Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 19.12.2010 | прочитано 1332 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
ТАРИЕЛ ЙÆ ХАБÆРТТÆ ДЗУРЫ АВТАВДИЛÆН

Уæдæ ме 'рхæндæг ныхæстæм байхъус, бадар сæ дæ зæрдыл, 

Федтон дудгæ фыдтæ бирæ, уæвгæ, ме 'взаг сæ нæ кæрды. 

Сонтæй тухиты мæ хъуырмæ æз кæй сæраппонд лæгæрдын, 

Хатын, уый маст мæ фæстагмæ цæрдтæй бафтаудзæни мæрдтыл. 

 

Ис нæм Индийы, зовдзынæ, авд паддзахады авд раны, 

Уæдæ, уый дæр ма хъуыстаис: — уыд æхсæз дзы Парсаданы. 

Исджын, барджын лæг, парахат, йе 'хсар ахъæр ис адæмыл, — 

Уый сæ паддзах уыд паддзæхтæн, бадт йæ сыгъзæрин бадæны. 

 

Æвдæм индийаг паддзахæн æз йæ бынылзад кæстæр дæн, 

Саридан, зæгъгæ, йæ койæ кодтой йе знæгтæ тæсмæрдтæ. 

Хъал, хъæбатыр уыди, номдзыд, тохты йе 'мсæртæй — фæлтæрддæр. 

Рæстæг хъæлдзæгæй æрвыста, цард æм байтыгъта йæ тæрттæ. 

 

Фæлæ сфæлмæцыд иунæгæй æмæ сагъæсæй рафтыди. 

Загъта: «Хъæддзæг дæн, исбон мыл бирæ знæгтæй дæр бафтыди, 

Фæлæ хибарæй ме 'рдаг цард цауд, æгъуыз æмæ сæфт уыди! 

Парсаданимæ баиу уон, — зæрдæ 'хцон цинтæй сафтид и». 

 

Æмæ минæвар нырвыста иуы йе 'нувыд цагъартæй: 

«Парсадан цæра, ды дарыс иууон Индийыл дæ бартæ. 

Æз, хæлар сыхагау, де 'мкъул бирæ хицæнæй фæцардтæн. 

Ныр ныффæнд кодтон дæ дæлбар уа, дæ коммæгæс мæ кард дæр». 

 

Уый куы фехъуыста, йæ цинæн Парсадан кæрон нæ зыдта. 

Загъта: «Стыр Хуыцауæн табу, Индийæн цæуы йæ хъуыддаг», 

Дзуапп æрбарвыста мæ фыдмæ, у мæнæн дæр, дам, ыскъуыддзаг: 

«Рацу, кадылдард уыдзынæ, ды — мæ хæлæрттæн сæ фыццаг». 

 

Амирбарæй йæ бакодта, лæджы бархъомыс бадывæр, 

Амирбары ном Индийы у амирспасалары 'мбæрц, 

Ахæм рухс цард ын никуы уыд раджы фыны дæр, хъалы дæр; 

Нæу паддзах, фæлæ уыцы бар ныр йæ хъомысы 'нкъарыдæр. 

 

Йемæ йе 'мсæрау ысхæлар паддзах, нал æфсæст йæ уындæй, 

Кодта иудадзыг йæ цæра, цух — йæ мæт, йæ цин — фæдывæр, 

Цуаны, тохмæ-иу цыдысты, знаг сæм нал уæндыд тæфтыл дæр, 

Ау, кæмæй фæдæн, йæ хуызæн æз цæуылнæ дæн мæ фыдæн. 

 

Паддзахæн зæнæг нæ цъвдис æмæ 'рхæндæг бонтæ 'рвыста, 

Æмæ йе 'фсадæй, йæхийау, алчи зæрдæмæ ныхъхъуыста. 

Гъе уæд дунемæ фæзындтæн, уас, мæ гуырæнбон æлгъыст уа! 

Паддзах бахъæлдзæг: Хуыцау, дам, радта рухс 'амонд — æгъуыстаг. 

 

Загъта мæ бындар йæхицæн, нал уыд галуаны цин къахыр, 

Адæм, æфсæдтæ нымадтой мæн сæ фидæны паддзахыл. 

Номдзыд, зондджындæр лæгтæ мæ кодтой хицауы 'мсæр ахуыр. 

Онгæй рацыдтæн домбайгуырд, худтæн, дзаг хурау, мæ цалхы. 

 

Асмат, ме 'вдисæн — дæ зæрдæ, батад ме 'рдаг хуыз, фæцыдис: 

Рухс сæуæхсидæн — мæйдарау, хур мæ рыджы дæр нæ зындис. 

Уыд алæмæттаг мæ бакаст æмæ кодтой мыл мæрдтыдис. 

Ныр æндæрджы хуызы хилын, цин мæ цæстыты ныфтыдис. 

 

Рæзтæн, фондз азы мыл сæххæст, афтæ не 'хсин чызг ныййардта». 

Тариелы зæрдæ бахъарм, цырд ыл дон Асмат æркалдта. 

Лæппу 'рчъицыдта: «Мæ риу мын уарзтæй чи судзы, цъæх артау, 

Уый сæрысуангæй, зынг хурау, удмæ рухс цырæгътæ дардта. 

 

Цæй, цы йæ стауон, йæ уындæн нæй ыснывгæнæн ныхæстæй. 

Парсадан ныззылдта стыр куывд, дардыл сызмæлыди бæстæ, 

Дуне минæвар цыдысты: паддзах паддзахæн йæ фæстæ, 

Паддзах байуæрста лæвæрттæ, хъæлдзæг арвыстой сæ рæстæг. 

 

Йе 'мгъуыд æвгъæдæн куы фæцис, — чызджы мемæ иумæ хастой. 

Адæм авдæнмæ дæр сонты худгæ хурзæриныл барстой. 

Радтæн, — æхсин æмæ паддзах мах æмхуызон уарзтæй уарзтой. 

Ныр зæгъон æмæ куыд зæгъон... мæн кæй цæстытæ ныббастой»... 

 

Лæппу чызджы коймæ барызт, ногæй бауадзыг, фæсур и, 

Автандилæн дæр йæ рустыл цæссыг цæссыджы фæсуры. 

Тариелæн та йæ риумæ чызг фæкъул кодта йæ дурын. 

Уый ныуулæфыд бынозæй, рабадт, райдыдта та дзурын: 

 

«Нестан-Дареджан — мæ сагъæс, судзгæ батадтæн йæ номыл, 

Ууыл авд азы куыд сæххæст, афтæ фембаргæ, фæхъомыл. 

Хуртæ, рухс мæйтæ дзы касти, бæстæн уымæй уыд сæ сомы. 

Дур, æхсыст налмас у зæрдæ, — уымæй ахицæн уромы. 

 

Æз фæхæстхъом дæн, — куы федтой иу бон, — уæд æрхауди мах кой: 

Галуан ныр æвæстаг нал у, чызг паддзахбывдар у, — загътой. 

Мах фæхицæн ыстæм афтæ, мæн мæ фыды 'вджид ныууагътой, 

Уарзтон пуртийæ хъазт, цуаны домбæйтты, гæдытау, цагътон. 

 

Паддзах самадта мæсыг дæр уарди-дидины къуыпайæн. 

Мæсыг мидæгæй æрттывта дзиндзæ, æргъæу æмæ дзæнхъайæ. 

Кæрты — дидинæгдон, й' астæу — цадгонд уардидонæй — найæн. 

Рæзтис уым, — кæй уарзтæй хъæдты абон æз хæтын æррайæ. 

 

Буд сыгътой æхсæвæй-бонæй чызджы зæдбадæн хæдзары, 

Куы йæ уаты бадти саби, куы йæ дидиндоны зарыд. 

Дард Каджет-бæстæй æрхуыдта фыд йæ идæдз хо Давары, 

Æмæ зондджын хъомыл кодта уый нæ паддзахы бындары, 

 

Дардтой мæсыгы рудзгуытыл даргъ æмбæрзæнтæ дарийæ. 

Фенæн нал уыдис афтæмæй уыцы фенддаджы уардийæн. 

Иу Асмат æмæ цагъартæ уый ирхæфстой-иу нардийæ. 

Рæзти мæсыгы, раст, цыма, Габаоны цард таубийæ. 

 

Хъал фынддæс аздзыд лæппуйæ, цæй, цы уыдаид мæ мæт та: 

Мæн йæ хъæбулы бынаты паддзах, раздæрау, æвæрдта. 

Хур — уындæй, домбай — хъаруйæ, онгæй — талм бæлас дзæнæттаг, 

Афтæ, фатæхсынæй чи уыд ме 'нгæс ме 'мгæрттæй сæрæ та! 

 

Мил нæ ивгъуыдтон мæ фатæй, саг, сæгуыт, сычъитæ цагътон. 

Пурти хъазынæй мæ разæй никæй ме 'мгæрттæй нæ уагътон. 

Фынгыл фенддаг уыдис, — чанги æз куыд арæхстджынæй цагътон. 

Ме сæфт хуры мæтæй мæнæ ныр «хæрзбон, а дуне», — загътон. 

 

Æз фæсидзæр дæн, мæ сахъ фыд амард, ахицæн йæ цардæй, 

Парсаданы цин æрнымæг, галуан ракастис æнкъардæй. 

Не знæгтæ сæ къах æркъуырдтой, — мигъ кæй оны бадт йæ кардæй 

Æмæ худтысты сæ мидбыл ныр зыхъхъырдæндагæй, дардæй. 

 

Афæдз саударæн фыдохы уаты дуарæхгæдæй бадтæн. 

Афæдз сау цæстысыг калдтон æмæ 'хсæвæй-бонæй тадтæн. 

Хатæг паддзахæй æрбацыд: «Мах нæ фæрыстыстæм къаддæр, 

Фæлæ не 'дзардæн цæссыгæй нал и ног цæрæнбон раттæн. 

 

Ралас, сис, мæ хур, дæ саутæ, дарддæр мауал бад фыдохы. 

Айс сæдæ хæзнайы, — загъта, — хæц дæ зæрдæйæн йæ рохыл». 

Мур нæ ныууагъта йæхимæ уый мæ фыды мулкæй рохы. 

Амирбары чин мын радта: «Басгуых-иу, дæ фыдау, тохы». 

 

Ме 'мгъуыд саударæн куы фæци, — ног ысуынгæг и мæ зæрдæ. 

Уайынц уæздæттæ мæ размæ, хъавгæ 'ркъул кæнынц сæ сæртæ. 

Чи сæ ме 'фцæджы ныттыхсы, раст мæхи фыдау узæлгæ. 

Инди расидти бæрæгбон, галуан акалдта цæхæртæ. 

 

Паддзах æхсинимæ се 'мвынг мæн æрбадын кодтой кадыл; 

Айс дæ фыды хæс дæ къухмæ, — иумæ райдыдтой мæм хатын, 

Мæн нæ фæндыди, — кæм уыдтæн уыйау сахъ æмæ хъæбатыр! 

Фæлæ ме схæссæг паддзахæй, цæй, куыннæ кодтаин хатыр! 

 

Алцы чи мысы, мæрдырох бафтыд уал азы мæ удыл. 

Размæ нал цæуы мæ хъуыддаг, арæх фæсвæндаг фæцуды. 

Цард мæнгард æмæ фæлывд у, хатт былысчъилæй фæхуды; 

Кæс, фæхъæстæ дæн йæ маргæй æмæ ме 'нкъард зæрдæ дуды». 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова