Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 31.07.2011 | прочитано 1549 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
ФÆСТАГ УБЫХАГ

Убыхаг лæппу Хатажукæн йе 'рфгуыты тар æлхынцъ нал лæгъз кæны... Сау денджызы былгæронмæ уал ныххæццæ йæ дзыллæйæ цалдæр мин адæймагимæ. Ам сыл ныр иу къорд мæйы ивгъуыйы. Бирæ фыдæбон бавзæрстой лидзæг адæм. Мардысты сæдæгæйттæй... Стонг æмæ тыхсастæй цагъды кодтой фос дæр... Адæмæн сæ фæндаг суанг Сау денджызы онг мæрдты стджытæй нал зынди. Хатажукы мад æмæ фыд дæр фæндагыл амардысты. Йæ дыууæ кæстæр æфсымæры æмæ йæ хо та ам бацарæфтыд сты: уазал, стонг æмæ сæ алы æвирхъау хъизæмæрттæ æрфæлдæхтой. 

Хатажук сидзæрæй баззад. Райгуырæн хæхтæ кæй нæргæ кадæй райгонд уыдысты, йæ уыцы мыггаг, зæгъæн ис, æмæ мыггагыскъуыд фæци джауырты къухæй. Фæлæ Хатажук нæ басасти йе знæгтæн. Уыдоны къухы баззайын не 'рхаста йæ сæрмæ. Йæ зæрдæ ныссæххæтт кодта, фыдæлты мæсгуытыл фидиуæджы хъæр куы сæмбæлди, уæд: 

— Стамбулмæ!.. Стамбулмæ!.. 

Уыцы хъæр ын йеппæт фæндтæ, йеппæт бæллицтæ дæр сцырын кодта. Лидзын хъæуы ацы æнаккæгтæй, æппындæр хатыр чи нæ зоны, зæрæдтæ, сабитæ æмæ сылгоймæгтæ нымады дæр кæмæ не сты, уыдоны цурæй. Лидзын хъæуы, цалынмæ ма гæнæн æмæ амал ис, уæдмæ, цалынмæ нын нæ рухс кувæндæттæй нæма фæхынджылæг кодтой æмæ нын нæ лæппутæ æмæ нæ чызджыты нæ фæтардтой, æмæ ныл цалынмæ сæхи фæтк æмæ сæхи æгъдауы æфсондз не 'рæвæрдтой, уæдмæ... Лидзын хъæуы... 

Æмæ йæ дзыллæимæ араст и Хатажук дæр денджызы былгæронмæ... Йæхи ныхъхъæбæр кодта, афтæмæй ныууагъта йæ фыды уæзæг, йæ фыдæлты сыгъдæг ингæнтæ, йæ къонайы рæхыс, йæ мулк, йæ фос, цъæх уыгæрдæнтæ, бæзнаг хуымтæ... æмæ баиу и денджызмæ тындзæг адæмимæ. Фæндагыл уыдта йæ дзыллæйы æдзæллаг уавæртæ, заууат, дæрæн... 

Абухгæ фæйлыдта размæ адæмы фурд... 

— Тагъддæр... Тагъддæр... Иуварс!.. 

Райсомæй райдай æмæ-иу суанг фæсахсæвæртæм дуне æмризæджы рызти къамбецты æмбухынæй, бæхты мыр-мырæй, фысты уасынæй, куыйты ниуынæй, сылгоймæгтæ æмæ сабиты æрдиагæй, гæрæхтæй... Æвиппайды-иу райхъуысти кæйдæр æрхæндæг уды зарæг дæр. Хæрзбоны зарæг... Фæлæ уыцы æмтъеры æмæ уынæрæн йæ сæрмæ зилдух кодта иу æнахуыр, зынрахатæн, фæлæ æхсызгон, зæрдæскъæфæн дзырд: 

— Стамбулмæ!.. Стамбулмæ!.. 

Лидзæг адæмæн уыцы дзырды уыди стыр мидис. Сеппæт сагъæстæ, сæ ныфс æмæ се 'нхъæлцау уыдысты уыимæ баст... 

Мæнæ денджыз дæр... Цъæх-цъæхид, æгæрон... Хатажук дæр иннæтау æнхъæлмæ кæсы, йæ хъысмæт цæуыл алыг уыдзæн, уымæ. Йæ алыварс — низтæ, емынæ, бæллæхы замана... Сау адзал цуан кæны сабитыл, зæрæдтыл, сылгоймæгтыл... Æрмæстдæр фæсивæд быхсынц утæппæт удхæрдтæн æнæхъуыр-хъуыр æмæ æнæнæтгæйæ. Рыгамæст, сæ уæлæ — бызгъуыртæ, сæ цæсгом — фæлурс, къуырфауты арфмæ батылдысты сæ фæллад цæстытæ... Бон-сауизæрмæ хъеллау кæнынц, кæнæ къордгæйттæй бадынц денджызы былгæрæтты, æнхъæлмæ кæсынц, денджызы фаллаг кæронæй падишахы нау кæнæ исты уырыссаг бæлæгъ кæд æрбазындзæни, уымæ. Æнхъæлмæ кæсы Хатажук дæр. Ницæмæй æвдисы йæ уды хъизæмар... 

Æнтъыснæг бонтæ... Изæрыгæтты Хатажук бæхты цурмæ рацæуы, йæ саулохы ссары æмæ йын йæ бæрзæй дæрзæг армытъæпæнæй дауы. Хатажукæн йæ тарæрфыг цæсгом æрлæгъз вæййы уæд, йæ цæстыты абады рухсы цъыртт. Йæ лымæны цур йæ зæрдыл æрлæууы йæ ивгъуыд, æмæ æнахуыр æхцон рызт ныккæны йæ уд... 

Мæнæ æрæввахс и фыдыбæстæйæн хæрзбон зæгъыны сахат дæр. Тæккæ райсом хъуамæ араст уой падишахы фæрнджын бæстæмæ. Фæлæ ницæмæй райгонд у Хатажукы зæрдæ. Бирæ фæлæгъзтæ кодта уый уырыссæгтæн, фæлæ йын уыдон йæ иунæг курдиатмæ ницы сæ хъус æрдардтой... Бæхы тыххæй уыд йæ ныхас, уымæн æмæ ницыуал баззади Хатажукæн уыцы иунæг æрдхорд-æмбалæй дарддæр... 

— Ницы дзы рауайдзæни, нæй йын ласæн... Бынат нæм нæй, — зæгъгæ, йын радтой цæхгæр дзуапп. 

Æхсæв зæххыл йæ сау базыртæ куы райтыгъта, уæд та Хатажук йæ уарзон бæхмæ рацыд æмæ йæ бирæ фæрæвдыдта йæ дæрзæг къухты хъармæй. Йæ зæрдыл æрлæууыди, йæ саулох-бæх ма байраг куы уыди, уæд æй йæ фыды рæгъауæй куыд равзæрста, куыд буц æй дардта, куыд æй хъæхъхъæдта, куыд хъомыл кодта йæ иузæрдыг лымæны, уый. Рауади дзы æмбисонды бæх. Лыстæгкъах, сау-сауид — ничи йæ æййæфта дугъы. Хатажукмæ йе знæгтæ дæр хæлæг кодтой. Æмæ Хуыцау йæ зонæг, сахъ барджыты æхсæн кæй кад нæрыди тынгдæр — Хатажукы æви йæ рæсугъд бæхы. 

Иухатт Хатажукы æрбацæйæййæфтой джауыртæ. Æхсарджын лæппу загъта, ныр мæ мæлæт æрцыди, зæгъгæ... Уалынмæ дын æнæбын адаг куы февзæрид йæ цуры, æмæ дын уый сæрты фатау куы атæхид йæ иузæрдион лымæн... Хатажук фæстæмæ фæкаст æмæ ауыдта, йе знæгтæ æд бæхтæ æрхы бынмæ куыд ызгъæлынц, уый... Амондджын уыди Хатажук... Йæ иузæрдион æмбал æй тохы быдырæй бирæ хæттыты рахаста сæрæгасæй... Тызмæг хæстонæн йæ цард, йæ хуыздæр мысинæгтæ иууылдæр баст уыдысты йæ бæхимæ... Æмæ йæ ныр хъуамæ ныууадза... А-дунейыл ын æндæр куы ницыуал баззад... Йæ маст рафыхти Хатажукæн, бæхы бæрзæйыл ныттыхст æмæ æмыр хъæлæсæй ныккуыдта... 

Уыцы райсом Хатажук раджы сыстади. Бирæ фæсыгъдæг кодта æмæ фехсадта йæ бæхы. Куы бахус, уæд ыл сæвæрдта саргъ. Йæ уæлæ скодта йæ хуыздæр цухъхъа, æнгом æрбалвæста йæ рон, йе уæхскыл та æрцауыгъта йæ фыдыфыды сызгъæринæфтыд хъримаг... 

Даргъ æрдæгсакъадах цуркау афаста Сау денджызы уылæнтæ. Сакъадахæн йæ иу тигъырдыгæй уыди черкесты асадæн бынат, иннæрдыгæй та — уырысы æфсæдты стонуат. Дыууæты æхсæн дæргъæй-дæргъмæ йæхи айвæзта цъæх нæудзар фæз. Уыцы фæзмæ йе 'фсургъыл фæзынди Хатажук, хæстифтонг-хæрзарæзтæй. Уайтагъд ыл адæм сæ цæст æрæвæрдтой. Хатажук йæ бæхы цыппæрвадæй ауагъта, хъуынджын агъудæй фелвæста йæ хъримаг æмæ дзы ныггæрах ласта. Арвыл абадти цъæх фæздæджы къуыбылой. Адæм сæ цатыртæй ракалдысты. Хатажук тæлтæг кодта йæ бæхы... Дзыхъхъурæд-иу æй фæкодта йæ тæккæ дугъы уайгæйæ æмæ-иу æй йæ фæстæгтыл слæууын кодта, стæй-иу йе 'хсаргардæй алырдæм æвзидгæйæ, цæстылуайгæ знагмæ лæбурæгау, абырста размæ. Йæ уæлдзарм худ-иу сæппæрста æмæ-иу æй фæстæмæ рацахста, стæй-иу æй зæхмæ æрæппæрста æмæ та-иу æй уырдыгæй дæр фæстæмæ фелвæста. Бæхæн-иу куы йæ иу фарсыл февзæрди, куы — йæ иннæ фарсыл. Уайгæ-уайын ифтыгъта хъримаг, гæрах кодта размæ, фæстæмæ, иуварсмæ. Сахъ хæстон æмæ дæсны бæхылхъазæг Хатажук æппæт адæмы дæр стыр дисы бафтыдта йæ сæрæндзинадæй. Уæвгæ, зын равзарæн уыди, сæ дыууæйæ арæхстджындæр кæцы разынди — бæх æви барæг. 

Уый фæстæ Хатажук йе знæгты цурмæ бацыд. Салам радта æмæ йæхирдыгонау цыдæр загъта. Ратæлмац æй кодтой. Йæ бæхы ауæй кæнынмæ хъавыд. Аргъ кæмæн нæй, ахæм бæх у, зæгъгæ, загъта... Æнæуи никуы сразы уыдаид йæ ауæй кæныныл, уымæн æмæ ахæм бæх уæй нæ фæкæнынц... Фæлæ цы чындæуа, йемæ йын æй нæ уадзынц... 

Адæмæн сæ худындзæг фæкъæртт... Чидæр ын лæвæрдта æвзист сом. Сахъ барæджы хъустæ ссыгъдысты адæмы æнæуаг кæл-кæлæй, æмæ рафыхт йæ маст — ахæм æфхæрды аккаг нæ уыди Хатажук. Цыма йæ царды рæсугъддæр æмæ бæллиццагдæрæй цы уыди, ууыл ын худæгæй сæхи хастой, афтæ йæм касти. Худæгæй йыл мæлынц, сæрыстыр барæг та гобийы лæуд хъуамæ кæна сæ цуры. Хатажук æнæдзургæйæ иуварсмæ рацыд. Йæ сæрыл схæцыд æмæ, æрдæгсакъадахы кæройнаг был, арв æмæ денджызы уылæнтæ кæм баиу сты, уыцырдæм ныккасти... Цæй æгæрон у денджызы цъæх быдыр! Йæ уæраджы гæзæмæ фезмæлдæй Хатажук фæцагайдта йæ бæх. Сабыргай æрдæгсакъадахы кæройнаг былгæронмæ араст и. Былмæ куы баввахс, уæд æвиппайды февзыста ехсæй. Æфсургъ æрдынау æртасыд, йæхи фатау фехста денджызы уылæнтæм æмæ аленк кодта... аленк кодта йæ барæгимæ, урсбарц уылæнтæ æлдариуæг кæм кодтой, уыцы сæрибар дунемæ. 

Дард кæмдæр ма хуры зæрин тын ферттывта бæхæн йæ барцыл æмæ уыйадыл ахуыссыд... мыггагмæ... 

 

Мамыкъаты Хъазыбеджы тæлмацтæ 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова