Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 08.05.2011 | прочитано 11818 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
Гæздæнты авд æфсымæры рухс ном ссарынæн...

 

Get the Flash Player to see this player.
ЖУРАВЛИ (музыка Яна Френкеля, стихи Расула Гамзатова, исполняет Марк Бернес)

 

ЖУРАВЛИ 

 

Расул Гамзатов 

 

Мне кажется порою, что солдаты,  

С кровавых не пришедшие полей,  

Не в землю эту полегли когда-то,  

А превратились в белых журавлей.  

 

Они до сей поры с времен тех дальних  

Летят и подают нам голоса.  

Не потому ль так часто и печально  

Мы замолкаем, глядя в небеса?  

 

Сегодня, предвечернею порою,  

Я вижу, как в тумане журавли  

Летят своим определенным строем,  

Как по полям людьми они брели.  

 

Они летят, свершают путь свой длинный  

И выкликают чьи-то имена.  

Не потому ли с кличем журавлиным  

От века речь аварская сходна?  

 

Летит, летит по небу клин усталый -  

Летит в тумане на исходе дня,  

И в том строю есть промежуток малый -  

Быть может, это место для меня!  

 

Настанет день, и с журавлиной стаей  

Я поплыву в такой же сизой мгле,  

Из-под небес по-птичьи окликая  

Всех вас, кого оставил на земле.  

 

 

ХЪРИХЪУППЫТÆ 

 

Тыджыты Юрийы тæлмац 

 

Хæстæй хъæмæ, кæсы мæм хатгай афтæ, 

Цы салдæтты нæ рауагъта мæлæт, 

Нæ ныххызтысты уыдон зæххы арфмæ,— 

Урс хърихъуппытæ фестадысты уæд. 

 

Уæдæй нырмæ æнæрлæугæ тæхгæйæ, 

Уæлвонгæй хъуысы уыдоны хъæлæс. 

Æмæ сæм кæд, æдзынæгæй кæсгæйæ, 

Æрхæндæг арæх уымæн кæнын æз. 

 

Тæнæг цъæх фæлмы хърихъуппыты суыдтон 

Æз абон — ацы сатæгдзæст изæр. 

Бæлвырд фæндагыл адæймæгтæй уыдон 

Цыдысты афтæ быдырты кæддæр. 

 

Тæхынц кæмæдæр номæй дзургæ балгай 

Æрвон тыгъды, сæ дард балцы фæндаг 

Цыбыр кæнынц, авайраг ныхас рагæй 

Цымæ сæ сидты хуызæн нæу, миййаг? 

 

Тæхы, тæхы фæлладæй даргъ хал арвыл — 

Мæ хæстæг къабаз, рагхæлар, лымæн. 

Æмæ и се ’хсæн къаннæг бынат — афтид, 

Гъеуыцы бынат, чи зоны, у мæн! 

 

Æрцæудзæн бон, æз байдайдзынæн ахæм 

Цъæх фæлмы хърихъуппытимæ тæхын, 

Æмæ уæларвæй хъæр кæндзынæн маргъау 

Сымахмæ æз, кæй ныууагътон зæххыл. 

 

 

АВД ЦУХЪАЙЫ 

 

Плиты Грис 

 

Балладæ 

 

Арф Куырттаты комы дуарыл 

Саргъæй хъæугæрон æрхиз, — 

Къулыл иу ныллæг хæдзары 

Ауыгъд авд цухъайы ис, 

Æмæ уыдон раз сæркъулæй 

Алæуу иучысыл æнцад: 

Уым цæринаг авд хъæбулæй 

Баззад афтидæй сæ мад... 

Хъæуы уæлмæрдты дæр авд и 

Ног конд ингæнтæ рæгъæй, 

Фæлæ ингæнтæ дæр афтид, 

Цухъаты дæр удтæ нæй. 

Мад сæ иуæн дæр йæ фырттæй 

Нал æрлæгъз кæндзæн йæ сæр, 

Фæлæ се сæфтыл бæлвырдæй 

Зæрдæ не 'ууæнды уæддæр. 

Æмæ ныр цыма йæ цуры 

Йе 'гас авд фырты уыны, 

Уыйау цухъатимæ дзуры, 

Сабыр бустæ сын кæны: 

«Уæ, мæ рогбазыр цæргæстæ, 

Æз уæ ныййарæг куы дæн, — 

Иунæг уæ йæ хабар хæстæй 

Уæд куыд нæ зæгъы мæнæн?.. 

 

Кæд къуырийæн дæр йæ бонтæ 

Мах фыдæнæн фесты авд? 

Авд хъæбулы мын хæстонтæй 

Бонгай хæст куы фæци давд!..» 

 

Мад йæ хъæбулты рæвдауы 

Цухъатæ йæ уырзтæй дауы, 

Иуæй иннæмæ цæуы... 

Айнæг сау фæрчытæй хауы, 

Арв цыхцырджытæй кæуы. 

 

Мæнæ хистæр фырт Мæхæмæт. 

Мад æм бадзуры фæлмæн: 

«Уæ, мæ фыццаг хур, дæ мæлæт 

Никæд бауырндзæни мæн... 

Хæст йæ дыккаг боны бацыд, 

Сауыгътай дæ цухъа уæд, 

Араст дæ фыдбоны балцы, 

Нал дæ кой ис, нал дæ фæд... 

Æз дæ кæстæрты дæ фæстæ 

Уымæн арвыстон, цæмæй 

Ме 'взонг, ме 'рыгон цæргæстæ 

Зынты уой ныфсджын дæуæй, 

Æмæ знæгты скъуыной хæсты, — 

Уæд цы ран хæцут, цы бæсты, 

Иунæг хабар уæ куы нæй!..» 

 

Цухъа ризгæ къухты змæлы, 

Ингæнау ныссабыр къæс, 

Æмæ мады хъусты зæлы 

Дардæй хистæры хъæлæс: 

 

«Уæ, мæ хæстæфхæрд ныййарæг, 

Ма кал, ма, мæныл цæссыг, 

Мауал кæн мæ фæдыл хъыг, 

Ды мæнæй фæдæ æдарæг; 

Æз лæг нал дæн, фæлæ — рыг... 

Севастополы къуыпрагъыл 

Рацыд танчыты зæй махыл; 

Загътон: ме знæгтæй мæ маст 

Ацы тохы хъуамæ райсон! 

Фарсыл авд гранаты 'рбастон 

Æмæ карз фыдгултæн раст 

Фатау смидæг дæн сæ гуылфы, 

Фехæлдтæн æмæ сæ хуылфы 

Сау рыг фестадтæн æваст. 

Уæдæ мауал кæс æнхъæлмæ: 

Ахæм уавæры фæдæн — 

Мин мин азмæ дæр фæстæмæ 

Нал ис раздæхæн мæнæн». 

 

Мад йæ уырзтæй цухъа дауы 

Æмæ хусцæстæй лæууы... 

Айнæг сау фæрчытæй хауы, 

Арв цыхцырджытæй кæуы. 

 

Мад йæ дыккаг хурмæ бацыд, 

Дзуры цухъамæ: «Мæнæй 

Араст дæ дыццæджы балцы, 

Иу хабар дæуæй дæр нæй. 

Уæд кæм дæ — цы дон, цы хусыл? 

Ныр дæумæ куы сидын æз». 

 

Æмæ мад кæцæйдæр хъусы 

Уæд Дзæрæхмæты хъæлæс: 

«Ма хон, ма, гыцци, дæ цурмæ 

Ды Мæскуыйы зæххæй мæн: 

Сау сыджыт кæй айсы, — хурмæ 

Уымæн нал вæййы цæуæн... 

Хæст Мæскуыйы цур куы ссыгъди, — 

Тас Фыдыбæстæм куы 'рцыд, 

Уæд лæджы мæлæт куы хъуыд: 

 

Бабырстон фыдгултæм тыгъды, 

Фехстон развæлгъау гранат 

Æмæ суагътон автомат, 

Гъестæй бацыдтæн æрмхæсты... 

Иуæн кард тъыссын йæ цæсты, 

Иннæмæн рæхойын риу, 

Фæлæ кæм! — æмдых куынæ сты 

Хæсты бирæ æмæ иу... 

Ме знæгтæ дæр кодтой ме 'мтох, — 

Фараст дзы куыд фæдæн цагъд, 

Афтæ дæсæмæн йæ джебогъ 

Раст мæ зæрдæйы ныссагъд... 

Уæдæ мауал кæс æнхъæлмæ; 

Саумæр мæ нæ уадзы мæн, — 

Мин мин азмæ дæр фæстæмæ 

Нал ис раздæхæн мæнæн». 

 

Мад ын ныр йæ цухъа дауы 

Æмæ хусцæстæй лæууы... 

Айнæг сау фæрчытæй хауы, 

Арв цыхцырджытæй кæуы. 

 

Мад æртыццæджы йæ къулыл 

Иннæ цухъамæ кæсы 

Æмæ йе 'ртыккаг хъæбулы — 

Зараг хосдзауы — фæрсы: 

«Уæ, Хадзысмел, мады 'нхъæлцау, 

Ды хъуытазхъæлæс уыдтæ, 

Цæй, уæд та ды зæгъ хуыздæр цау, — 

Ныр кæм дæ æмæ куыд дæ?» 

Æмæ фырт кæцæйдæр дзуры, 

Дзургæ нæ, — цыма йын раст 

Зары, раздæрау, йæ цуры 

Æмæ мады риуæй суры 

Судзаггаг зæрдæйы маст: 

 

«О нæ мад, æрхуымæй ма кæс, 

А уынгæг бон фидар лæуу, 

Асур цæсгомæй дæ сагъæс, 

Цард минутæй уæлдай нæу, 

Лæг йæ зонд æмæ йæ къухтæй 

Цард рæсугъд кæнынæн у, 

Цардæн тас куы уа, рæсугъдæй 

Хъуамæ радта уæд йæ уд... 

Мысын, хос куыд карстон рагъыл, 

Хауди уисы фæдыл уис, 

Зарæг зарыдтæн... Уæд махыл 

Сæмбæлд сау хабар: фæдис!.. 

Зарын æз уæддæр нæ уагътон, 

Заргæ рацыдтæн салдат, 

Хæсты фондз сырды ныццагътон, 

Стæй мæ хъуыры туг фæбадт... 

Зар, зæгъгæ, мæм мауал бахат, — 

 

Ам мæ хъæлæс у æмыр, 

Æз фыццаг æмæ фæстаг хатт 

Зарын дæлсыджытæй ныр. 

Фæлæ хосгæрдæджы зарын 

Рагъæй искæдбон цæуæд, — 

Зон, мæхи дзæбæх ныййарæг, 

Уый дæ хъæбул зары уæд». 

 

Мад ын ныр йæ цухъа дауы 

Æмæ хусцæстæй лæууы... 

Айнæг сау фæрчытæй хауы, 

Арв цыхцырджытæй кæуы. 

 

Иннæ цухъайæн йæ цуры 

Мад æрлæууыдис æмæ 

Сабыр къулбæрзæйæ дзуры 

Ныр йæ цыппæрæм фыртмæ: 

«Радзур-ма, ды та цы бадæ. 

О мæ чиныгуарз Махар? 

Ды цæуылнæ 'рвитыс мадæн 

Иу зæрдæныфсы хабар?» 

 

Цухъа ризаг къухты змæлы, 

Ингæнау ныссабыр къæс, 

Æмæ мады хъусты зæлы 

Уæд Махарбеджы хъæлæс: 

 

«О гыцци, ныууадз мæ, дардæй 

Ды дæ цурмæ ма хон мæн, 

Хæсты хорзæх æмæ кадæй 

Æз æнæнымад куы дæн... 

Клейсты 'фсад бырста Кавказмæ, 

 

Æз Хъобаны был йæ размæ 

Ме 'фсæддонтимæ лæууын... 

Аскъуыд фронт... Фыдгул лæбуры 

Æмæ мах йæ разæй суры, 

Нал уыд, нал, нæ бон хæцын... 

Худинаджы бæсты, — загътон, — 

Знагæн исты скæнон хин... 

Æмæ Клейсты 'фсадмæ радтон 

Хæсты уацарæй мæхи: 

«Æз сымах дæн, састы фестæм, — 

Дзурын, — акæнут мæ Клейстмæ, 

Сусæг цаутæ йын хæссын...» 

 

Клейст мæ байдыдта фæрсын... 

Æз æрлæууыдтæн йæ цуры 

Æмæ хинымæры дзурын: 

«Мæнæ диссаджы сахат! 

Нæй мæнæн рæсугъддæр амæй 

Фадат амæлынæн. Хъуамæ 

Скæнон ам мæхицæн кад...» 

Иу сæррæтт! — Мæхи йæм фехстон... 

Ацахстон йæ къубал Клейстæн, 

Хурхыл андæгъди мæ къух, — 

Уайтагъд инæлар ныххурх 

Æмæ зæххыл адæргъ мардæй, 

Фæлæ хъахъхъæнæг фæкаст: 

Ахæм цæф фæкодта кардæй — 

Атахти мæ уд æваст... 

Æмæ иу лæг дæр нæ зоны, 

Марæг Клейст кæй фæци Доны 

Мæнæ ацы къухтæй мард. 

 

Æмæ уымæн дæн æнкъард... 

Уæдæ мауал кæс æнхъæлмæ, 

Æз æнæнымад фырт дæн: 

Мин мин азмæ дæр фæстæмæ 

Нал ис аздæхæн мæнæн». 

 

Мад ын ныр йæ цухъа дауы, 

Æмæ хусцæстæй лæууы... 

Айнæг сау фæрчытæй хауы, 

Арв цыхцырджытæй кæуы. 

Мад йæ фырттыл дарддæр зилы, 

Ауыгъд цухъатæм кæсы, 

Ныр Созыр æмæ Самилы 

Уый зæрдæрыстæй фæрсы: 

 

«Уæ, мæ дыууæ фаззон хуры, 

Иумæ алæуут мæ цуры, 

Иумæ уæм куы сидын ныр, 

Æз сымах мæтæй куы нал дæн...» 

 

Æмæ дзуапп дæттынц сæ мадæн 

Уæд Самил æмæ Созыр: 

 

«О нæ мад, æрхуымæй ма кæс, 

Фаззон фырттыл ма кæн сагъæс, — 

Мах хæрзамонд фестæм тынг: 

Иумæ бадтыстæм нæ танчы, 

Най дæр кодтам иумæ знаджы, 

Бафтыдтам Германыл зынг. 

Знæгтæ не 'ппæлдзысты махæй: 

Ахæм най сын кодтам цалхæй — 

Нал сæ къух уыд, нал дæр къах. 

 

Фæлæ хæст хæст вæййы: знаджы 

Бомбæ сæмбæлд æмæ танчы 

Иумæ басыгъдыстæм мах...» 

 

Мад дыууæ цухъайы дауы 

Æмæ хусцæстæй лæууы... 

Айнæг сау фæрчытæй хауы, 

Арв цыхцырджытæй кæуы. 

 

Мад йæ фæстаг фыртмæ бацыд, — 

Уый хуыцаубон араст балцы. 

«Уæ мæ уарзондæр, Хасан, 

Уæд ды та кæм дæ, цы ран? 

Ратт æхсызгон дзуапп, мæ кæстæр, 

Ныр дæумæ куы сидын æз...» 

Æмæ мад, цыма, кæцæйдæр 

Хъусы йе 'вдæмы хъæлæс: 

 

«Ма хон де 'намонд кæстæры 

Ды дæ хæдзармæ, гыцци: 

Уый уæлахизы къæсæрыл 

Мард æнæнхъæлæй фæци... 

Хæст Берлины цыд кæронмæ, 

Сыгъд цъæх пиллонæй рейхстаг, 

Акалдта йæ гæрзтæ знаг, 

Уæд америкæгты бомбæ 

Не 'хсæн фехæлди... Цæмæн?!. 

Мад, лымæнтæ сæ куы хуыдтон, 

Уæд гадзырахатæй уыдон, 

Ау, цæмæн амардтой мæн?!. 

 

Æви раздæры лымæн 

Махæн баззайдзæни знагæн?.. 

Охх, куыд зын мын у æнад 

Ингæны хуыссын!.. Нæ мад. 

Ды дæ фырттыл сагъæс ма кæн, 

Уыдон номыл ма тыхс ды: 

Авдæй дæр нæ цæфтæ махæн 

Раст нæ тæккæ риуты сты. 

Æмæ кадимæ нæ фæстæ 

Зарæг анæрдзæни дард, — 

Мах хæларæй радтам бæстæн 

Авд æфсымæрй нæ цард!» 

 

Мад æрхæндæгæй дзыназы, — 

Уый ран де знаг дæр фæуæд! 

«Ме 'взаг уайдзæфмæ нæ тасы, — 

Æз куы нæма дæн ныгæд, 

Ау, уæ зæронд мады разæй 

Ингæнмæ куыд бырстат уæд? 

Фæлæ мады зæрдæ бары, — 

Цоты раз æдых у мад... 

Мады фæллой уын хæлар уæд, 

Рухс дзæнæт та уын — бынат...» 

 

Æмæ зæронд мадмæ къулæй 

Джихæй цухъатæ кæсынц... 

Авд хæдзары та лæууынц 

Авд ирон чызджы сæркъулæй... 

 

1965 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова