Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 09.01.2011 | прочитано 1362 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
Ирон æгъдау æрдзыл дæр ауды

Не ’гъдæуттæм куы ’ркæсæм, уæд нын уыдон бирæ цыдæртæ зæгъынц, æрдзы сыгъдæгдзинады, куыд æй хъахъхъæнын хъæуы, уыдæтты тыххæй. Зæгъæм, дон чъизи кæнын нæ фæтчы. Уый охыл йæ бырæттæ, фæлхæрттæ цæугæдонмæ ничи калдта. Дзыхы дон — ахæм дзырдбастыл ма Нарты кадджыты дæр æмбæлæм. Адæм-иу сæхæдæг дон цы суадонæй нуæзтой, уый уыдис табуйаг. Донскъæфæнты йæм кувынмæ цыдысты, ног чындзыты йæм заргæ æмæ кафгæ кодтой. Доны чызджытыл сæ фæдзæхстой. Алы уалдзæг æмæ фæззæг дæр-иу æм базылдысты. Сыгъдæг дардтой фосæн дондарæнтæ дæр. Нæ чъизи кодтой цæугæдæтты. Ныр систы нæ бырондæттæ. Артæн бын фæнык та дзы завод «Электроцинк», спъирт æмæ карзнозтуадзджытæн нал ис, сæ хъылма калынц цæугæдæттæм, æмæ дзы бирæ ран кæсаг нæ, фæлæ уытъырн дæр нал фендзынæ. 

Ивары хъæд. Нæ фыдæлтæй нæм æрхæццæ ахæм дзырдбаст дæр. Ивары хъæд хуыдтой, хъæуы Ныхасы æнæбарлæвæрдæй суг нæ, фæлæ хъæдæрмæг ракалæн дæр кæм нæ уыд, ахæм хъæды хай. Пайда та дзы кодтой, æхсæнадон царды фарстатæ лыг кæнгæйæ. Уалдзæг-иу ивылд дæттæ хидтæ куы фæластой, уæд сæ ногæй аразын, кувæндоны цардахъ ногæй раивын хъуыд, кæнæ хъæуы куырой заууатмæ æрцыд, сидзæргæс усæн зымæгмæ суг не сфаг, уæрдæттæ, æфсондзтæ арæзтой, уæд-иу Ныхасы лæгтæ иумæ уынаффæ рахастой. Æнæ уымæй-иу Ивары хъæдмæ фæрæт чи систа, уый-иу хъæуы Ныхас фæивар кодта. 

Афтæ хæхбæсты ирон адæм хъахъхъæдтой хъæдты æвæрæнтæ. Сæ фидæны фæлтæрыл хъуыды кæнгæйæ, тыхст цардæн дæр фæрæзтой, æмæ уыцы аудындзинады фæрцы нæ хæхты фæхстæ не сгæмæх сты. 

Куырттаты комы ма ахæм æгъдау дæр уыд: лæппу-иу кæмæн райгуырдис, уый йæ номыл сагъта бæлас. Фылдæр — дыргъбæлæстæ. Афтæмæй дыргъдæттæ фæтæндæр, фылдæрæй-фылдæр кодтой. Уæвгæ дыргъдæттæг бæласмæ, хъæддаг уыдаид, хæдзарон, фæрæт сисын нæ, фæлæ дзы къалиу расæттын дæр никæй цæст уарзта. Ныр та алы фæззæг дæр хъæддаг дыргътыл æмæ гагадыргътыл цуангæнджыты фæдтæ нæ хъæды къохты, хъæдгæрæтты Æрфæны фæдау фæзынынц. Бæлæсты, къутæрты къалиутæ сæттынц æмæ сын сæ дыргъ афтæмæй æнцонæй тонынц. Иннæ аз дæр та сæ бахъæудзысты æмæ сын кæй нал уыдзысты, уый сæ фæсонæрхæджы дæр нæй. Уый нæ, фæлæ, бæлæстæ бындзарæй чи ахауын кæны, ахæм фыдгæнджытæ дæр дзы разыны. 

Ирон адæймаг æрдзы сыгъдæгдзинад нымадта уды сыгъдæгдзинадыл æмæ йæ хъахъхъæдта уыцы хуызы. Диссагæн дзуринаг уыдис нæ кувæндæтты сыгъдæгдзинад. Уæдæ кусарт кæнгæйæ, суанг туджы фæд дæр йæ фæстæ кæй нæ уагъта, уый дæр зындгонд у. Æрдзимæ æнгом баст уæвгæйæ йыл фæдзæхста йæхи, зыдта йын йæ кæнонтæ æмæ уалдзæг — тау уадзыны æмæ цот кæныны рæстæг — нæдæр суджы куыст кодта, нæдæр цуаны цыд. Уыцы фæтк чи хæлдта, уый æлгъыстаг уыд æрдзæн æмæ адæмæн дæр. 

Нæ фыдæлтæ, хъæддаг дыргъ тонгæйæ, цуан кæнгæйæ æмæ кæсаг ахсгæйæ дæр бæрц зыдтой. Хæлоф ницæуыл кодтой. Уадз æмæ дзы иннæтæн дæр, мыггагæн дæр баззайа, зæгъгæ. Хуымæтæджы, æнæскувгæйæ иу хъуыддаг дæр нæ кодтой. Цуаны цæуыны размæ ардтой Æфсатийы, кæсаг ахсгæйæ — цæугæдоны, цады был Доффайы ном. Уыдон сты сæ бардуæгтæ, скуынæг кæнын сæ чи нæ уадзы, цуанон æмæ кæсагахсæгæн дзы хай чи кæны, ахæм фарныл хæст. 

Раздæр Ирыстоны цæугæдæттыл дауæны рæстæг суанг сæ райдианмæ Хъаспийæ еугæф калынмæ цыд кæф. Ныр йæ фæндаг æхгæд у Мæздæгæй уæлæмæ ауæзтæй. Йæ цæуæн афон ын абон дæр ма хонæм Кæфты мæй. Уæд-иу тæнджыты хæрзæнцон марæн уыдысты. Фæлæ уый йæ сæрмæ ничи хаста, æмæ сæм ныффидар иу фæтк: «Кæфæн, уæлæмæ цæугæйæ, ахсæн нæй — нæ фæтчы. Йæ еугæф куы акала æмæ фæстæмæ денджызмæ куы здæха, уæд, табуафси». Æмæ сæ-иу мардтой хæцæнгарзæй, хъилтæй. Æвæдза, цас аив хъуыдытыл хæст уыдысты нæ фыдæлтæ, æнхъæлцау сылгоймагау хъахъхъæдтой еугæфимæ кæфы, хъæддаг сырдты, æгомыг фосы дæр. Цалынмæ йæ зæйц бабæстон кæна, уæдмæ йæ нæ хъыгдардтой. Худинаг уыд, ахæм саджы, арсы, стуры, фысы дзидза хæрын дæр. 

Ныр та? Фæзынд нæм ахæмтæ, къуырттон каркыл дæр чи нæуал ауæрды. Уæдæ нæ цæугæдæттыл та мæгуыры бон акодта: кæсаг нæ, уытъырн ссарæн дæр дзы нал вæййы токæй ахсджыты фæстæ. Афтæмæй та-иу нæ фыдæлтæ-кæсагахсджытæ, цæугæдоны был æртæ чъирийæ кæсæгты, уырдты бардуаг Доффамæ кувгæйæ, дзырдтой: «Доффа, доныбыл дæн, донæй цы агурын, уымæй хайджын куыд уон, ахæм арфæ ракæн». Æрмæстдæр-иу хай агуырдтой, æфсис зыдтой. Ныр, æфсис чи нал зоны, уыдон фыдæй иннæтæ дæр тыхсынц, хъæрзынц. 

Уалдзæджы æрдз йæхиуыл схæцы, фæивы йæ хуыз, йæ конд. Нæ хъæдты æмæ фæзты æрдузты фæзынынц алыхуызон дидинджытæ, хæрынæн бæзгæ кæрдæджытæ. Нæ горæтты æмæ хъæуты уынгтæ байдзаг вæййынц давоны тæфæй, нæ цæстæнгас нын фæрæвдауынц уалдзыгон дидинджытæ. Уалдзæджы комулæфт ахъары нæ уæнгты. Хуыздæр ма цы хъуамæ уа. Фæлæ сагъæссаг у иу хъуыддаг: æрдзы лæвæрттæ фенгæйæ, бæрц нал фæзонæм, лæвар кæй сты, уымæ гæсгæ тырнæм, цас гæнæн ис, уый-бæрц дзы фылдæр ратонынмæ. Æмæ æрдзæн кæнæм фыдмитæ. Уæлдай тæссагдæр та йын сты зыдыкатæ, йæ лæвæрттæй йын кæнынц сæудæджер æмæ сæ исынц бындзарæй, йæ фидæныл ын нæ хъуыды кæнгæйæ. Уый аххосæй сæфынц иуæй-иу хъæддаг дидинджыты хуызтæ, иннæтæ та кæнынц азæй-азмæ къаддæр. Уымæн æмæ дидинджытæй мыггаг скæнынмæ куы нæ аирвæза, уæд иннæ аз тау нал суадздзæн. Къаддæр кæнынц давоны æмæ иннæ хæрынæн бæзгæ кæрдæджыты тъæпæнтæ. Фæкъаддæр сты мыртгæ, уагъылы, мугæ æмæ иннæ гагадыргъты бæлæстæ дæр хъæдты æмæ хъæдгæрæтты. 

Æмæ ма иу фиппаинаг. Ирон æгъдæуттæй æвзæр нæй! Æвзæр сты, æвзæр сæ чи кæны, уыдон. Афæстаг рæстæг афæдзы райдианты Бынаты æхсæвы фæстæ райсомæй Терчы былты фенæн вæййы бырæтты дзæкъултæ. Терчы уылæнты сæ баппарынц йæ былгæрæтты цæрæг ирон адæм, æхсæвы Бынаты бардуаджы номыл цы карк аргæвдынц, уый бумбулитæ, хуылфыдзаумæттæ æмæ стджытимæ, нæ фыдбылызтимæ сæ алас, зæгъгæ. Цымæ уыцы зыгъуыммæ зонд фыццагдæр кæмæ фæзынд? Нæ фыдæлтæ цæугæдоны бырæттæ нæ, æхсæнтæ дон дæр нæ калдтой, йæ æрдзон сконд ын хъахъхъæдтой. Доны чызджыты фыдæхæй сæхи хъахъхъæдтой. Бынаты æхсæвы æргæвст каркæн та йæ хауæццæгтæ ныгæнгæ кодтой. Ныр горæты цæрджытæн уыцы фадат нал ис, фæлæ сæ дзæкъулы бастæй бырондонæй машинæ фæсгорæтмæ — фæсвæд ранмæ куы аласа, уæд уый цы кæны, стæй горæты фылдæр цæрджытæ афтæ куы кæнынц, уæд чидæртæ Терк бырондон цæмæн кæнынц? Сæ фарсмæ цæрæг иннæ адæмыхæттыты цæсты нæ цæмæн æфтауынц? 

Æрдз нæ радта, æрдз — нæ дарæг, нæ абон, нæ фидæн уымæй кæнгæ у, æмæ йæ хъахъхъæнæм, цæмæй, цы бæласы цонгыл бадæм, уый ма алыг кæнæм. Цæмæй, нæ фæстæ цы фæлтæртæ цæуы, уыдонæн дæр лæггад кæна. 

Æрдз — нæ ныййарæг, нæ дарæг. Æрдзы æнæниздзинад — не ’нæниздзинад. Куыд ыл аудæм, афтæ ныл ауддзæн. Æфхæрд нæ бары, йæ бафхæрд та у мæлæтхæссæг. 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова