæр паддзахадæн нырма ницы пайда æрхаста, стæй не 'рхæсдзæн. 

БАСАТЫ Барис,  

"Стыр Ныхас"-ы сæрдар, профессор: 

Нæ республикæ бирæдинон кæй у, уым æз æвзæрæй ницы уынын, фæлæ дингæнæг организацитæ кæрæдзи хъуамæ æмбарой, хъуамæ æмхуызон кусæм Ирыстоны хорздзинадæн, нæ ныхас хъуамæ кæрæдзийыл бада. Абон махæн нæ сæйраг хъуыддаг у Ирыстоны иудзинад, æмæ ууыл хъуамæ кусой æппæт дингæнæг адæм дæр, фæнды чырыстæттæ уой, фæнды — пысылмæттæ. Хуыцау иу у, уый адæмы иу кæны, динтæ та сæ, хъыгагæн, хицæн кæнынц. Æмæ хъуыдыйаг уый у. 

ЦЫБЫРТЫ Людвиг,  

историон наукæты доктор, профессор: 

Хъыгагæн, фæстаг азты 

не 'гъдау рох кæнын райдыдтам. Æнæуи дæр хæццæ æмæ æмтъеры дуджы цæрæм, æмæ ма нæ адæм дæр алыхуызон дингæнæг сектæтыл ныддихтæ сты. Бирæ сектæтæ нæ дæттынц бахъуаджы сахат рынчын лæгæн туг радтыны, хæсты рæстæг къухмæ хæцæнгарз райсыны бар. Æмæ, зæгъæм, ныр не 'ппæтдæр иеговисттæ куы уыдаиккам, уæд гуырдзиаг лæбурджыты ныхмæ чи 'рлæууыдаид? Æмæ уыдæттыл хъуыды кæнын хъæуы. Стæй нæ фыдæлтæм цы хорз традицион дин уыдис — Хуыцауы дин, — ууыл цæуылнæ хæцæм? 

Ацы зындгонд адæмæй алчидæр йæхирдыгонау раст у. Закъон алкæмæн дæр дæтты, цавæр æй фæнды, ахæм дин æххæст кæныны, ахæм æгъдауыл хæст уæвыны бар. Æрмæст ма халæд, паддзахад цы уагыл цæры, æхсæнады цы æгъдæуттæ æмæ æмдзарды закъонтæ ис, уыдон. Нæй уыцы хъуыдытимæ не сразы уæвæн. Фæлæ ам ис стырдæр "фæлæ". Афтæ чи дзуры, алыхуызон дингæнæг организацитæ адæмы иудзинадæн ницы зиан хæссынц, зæгъгæ, уый рæдийы. Хъуыддаг уый мидæг ис, æмæ алы сектæ дæр (стæй ма ис психикон къордтæ дæр) йæ дин нымайы тæккæ растдæрыл. 

Уый цы Хуыцаумæ кувы, уый у тæккæ уæлдæр æмæ тæккæ стырдæр. Сæ куывд дæр у тæккæ растдæр, æмæ Хуыцаумæ хæстæгдæр. Æрмæстдæр уыдон фервæздзысты хъаймæты заман. Æрмæстдæр уыдон зонынц, адæймаг царды мидæг цы зындзинæдты бахауы, уыдонæй раирвæзыны æмæ уд ссыгъдæг кæныны фæндæгтæ. Æппынфæстаг, æрмæстдæр уыдон зонынц удирвæзты мадзал. Æмæ уыцы хабæрттæ мах æрвылбон хъусæм уынгты зилæг дингæнджытæй. Фæстаг рæстæг та нæм бынтон сбирæ сты мæнг "пехуымпартæ", алцызонджытæ æмæ мæрдтæй здахджытæ. Хъыгагæн, уыцы кæркæ-мæркæ динты фæлхъæзæны сты ирон адæмы фылдæр хай. Уæрæсейы субъектæй иуы дæр мах бæрц дины сектæтæ никуы ис. Уырдæм ивылынц нæ кæстæртæ, æнахъом сабитæ. Бонæй-бон кæнынц фылдæр. Рæстмæ кæсын дæр чи нæ зоны, уыдон рахæсс-бахæсс кæнынц дины чингуытæ, дæлæ-уæлæ ныхæстæй нын æмбарын кæнынц, æцæгæйдæр сыгъдæг æмæ табуйаг чи у, уыцы чингуыты мидис. Змæнтынц адæмы зонд. Ардауынц нæ, ирвæзтмæ нæ чи æркæндзæн, ахæм цавæрдæр ног фæндæгтыл. Æмæ цы нæ диссæгтæ фехъусдзынæ æмæ фендзынæ. Афтæмæй та цалдæр азы размæ дæр ма Ирыстон алыхуызджын пæр-пæргæнæг дингæнæг æхсæнад нæ уыдис. 

Æнæхуыцау адæймаг тæссаг у. Хуыцаумæ чи нæ кувы, уый адæймаг нæу. Карк дæр, дам, ма дон куы ануазы, уæд йæ хуыцаумæ скæсы. Фæлæ, уæлдæр кæй кой скодтам, ахæм уавæр хорзмæ нæ кæны. Раст загъта архиепископ Феофан: абоны онг иу дингæнæг сектæ дæр паддзахадæн пайда нæма æрхаста, стæй не 'рхæсдзæн. Фæлæ уыцы сектæтæй нæхи куыдæй хъахъхъæнæм? Цы саразын хъæуы, сæ хызмæ цæмæй ма бахауæм, уый тыххæй. Куыдæй ис фыццаг фембæлды рæстæг базонæн сектантты? 

Бирæ сты дины сектæты хицæндзинæдтæ æмæ сæрмагонд миниуджытæ. Сектанттæ дæ æнæмæнг æууæндын кæндзысты ахæм хъуыддæгтыл. Къордмæ (афтæ хонынц иуæй-иу сектæтæ сæхи) куы бацæуай, уæд æрмæстдæр уым ссардзынæ, нырмæ цы агуырдтай, уый. Æрмæстдæр къорд зоны, цы дæ хъæуы, уый. Къорды зондахаст у, æнхъæл куыд нæ уыдтæ, афтæ хуымæтæг æмæ æмбарын кæны цыфæнды фарста дæр. Сектæйы тыххæй раст хатдзæг скæнæн нæй — мацæуыл хъуыды кæн æмæ мацы агур дæ зонды. Дæ ног "æмбæлттæ" дын дзурдзысты; "Уый ныхæстæй бамбарын кæнæн нæй. Уый зæрдæйæ бамбарын хъæуы, цом нæ центрмæ". Алы къордæн дæр ис ахуыргæнæг, медиум, фæтæг кæнæ гуру. Æрмæстдæр уый зоны рæстдзинад. Сектæйы ахуырад у тæккæ растдæр, у æнусон æмæ йын ивæн ницы хуызы ис. Традицион наукæ, объективон хъуыды æппæрст цæуынц иуварс, уымæн æмæ раст не сты, цæуынц хæйрæджы ардыдæй. Къорды уæнг чи нæ уа, уый критикæ нымад у сектæйы рæстдзинады æвдисæныл. Дуне цæуы сæфтмæ, æмæ æрмæстдæр къорд зоны, куыд æй фервæзын кæнын хъæуы, уый. Къорды уæнгтæ сты элитæ, æвзæрст, сыгъдæг æмæ æнæниз адæм. Иннæ дзыллæтæ сты рынчын æмæ сæфт, уымæн æмæ нæ хауынц къордмæ, нæ дæттынц, къорд æй цæмæй фервæзын кæна, уый фадат. Ды æвæстиатæй хъуамæ суай къорды уæнг. Къорд йæхи фæиппæрд кæны алфамблай дунейæ: дарæсæй, хæринагæй, сæрмагонд æвзаджы хаттæй. Сектæ архайы, цæмæй ферох кæнай раздæры зонгæты æмæ хæлæртты, уымæн æмæ уыдон дæ "удварны рæзт" хъыгдарджытæ сты. Нæлгоймаг æмæ сылгоймаджы æхсæн ахастдзинæдтæ дæр аразгæ сты къорды фæндæй. Къорд дын нæ дæтты уæгъд рæстæг: хъуамæ иудадзыг уæй кæнай чингуытæ æмæ газеттæ, ардауай ног адæмы къордмæ бацæуыныл. Иунæгæй ницы хуызы аззайдзынæ иу уысм дæр, къорды уæнгтæй иудадзыг дæ цуры æнæмæнг исчи уыдзæн. Иугæр гуырысхо кæнын куы райдайай сектæйыл, цы агуырдтай, уый дæ къухы куы не 'фта, уæд аххосджын уыдзынæ æрмæстдæр дæхæдæг, уымæн æмæ дæхиуыл фаг нæ кусыс кæнæ не 'ууæндыс, куыд æмбæлы, афтæ. Фæлæ уый фарстайы иу æмбис у. Иннæ æмбис, æхсæнады æмдзарды закъонтæ куыд хæлд цæуынц, уый у. Райсæм, абон нæ царды уæлдай арæхдæр чи систы, уыцы иеговистты. Экстремистоныл нымад æрцыдысты, иеговисттæ кæй хæлиу кæнынц, ахæм 23 чиныджы æмæ брошюрæйы, стæй журналтæ "Пробудитесь" æмæ "Сторожевая башня возвещает царство Иеговы"-йы 11 рауагъды. Уымæй уæлдай иеговисттæ иуварс æппарынц бындурон ахуырад, уый, дам, адæймаджы зонд талынг кæны, ахуырад, наукæ сты мæнг хъуыддæгтæ. Сектæйы алы уæнг дæр хъуамæ уа коммæгæс, дыууæ зæгъæн нæй организацийы иумæйаг фæндоныл. Никæмæн ис сектæйæ барвæндонæй рацæуыны бар, фæхицæн дзы уыдзынæ, истæй тыххæй дыл сектæйы уæнгтæ хъоды куы бакæной, æрмæстдæр уæд. Сектæйы уæнгтæн нæй спорты архайыны кæнæ политикон куыст кæныны, æфсады службæ кæныны, гуырæн бонтæ бæрæг кæныны, искæмæн туг радтыны, кæсаг ахсыны бар. Æрхæсдзыстæм ахæм нымæц — 4 мин æрыгон иеговисты сæхи æмбæхсынц æфсады службæйæ. Уыимæ сектæйы тынг парахат у кæрæдзийыл ардауыны æмæ хахуыр кæныны хъуыддаг. Алы иеговисты хæс дæр у сектæйы разамонæгæн йе 'мбалы "тæригъæды мийы" тыххæй æнæмæнг фехъусын кæнын. 

Дон афтид бынат агуры, дин та — афтид удтæ æмæ зæрдæтæ. Адæм алыхуызон дингæнæг сектæтыл кæй ныддихтæ сты, уый у, раздæры советон паддзахадон идеологийы бæсты (хорз уыд æви æвзæр, уый хицæн ныхас у) адæмæн лæвæрд кæй ницы æрцыд, уый аххос. Зæрдыл дарын хъæуы, нæ фæсарæйнаг идеологон знæгтæ дæр æнцад кæй нæ бадынц, уый. Уыдонæн сæ нысан у нæ адæмы удыхъæд фехалын, алцыхæрæг цæрæгойтæ нæ скæнын, сæрыстыр кæмæй стæм, нæ уыцы бирæнацион Уæрæсе нын ныффалгæрон кæнын æмæ нын нæ диссаджы æрдзон хъæздыгдзинæдтыл æрбадын. Специалистты нымадмæ гæсгæ, Уæрæсейы зæххыл сты дунеон æрдзон хъæздыгдзинæдты 33 проценты, Уæрæсейы цæрæг адæм та сты дунейы дзыллæты ( ! ) 2 проценты. Цæмæй æрдзон хæзнаты æртыццаг хай сæ къухы бафта, уый тыххæй не знæгтæ нæ бацауæрдцзысты уыцы 2 проценты бабын кæныныл. Æмæ кусынц, архайынц. Кусынц алыхуызон мадзæлттæй. Уыцы мадзæлттæй иу у уæрæсейаг адæмы алыхуызон дингæнæг къуымтыл ныххæлиу кæнын. Æмæ, куыд уынæм, афтæмæй уый сæ къухы æфтгæ дæр кæны. Æфты нæхи æххуысæй. Нæхи зондæй кæнæ æнæзондæй. Уадзæм нæхи сайын, нæ фыдæлтæм цы хорз, раст æмæ фарны дин уыдис, уый та нæ рох кæнын райдыдта. Социологон раиртæстытæ куыд зæгъынц, афтæмæй ирон традицион диныл хæст сты нæ адæмы 13 проценты, æндæр нæ. Иннæтæ та? Кæцы Хуыцаумæ кувыс, ирон лæг? 

 

МАЛИТЫ Хасан, 

Газет «Рæстдзинад» 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова