Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 20.03.2010 | прочитано 5376 раз |  Комментарии (1)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
Академик В. Ф. Миллер

Всеволод Фёдорович Миллер
Всеволод Фёдорович Миллер
Гæбæраты Никъала 

Агънаты Æхсар 

Журнал «Мах дуг», 1990, №7 

 

Адæмы цард фæнывылдæр кæныныл йæхи чи снывонд кæны, ахæм лæгтæ стæм вæййынц. Уыцы куырыхон лæгтæй иу уыди Всеволод Федоры фырт Миллер. 

Всеволод Миллер ирон адæмæн стыр лæггæдтæ бакодта. Фыццаджыдæр наукон æгъдауæй ныффидар кодта немыцаг ахуыргонд Карл Мюлленгорфы хъуыды ирон адæм рагон скифтæ, сарматтæ æмæ алантæй кæй баззадысты, уый. Йæхæдæг йæхи цæстæй куы федта ирон адæмы царды æууæлтæ, куы фехъуыста зæронд кадæггæнджытæй Нарты таурæгътæ, аргъæуттæ, зарджытæ, уæд дисы бацыд: куыд баззадысты ирон адæммæ рагон скифты царды миниуджытæ? Миллер ирон адæмы тыххæй фыста, Европæйы цы егъаудæр журналтæ цыд, уыдонмæ. Афтæмæй чысыл ирон адæмы айхъуысын кодта æнæхъæн дунейыл. 

Миллер æртыназдзыдæй бауарзта нæ бæстæ, нæ адæм, æмæ суанг йæ амæлæты онг нæ ныууагъта ирон адæмы истори, этнографи, фольклор æмæ æвзаг иртасын. Ирон æмæ дыгурон æвзæгтæ, афæдзмæ афтæ базыдта, æмæ йæ дзургæйæ ирæттæ иронæй нæ иртæстой, дыгурæттæ та дыгуронæй. 

Всеволод Федоры фырт Миллер райгуырди 1848 азы 19 апрелы Мæскуыйы, уæздан мад æмæ фыды хæдзары. Кæд йæ мыггагæн немыцаг хуыз ис, уæддæр йæ ныййарджытæ уыдысты сыгъдæг уырыссаг. Йæ фыдæлтæ раджы æрцардысты Уæрæсейы æмæ сæ ферох сæ гермайнаг равзæрд, Йæ фыд Федор Богданы фырт Миллер уыди хъуыстгонд уырыссаг поэт æмæ тæлмацгæнæг. Уыди М.П. Погодины сфæлдыстадон къорды уæнг, хæларæй царди Владимир Даль æмæ Николай Гоголимæ. 

Всеволод хъомыл кодта уырыссаг интеллигенцийы ’хсæн. Алы сабаты дæр сæ хæдзары æмбырд кодтой фысджытæ, артисттæ, музыканттæ. Мнллеры мад дæсны музыкант уыди. Адæм сæм-иу куы æрæмбырд сты, уæд сын-иу диссаджы рæсугъд цæгъдтытæ кодта фортепьянойыл. Афтæмæй йæ хъæбулы дæр фæцалх кодта: Всеволод ссис арæхстджын музыкант, æмæ йæм адæм арæх цыдысты хъусынмæ. 

Ахуырмæ тынг зæрдæргъæвд кæй уыди, уымæ гæсгæ Всеволоды йæ ныййарджытæ радтой Мæскуыйы хъуыстгонд астæуккаг скъола — Экнесы пансионмæ. Каст æй фæци 16-аздзыдæй иттæг хорз бæрæггæнæнтимæ, Уыцы пансионы Миллер хорз базыдта немыцаг, францаг, англисаг, италиаг æззæгтæ. 

Миллеры хæдзары арæх уыди хурыскæсæйнаг адæмты æвзæгтæ æмæ культурæйы ахуыргæнæг профессор П. Я, Петров. Хурыскæсæйнаг адæмты цардæй диссаджы цаутæ дзырдта профессор, æмæ йæ ныхæстæ арф ныххызтысты æвзонг Всеволоды зæрдæмæ. Уымæ гæсгæ 1865 азы Миллер бацыд ахуыр кæнынмæ Мæскуыйы университеты историон-филологон факультетмæ. Ам райста арф зонындзинæдтæ истори, этнографи, археологийæ. Сахуыр кодта санскрит, латинаг, рагон бердзенаг, рагон ирайнаг æвзæгтæ. Йæ зæрдæмæ тынгдæр цыди славяйнаг æмæ скæсæйнаг адæмты фольклор. Дыккæгæм курсы студент ма куы уыди, уæд Ф. И. Буслаевы разамындæй бакодта фыццаг наукон куыст ахæм темæйæ: «Восточные и западные родичи одной русской сказки». Студент Миллеры доклад мыхуыры рацыд 1877 азы æмбырдгонд, «Труды этнографического отдела общества любителей естествознания, антропологии и этнографии», зæгъгæ, уый 4-æм томы. 

1870 азы Всеволод Миллер æнтыстджынæй каст фæцис университет, æмæ йæ ныууагътой профессоры бынатмæ бацæттæ кæнынмæ абаргæ грамматикæ æмæ санскриты кафедрæйы. Студенттæн кастис ахæм лекцитæ: «Хурыскæсæны адæмты истори», «Уырыссаг былинæтæ скæсæйнаг фольклоримæ абаргæйæ» æмæ æнд. 

1874 азы Мæскуыйы университет арвыста æрыгон ахуыргонд Миллеры Германмæ, цæмæй йæ зонындзинæдтæ фæуæлдæр кæна санскриты æмæ рагон Хурыскæсæйнаг адæмты историйæ. Берлины Всеволод хъуыста разагъды ориенталистты лекцитæ. Отто Берг касти санскриты тыххæй, Адальберт Кун та индо-ариаг адæмты æмæ æвзæгты равзæрды фæдыл. Афæдзы фæстæ Миллер ацыд Прагæмæ хурныгуылæн славянты æвзæгтæ хуыздæр базонынмæ. 

Мæскуымæ раздæхт 1876 азы. Йемæ ’рбаласта зонадон куыст: «Очерки арийской мифологии. 1. Асвины-Диоскуры. Уыцы аз æй ныммыхуыр кодта, стæй дзы бахъахъæдта магистры наукон ном. 

Миллер кусын райдыдта Университеты. Зæрдиагæй архайдта уырыссаг героикон былинæты генезис раргом кæныныл. Æндæр адæмы тæваг сæм кæй ис, ууыл дызæрдыг нæ кодта, фæлæ цавæр адæмы? Рагон хроникæтæ ’мæ антикон фыстытæ иртасгæйæ æрцыд ахæм хатдзæгмæ: славянты фыдæлгæ дæргъвæтин рæстæг æнгом баст уыдысты сæ царды скифтæ ’мæ сарматтимæ. Диссаг æм фæкастысты скифты ’мæ сарматты хъæбатыр царды ’ууæлтæ æмæ уыдонимæ баста уырысы героикон былинæты раззæрд. Агурын байдыдта уыцы адæмты фæд. Куы базыдта скифты ’мæ сарматты байзæддæгтæ чысыл къордæй цæрынц Кавказы хазхты бæрзæндты, уæд йæ цинæн кæрон нал уыд. Æрæмбырд кодта, ирон адæмы тыххæй цыдæриддæр фыст уыд, уыдон. 

1844 азы уырыссаг академик Андрей Шегрен ныммыхуыр кодта стыр чиныг ирон адæмы ’взаджы тыххæй, схуыдта йæ: «Осетинская грамматика (с осетинско-русским и русско-осетинским словарями)». Ацы грамматикæмæ гæсгæ Всеволод Миллер базыдта ирон æвзаджы æууæлтæ. Дзырдуатимæ кæсын байдыдта, академик А. Шифнер цы ирон æмæ дыгурон таурæгътæ ’мæ аргъæуттæ ныммыхуыр кодта, уыдон. Йæхи куы барæвдзытæ кодта, уæд араст гуыргъахъ фæндагыл дард зынвадат хæхтæм. 

***
 

Фыццаг хатт Всеволод Миллер Ирыстонмæ ссыди 1879 азы сæрды. Йæ размæ цы хæстæ сæвæрдта, уыдоны тыххæй фыста йæ фæндаггон очерк «В горах Осетии»-йы. Мыхуыргонд æрцыд 1881 азы журнал «Русская мысль»-ы 9-æм чиныджы. Æрхæсдзыстæм ын йæхи ныхæстæ. 

«Цель моей поездки в Осетию была лингвистическая и этнографическая... Познакомившись теоретически с осетинским языком по грамматике А. Шегрена и текстами, изданными академиком Шифнером, поставил себе задачей — изучить на месте диалекты осетинского языка и записать в текстах произведения народной словесности, прежде всего, т.н. нартовские (богатырские) сказания. Затем песни, сказки, местные предания и тому подобное.» 

...Миллер схæццæ Дзæуджыхъæумæ. Йæ фæллад дæр не суагъта, афтæмæй зилын байдыдта горæты уынгты. Хъуыста ирон адæмы ныхасмæ. Ахста, хъуырон зæлтæ хъ, къ, пъ, чъ, тъ ныхасы куыд хъуысынц, уый. Ирон адæмы æгæр кæй уарзта, æвæццæгæн, уымæ гæсгæ Миллер цасдæр рæстæгмæ байдыдта дзурын иронау. 

Уыцы рæстæг нæ горæты Сомихы базарæй стырдæр нæ уыд. Уым балхæдта уæлæдарæн нымæт, басылыхъхъ æмæ хордзен. 

Дзæуджыхъæуы Миллер балымæн дыгурон лæппу Кокиты Сæууаимæ (Савва). Сæууай сразы Миллеримæ хæхтæм ацæуынмæ. Фыццагдæр ацыдысты Уæлладжыры коммæ бæхтыл. Сæ изæр бахастой Алагирмæ. Æрфысым кодтой зынгæ ахуыргонд, зтнограф Гатуты А. Г.-мæ. Цалдæр боны Миллер фæхъуыста уыцы куырыхон лæджы ныхæстæм ирон адæмы царды ’ууæлты тыххæй. Бирæ базыдта ирон æгъдæуттæй. Уæлдай диссаг æм фæкастысты ирон кад æмæ рад. Кæстæртæ хистæртимæ фынгтыл нæ бадтысты. Кæстæртæй никæй федта нуазгæ, тамако дымгæ, хъæрæй дзургæ. Хистæртæн кодтой лæггад. Йæ зæрдæмæ тынг фæцыдис, ирон адæм кæрæдзимæ «ды» æмæ номæй кæй дзурынц, уый. Нæлгоймæгтæ сылгоймæгтæн уæлдай кад кæй кодтой, уый йæм сарматты ’гъдауы хуызæн фæкасти. Сылгоймаг гогоны дон æрцæйхаста. Лæгтæ кæрты дуармæ бадтысты, ныхас кодтой. Сылгоймаг сæм куы ’рхæццæ, уæд нæлгоймæгтæ иууылдæр сыстадысты æмæ цалынмæ сылгоймаг ацыд, уæдмæ лæууыдысты. Куыннæ фæцыдаид Миллеры зæрдæмæ ахæм рагон сарматтаг æгъдау? 

Миллер æмæ Ковалевскийы ныхасмæ гæсгæ ирон адæммæ уæлдай кадджын уыдысты Ныхасы æмæ тæрхоны лæгтæ, æндæр ирон адæммæ ницы хицæуттæ федтой уыцы ахуыргæндтæ. 

Садонæй Зджыды ’фцæгыл Миллер æмæ Сæууай ахызтысты Дыгургоммæ. Ам Всеволод Миллер райдыдта дыгуронау дзурын. Бирæ алыхуызон æрмæг æрæмбырд кодтой бæлццæттæ Дыгургомы. Ардыгæй фæстæмæ раздæхтысты сæ зонгæ фæндагыл Уæлладжыры коммæ. Федта Нузалы рагон аргъуан, ирон кувæндæттæ. Дзæвгар æрмæг аласта йемæ Мæскуымæ. 

Миллер Ирыстонмæ дыккаг хатт ссыд 1880 азы сæрды. Ногæй та абалц кодта хъæутæм. Ныр ын æххуысгæнджытæ фылдæр фæци. Ацы хатт райдыдта æрмагг æмбырд кæнын йæ дзырдуатæн дæр. 

1881 азы Тбилисы цыди археологты съезд æмæ дзы Всеволод скодта стыр доклад ирон адæмы истори, археологи, этнографи, фольклор æмæ ирон æвзаджы фæдыл. Ахуыргæндтæн радзырдта, ирон адæмы царды æууæлтæ хуыздæр базоныны тыххæй комплексон программæ саразын кæй хъæуы, уый тыххæй. Миллермæ гæсгæ ирон æвзагæн стыр ахадæн ис наукæйы, рагон скифты, сарматты ’мæ аланты фæдон кæй у, уый тыххæй. 

***
 

Всеволод Миллер Кавказмæ цыппæрæм балц ракодта 1885 азы, Йемæ рахуыдта зынгæ ахуыргонд Максим Ковалевскийы. Бирæ фæзылдысты Ирыстоны хъæуты, Кæсæджы, Балхъары æмæ иннæ рæтты. 

Фæстæдæр Ковалевский фыста Миллеры тыххæй: 

«Лучшего товарища в путешествии нельзя было пожелать. Выносливость и непритязательность Миллера были удивительны. Когда не было дороги, мы входили в русло горных потоков и по ним поднимались до перевала, Лошадь перескакивала с камня на камень или временами погружала. нас с собой в прохладные волны... Питались мы сухарями и консервами, к которым иногда прибавлялась пойманная нашими проводниками форель... Когда попадали в аулы, мы ели шашлыки и кислое молоко, а иногда и кефир» («Вестник Европы», 1834 аз. 4-æм чиныг, 55 ф.). 

Ахæм уæззау уавæрты иртæста Миллер ирон адæмы цард, фæллой, фольклор. Йæ уацтæ ’мæ очерктæ ирон адæмы тыххæй мыхуыр цыдысты Уæрæсейы æмæ фæсарæнты алыхуызон журналты, æмбырдгæндты. Ныммыхуыр кодта чингуытæ дæр цалдæр. 

Йæ бирæ фæллæйтты ’хсæн ахсджиаг бынат ахсы «Осетинские этюды». Рацыдис æртæ томæй: 1881, 1882 æмæ 1887 азты. Бахаста йæм нарты кадджытæ иронау æмæ дыгуронау, аргъæуттæ ’мæ алыхуызон фольклорон тексттæ, стæй йæхи фыст ирон æвзаджы историон грамматикæ. Шегрены грамматикæйы уыди 37 æмхъæлæсоны, Миллер ма дзы ныууагъта 31. Ирон диалекты сбæрæг кодта 7 хъæлæсон зæлы, дыгурон диалекты та — 6, Шегренмæ та уыдысты 10. Ирон æвзаджы морфологи дæр æвзæрст цæуы лæмбынæг — абаргæ методæй. 

Æртыккаг чиныджы ныхас цæуы ирон адæмы историйыл. Бирæ алыхуызон æрмæг сахуыр кодта. Стæй фидарæй загъта: ирон адæм рацыдысты скифтæ, сарматтæ æмæ алантæй, ныр дæр хæссынц уыдоны ирайнаг æвзаг. 

Миллер йæ «Осетинские этюды»-йы тыххæй 1911 азы æвзæрст æрцыд Уæрæсейы Академийы академикæй. 

Бирæ фæллæйттæ ныммыхуыр кодта Миллер. Се ’ппæтыл радзурын зын у. Зæгъын ма хъæуы йæ дзырдуаты тыххæй. Миллер Ирыстсны къуымты куы зылди, уæд сфæнд кодта дзырдуат саразын. Йæ рæстæджы Европæйы наукæйы ’взаг уыд немыцаг æмæ йæ фæндыд, цæмæй йæ дзырдуатæй пайда кæной Европæйы ахуыргæндтæ, уымæ гæсгæ аразын райдыдта ирон-уырыссаг-немыцаг дзырдуат. 

Йæ къухы нал бафтыд уыцы фæнд кæронмæ ахæццæ кæнын — амарди 1913 азы 5 (18) ноябры. 

Всеволод ирон æвзаг бауарзын кодта, йæ алыварс цы ахуыргæндтæ уыд, уыдонæн, райдыдтой йæ ахуыр кæнын. Уыцы рæстæджы хъуыстгонд ориенталистыл нымад уыд академик Карл Залеман. Райдыдта Миллеры дзырдуатыл кусын, фæлæ уымæн дæр йæ куыст æрдæгыл аскъуыди. 

Залеманы фæстæ Миллеры дзырдуат саразынмæ бавнæлдта Петроград-Ленинграды университеты ирайнаг филологийы кафедрæйы сæргълæууæг, профессор Александр Арнольды фырт Фрейман. Миллер йæ фæстæ ныууагъта 8 мин ирон дзырды æмæ дзырдбасты. Уыдон фаг нæ уыдысты дзырдуатæн. Уымæ гæсгæ Фрейман цалдæр хатты уыд Ирыстоны, Миллеры хуызæн Фрейман дæр йæхимæ æрбаввахс кодта, чи йын æххуыс кодтаид, ахæм æвзыгъд лæппуты. Уыдон уыдысты Æмбалты Цоцко, Дзагуырты Гуыбады, Æлборты Барысби æмæ Абайты Васо — Фрейманы аспирант. 

Александр Фрейман стыр уæздандзинад равдыста. Дзырдуатмæ бахаста ног æрмæг дыууæ хатты фылдæр, сарæзта йæ æртæ томæй, афтæмæй йæ рауагъта Всеволод Миллеры номæй. Фыццаг том мыхуырæй рацыд 1927 азы, дыккаг — 1929, æртыккаг та — 1934 азы. Фрейманæн ирон адæм исты хуызы арфæ куы ракæниккой, уæд æвзæр нæ уаид. Ныртæккæ уыцы дзырдуатæн библиотекæты дæр ссарæн нал ис. Исты хуызы йæ рауадзын хъæуы ногæй. 

Стæй ма иу хъуыддаг. Нæ наукон-иртасæг институт Миллеры фæллæйттæ куы æрæмбырд кæнид æмæ сæ иумæ хицæн чиныгæй куы рауадзид, уæд иуцасдæр фыст æрцæуид, ирон адæм сæ хæрзгæнæгæй цы хæс дарынц, уый. 

Миллер ирон адæмæн уыйас лæггæдтæ фæкодта æмæ сæ æнцонтæй; нæ зæгъдзынæ, афтæмæй йæ ном Ирыстоны бынтон рохуаты баззади. Чи йæ зыдта, уыдоны ныхæстæм гæсгæ Миллеры хæдзары дуар гом уыди кæддæриддæр ирон лæгæн. Уарзта ирон фынг, ирон уæзбын ныхас, уæздандзинад. 

Всеволод Федоры фырт бирæты сцыбæл кодта ирон адæмы истори, æгъдæуттæ, кадджытæ, зарджытæ иртасынмæ. Уыдонимæ — Собиты Инал, Гарданты Мухан, Гарданты Михал, Гуыриаты Гагуыдз, Мысыкаты Мæхæмæт, Æмбалты Цоцко, Хъайтмазты Аслæмырзæ æмæ бирæ æндæртæ. 

Фæстагмæ ма æрхæсдзыстæм Всеволод Миллерæн йæхи ныхæстæ. 1911 азы йæ академикæй куы равзæрстой, уæд æм арфæйы ныхæстæ арвыстой ирон адæмы ахуыргæндтæ. Уый сын радта ахæм дзуапп: 

«Я душевно тронут оказанным мне вниманием и сторицей вознагражден за свои труды в деле научного изучения языка, народного творчества и исторического прошлого Вашего способного и трудолюбивого народа — древнего сочлена индоевропейской семьи. Заинтересовавшись осетинами, сначала только с историко-этнографической стороны, как потомками аланов и сарматов, я из личных сношений с ними во время моих поездок по Осетии вынес самые отрадные впечатления. Я видел перед собою народ живой, способный, интеллигентный, бодрый, стремящийся к просвещению... Это и свойства Вашей народности возбудили во мне к ней искреннæ сочувствие, которое руководило моими дальнейшими занятиями, направлявшимися зремя от времени к Осетии». 

АБАЙТЫ ВАСО МИЛЛЕРЫ ТЫХХÆЙ
 

***
 

Миллеры дзырдуат абоны онг дæр у ирон лексикæйы тæккæ бындурондæр, баивæн кæмæн нæй, ахæм æфтауцдон. 

***
 

В. Миллер хорз базыдта æвзаг, парахатæй æрæмбырд кодта лексикон æрмæг, ныффыста бирæ тексттæ, ирон æззаджы историон грамматикæйыл æмæ историон лексикологийыл афтæ биноныгæй бакуыста, æмæ йæ размæйы ахуыргæндтæй уыдæттæ йæ фæсонæрхæджы дæр никæмæн уыдысты. 

ВСЕВОЛОД МИЛЛЕР ИРÆТТЫ ТЫХХÆЙ
 

***
 

Ирæттæ мæ фыццаджы-фыццаг сцымыдис кодтой историон-этнографион хуызы, аланты æмæ сарматты байзæддæгтæ кæй сты, уымæй. Ирыстоны цалдæр хатты балцы куы уыдтæн, ирæттимæ лæгæй-лæгмæ куы базонгæ дæн, уæд мын бынтондæр мæ зæрдæ балхæдтой. Мæхи цæстытæй федтон цардæгас, цардхуыз зæрдæргъæвд, интеллигентон, курдиатджын адæм, кæд сæ царды уавæртæ арæх уæззау вæййынц, уæддæр тырнынц ахуырмæ... 

***
 

Нарты кадджытæ кæсгæйæ иуцасдæр базонæн и, ныртæккæйы адæмтæ рагзаманты кæмыты цардысты, уый дæр, стæй, Геродот скифтæ æмæ сарматты цардыуаг æмæ æндæр хабæртты тыххæй цы фыссы, уыдон æнгæс зонинæгтæ. 

***
 

Рæхысæй (Сафайы рæхысæй. — Ред.) хордтой ард. Цалынмæ чырыстон дин не ’рфидар. уæдмæ-иу ног чындзы æртæ хатты æрзилын кодтой рæхысы алыварс, уый фæстæ-иу чындз хæдзароныл нымад æрцыди. Знагæн йæ къонайы рæхыс куы адавай, уæд ын уымæй стырдæр æфхæрд нæй. Йæ рæхыс бахъахъæнын кæй бон нæ бауыдаид, уый нымад уыди фидиссагыл, адæмы цæсты-иу фегад. 

***
 

Кæд æмæ сылгоймаг зын уавæрты цæры, уæддæр ирон лæг йæ сæрмæ никуы хæссы уый бафхæрын, йе йæм тызмæгæй сдзурын. Сылгоймаджы фæнæмын та худинаджы хабарыл нымад у. 

Этнографийы арæх ахсджиаг вæййы, искæцы адæм йæ сыхæгты цы номæй хоны, уый. Дыгур сæ хæстæгдæр сыхæгты, æрбацæуæг адæмыхатт балхъары, хонынц асы (асиаг — балхъайраг, Асы — балхъар цы бæстæ бацахстой, уый). Уый у рагон ном, азфыстыты йæ зонæм ястæй. Фæлæ гуырысхойаг нæу: ацы бæстæмæ æрæджы чи ’рбафтыд, уыцы балхъар нæ, фæлæ ир (дыгур) сæхæдæг сты асиæгтæ. Æрмæст бæстæйæн ацы ном йæ уæлæ баззад, кæд дзы æндæр адæмыхатт æрцард, уæддæр. 

***
 

Стратегион хуызы хæрзвадæтты æмæ бæзгæ бынæтты чи æрынцад, уыцы егъау бæстыхæйттæй иуæй-иутæ сты æнæхъæн фидæрттæ. Уыдонæй иу — Хуламы хъæумæ хæстæг. Ам бæрзонд æмдзæхгæр къуылдымыл лæууынц, йæ дæргъ æхсæз, йæ уæрх та дыууæ сардзины кæмæн у, ахæм цæстыахадгæ гæнахы хæлддзæгтæ. Бынæттон карст дурæй æнаипп конд æнæбасæтгæ фидар чи самадта, уый тыххæй суанг таурæгъ дæр нæ баззад. Дæлвæзы фаллаг фарсæй зынынц мæсыджы хæлддзæгтæ. Уый фыццагимæ иумæ хъуамæ знагæй хъахъхъæдтаид ком. Æмæ-иу, чи бырста, уыдон бахаудтой дывыдон арты: æхстой сæ дыууæрдыгæй. Дыууæ мæсыджы дæр — цыппæрдигъæттæ, куыдуæлæмæ нарæгдæр æмæ сты ирон мæсгуыты хæрз халдих, кæй зæгъын æй хъæуы, арæзт æрцыдысты, тæтæр (ома, балхъар. — Ред.) Черекы коммæ куы нæма æрбацыдысты, уæд. 

В.Ф. МИЛЛЕРЫ ФЫСТÆГ
 

Чырыстонхъæуы æхсæнадон библиотекæ — кæсæндоны разамындмæ: 

«Бар мын радтут Ирыстоны фыццаг æхсæны библиотекæ æмæ кæсæндоны Иумæйаг æмбырды уæнгтæн мæ зæрдæбын арфæтæ ракæнынæн, мæн уыцы ахъаззаджы кусæндоны кадджын уæнгæй цæрæнбонтæм кæй равзæрстой, уый тыххæй. 

Фидарæй мæ уырны, æхсæны библиотекæ стыр æххуыс кæй фæуыдзæни куыстуарзаг æмæ курдиатджын ирон адæмы, уæлдайдæр та рæзгæ фæлтæры европæйаг рухсадмæ æрбаввахс кæнынæн — уыцы хъуыддагмæ та ир дæр æмæ дыгур дæр тырнынц æмхуызон зæрдæргъæвдæй. Зæрдæйæ цин кæнын, ацы фарны фæндагыл фæстаг дæсгай азты ирæтты къухы цы æнтыстытæ бафтыд, уыдон уынгæйæ, мæ зæрдæ дарын, ног пайдайаг хъуыддагыл дæр фидарæй кæй фæхæцдзыстут æмæ кæй сырæздзæн, ууыл. «Фарн фæцæуй, фарн фæцæуй!» 

Проф. Всев. Миллер, Сочи, Сауденджызы губ, 1907 азы 20 июль. 



<==    Комментарии (1)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова