Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 09.01.2011 | прочитано 1836 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
Мах муртакк адæм не стæм!

Мах, стæй нæ фыдæлтæ дæр бæлæстæм, къæдзæхтæм, дуртæм, стæй цæрæгойты фæлгонцтæм куы нæ куывдтой, уæд нæ сауджынтæ æмæ иуæй-иу ахуыргæндтæ муртакк адæм — язычниктæ цæмæн хонынц? Дунескæнæг Иунæг Хуыцаумæ куы куывтой нæ хистæртæ, стæй мах дæр нæ удæгасы æмæ нæ марды ууыл куы фæдзæхсæм! — мæстджынæй рауайы ахæм ныхас ирæтты ’хсæн. 

Æмæ раст у сæ мæтаг, сбæлвырдгæнинаг хъынцъым. «Язычество — термин, введенный в оборот богословами монотеистических религий и служившей для обозначения религиозных верований, обрядов и праздников, выработанных на протяжении многовековой истории развития человечества до появления монотеизма» — фыст ис 1983 азы уагъд «Атеистон дзырдуат»-ы. Монотеизм та «Фæсарæйнаг дзырдты дзырдуат»-ы амынд цæуы: единобожье, религия, признающая единого бога». Ома, иунæг Хуыцауыл æууæндæг дин, иунæг Хуыцауæн табу кæнын. Нæ рагфыдæлтæ та Дунескæнæг Иунæг Хуыцаумæ кувын кæд райдыдтой, уый ахуыргæндтæ дæр нæма сбæрæг кодтой. Афтæ раджы уыд! Æмæ йæ иуæй-иутæ дызæрдыджы дæр уымæн æппарынц. Фæлæ махмæ æрхæццæ уыцы миниуæг, сæ фарн сæ фæзминаг æгъдæуттимæ. Мах дæр кувæм, табу кæнæм Дунескæнæг Иунæг Стыр Хуыцауæн, сæхи язычниктæ — муртакк чи нæ хоны, уыцы адæмтау. Иудейæгтæ йæм кувынц синагогæйы, чырыстæттæ — аргъуаны, пысылмæттæ — мæзджыты. Мах та — кувæндæтты, чындзæхсæвты, куывдты, бæрæгбæтты, хуыцаубонты нæ хæдзæртты, нæхи, нæ кæстæрты йыл фæдзæхсæм. Уымæй нæ кувæндæттæ сты æппæты сыгъдæгдæр уæлвонгдæр рæтты: хæхты рындзтыл, къæдзæхрæбынты, æнæвнæлд хъæды къохты, хъæуты аивдæр бынæтты. Йæ ном ын арæм æргом æртыгай æртæдзыхонтæй, æртыгай хæбизджынтæй. Лæугæйæ, худаистæй, сыгъдæг хъуыдытæ æмæ зæрдæхæларæй. Хуыцауимæ нæ кувæг лæг, нæ алчидæр ныхас кæны комкоммæ, йæ разы йæ тæригъæдтæ нæ дзуры, фæлæ йын табу кæны, йæхи, йæ кæстæрты йыл фæдзæхсы. Уым æй нæдæр раввины, нæдæр сауджыны, нæдæр моллойы сæр хъæуы. Нæдæр йæ зоныгыл лæууы, нæдæр йæ цыппæртыл. Фæлæ йæм лæугæйæ худаистæй хæрдмæ кæсгæйæ кувы æргом, рæдау, таучел зæрдæйы уагæй: «О Стыр Хуыцау, табу де стырдзинадæн! Дунескæнæг дæ, мах дæр дунемæ ды радтай, æмæ нæ дæ хорзæх уæд. Кæд дæ разы истæмæй рæдийæм, уæд нын æй æнæзонæджы хатыр бакæн. Зæдтæ æмæ дауджытæ дæр ды сфæлдыстай, дæ бар сыл цæуы æмæ нын уыдон дæр нæ цардæн ахъазгæнæг куыд уой, хæрам тыхтæй нæ куыд хъахъхъæной, уыцы арфæ дæр нын дæ цæст бауарзæд». 

Мах ирайнаг, ариаг адæм стæм, ууыл дзурæг сты не ’взаг, не ’гъдæуттæ, нæ дин, нæ фыдæлты ном алан æмæ нæхи ном ир дæр. Æмæ, æвæццæгæн, уыцы адæмты историйы агурын хъæуы, иу Хуыцаумæ кувæг кæд систæм, уый. 1897 азы уагъд Ф.А. Брокгауз æмæ И.А. Ефроны «Энциклопедион дзырдуат»-ы ирон æвзаджы, ирæтты тыххæй егъау æрмæг ис. Уым фыст ис: «Осетинский язык принадлежит к иранской ветви индоевропейской семьи языков. Между всеми живыми иранскими языками осетинский отличается наибольшей архаичностью в фонетике, отчасти морфологией, что привлекает к нему особое внимание лингвистов». Ацы хъуыдыйыл ахуыргæндтæ фидар рагæй хæцынц. Уыцы хуызы не ’гъдæуттæ, нæ уырнынæдтæ æмæ адæмон сфæлдыстад дæр абарст куы æрцыдаиккой ирайнаг адæммæ, цалынмæ пысылмон дин нæ райстой, уæдмæ цы дин, æгъдæуттæ æмæ фольклор уыдис, уыдонимæ. Абон дæр ма Ногбон бæрæг кæнынц уалдзæджы бон æмæ æхсæв куы сæмиас вæййынц, уæд. Нæ фыдæлтæ йæ цы афон бæрæг кодтой, уæд. Сæхи ариаг дин лæууы хæлар æмæ хæрам тыхты тохыл. Махмæ дæр нæ дины ис хæлар æмæ хæрам тыхтæ. Ирон адæймаг хæлар тыхтыл фæдзæхсы йæхи, кувы сæм. Хæрам тыхтæй хизы йæхи, цæмæй йæм ма фæтæркк кæной, уый тыххæй сын кæны былдауæн. 

Ариаг дин тынг рагон дин у. Йæ тæваг æрхæццæ махмæ дæр. Æвæццæгæн ма ирайнаг адæмтæ иу куы уыдысты, уæд равзæрд. Уæд райдыдтой иунæг Хуыцаумæ кувын. Адæммæ йын йæ хорз хъуыдытæ æмæ хорз хъуыддæгтæ бирæвæрсыгæй: куывдтытæ æмæ арфæты хуызы чи рахаста æмæ ныффидар кодта, уый уыд Заратустрæ. Рагон бердзенæгты хъуыдымæ гæсгæ уый цард уыдонæй æхсæз мин азы размæ. Уый фæдыл ахуыргæндтæм ис алыхуызон хъуыдытæ: иутæ зæгъынц, зæгъгæ, цард нæ азнымады размæ XV æнусы, иннæтæ та — VI æнусы. Заратустрæ цы ног диныл ныххæцыд æмæ адæмы цæсты кæй скадджын кодта, уый Европæйы хонынц Зороастризм. Уый тыххæй 1989 азы уагъд чиныг «Словарь античности»-йы (немыцаг æвзагæй тæлмацгонд) загъд ис: «Зороастризм выражала позитивисткое миропонимание, присущее крестьянской культуре. Зороастризм стал государственной религией империи Сасанидов и оказал влияние на иудаизм, христианство, гностиков и другие эллинистические системы. Для греков Зороастр (бердзенæгтæ афтæ хуыдтой Заратустрæйы — Ц. Х.) был образцом великого мудреца, мага и философа». Заратустра адæмы æхсæн скадджын зæрондæй, йæ ныхас Стыр Хуыцауы ныхасау хызт сæ зæрдæтæм, æмæ кæд йæ номы кæроны дæр стыр уымæн ис. Æнæхъæнæй та амоны: Заратустрæ — зæронд у стыр. Ома, йæ зонд, йæ хъуыддаг у стыр. Йæ номы дзырд «зæронд» кæй ис, уыцы хъуыдыйыл хæст сты иуæй-иу ахуыргæндтæ. 

Картинка
 

Гъе афтæ абон махыл — ирæттыл, ном муртакк чи æрбаппары, уыдоны динтыл дæр ма хорзæрдæм куы фæзынд нæ ариаг дунембарынад. Дунескæнæг Иунæг Стыр Хуыцауы йе сфæлдисæг чи хоны, уый муртакк ницы хуызы у! Нæ кувæндæттæ йæм æввахсдæр — уæлвонгдæр рæтты дæр уымæн аразæм, æмæ нын уыцы бынæттæ систы табуйаг. Мах никæй динон уырнынад дæлдæр кæнæм, Хуыцау иу у æмæ йæм чи куыд табу кæны, кæм æмæ цавæр уавæрты кувы, уый алы адæмæн дæр у йæхи хъуыддаг. 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова