Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 19.12.2010 | прочитано 1327 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
ТАРИЕЛЫ УАРЗТЫ ФЫЦЦАГ ХАБАР

Исдуг судзгæ цæссыг калдта, стæй та фенцади гæзæмæ: 

«Иухатт паддзахимæ цуанæй иумæ здæхтыстæм фæстæмæ. 

Парсадан зæгъы: «Мæ чызджы хъуамæ ауынæм æнæмæнг». 

Ехх, цы бон мыл ис! Фæлтау æй фыд куы федтаид æнæмæн. 

 

А сындзыуасджыты халгонд демæ рахæос, зæгъгæ, загъта 

Æмæ фездæхтыстæм, зæрдæ уæд фыццаг цъæх арт ысуагъта. 

Уарзт дзы уыцы бон æнусмæ масты сарат кард ныссагъта, 

Кард болат риуы цæхæртæ калы 'рцъыкк-æхсоны цагъдау. 

 

Хины дидинæгдон кæрты, — аив, диссаг уыд дзæнæтау; 

Удыл тайгæ зарæг кодтой мæргътæ, донбеттыр — сирентау, 

Уади къадатæй, æнхъæвзта цæдты уардидон æнæнтау. 

Сырх, дари 'мбæрзæнтæ 'рттывтой ирд алдымбыды тæмæнтау. 

 

Уый нæ фæндыд, — чызджы фена исчи 'ддагонæй, хæларæй 

Æмæ къæсæрæй куы бахызт, æз æдде лæууыдтæн барæй. 

Уырдæм хъуысти мæм сæ ныхас уаты гауызæмбæрзт дуарæй. 

Парсадан Асматмæ: ауай, райс, дам, мæргътæ амирбарæй. 

 

Гауыз базмæлыд, фæзыхъхъыр, æз ныддыз-дыз кодтон уадид: 

Чызгмæ фемдзаст дæн — мæ удыл уарзты судзгæ фат ысуади, 

Раттон мæргъты хал Асматмæ, зæрдæ пиллон арты 'руади. 

Ехх, уæдæй нырмæ дæ фысым дудгæ 'рхæндæгæй фæсади! 

 

Ныр нынныгуылди, ныххуыссыд уыцы хурты хур, фæтары»... 

Лæппу бауадзыг и ногæй, ахауд, ницыуал æнкъары. 

Автандил æмæ Асмат дæр ногæй бафтыдысты сарыл: 

«Оххай, гъе, бецау, куыд батад, маст куыд бадомдта хъайтары!» 

 

Чызг ыл уазал дон æркалдта, лæппу ракастис йæ цæстæй. 

Исдуг не сфæрæзта дзурын, сыгъд йæ фæлмаст зæрдæ мæстæй. 

Цæссыг сыджытимæ схæццæ, зæххыл алæсæн ызмæстæй, 

Арф ныуулæфыд дзыназгæ: «Ехх, цы бон мыл и, цы рæстæг! 

 

Дуне боныгъæдау ивы, бирæ чи байрайы цардæй, 

Амонд ууыл дæр фæстагмæ иу бон разилы мæнгардæй. 

Хъуамæ, зондджынæн фыдхъысмæт хъулау ма хъаза йæ бартæй. 

Хъус мæм, цалынмæ нæ федтай мæн дæ цæсты раз дзыхъмардæй. 

 

Раттон мæргъты хал Асматмæ, дарддæр нал зонын — цы бадæн; 

Зæхх фæцудыдта мæ быны. Куыдмæ 'рчъицыдтон хæрзцадæг: 

Мæнæ м'алфæмблай тыгуыртæй ниуынц алырдыгæй адæм. 

Афтæ хатын, цыма фурды узгæ стыр бæлæгъы бадæм. 

 

Даргъ, уæрæх уаты хуыссыдтæн пух, зæрдæзæгъгæ лыстæны. 

Æхсин февналы йæ рустæм, паддзах риухойгæ куы скæуы. 

Ирд, налхъуыт-налмас фæрдгуытау, цæссыг гагатæй ызгъæлы, 

Вельзевулы 'фсон мæ кодтой, зæгъгæ, уый хинæй ыстъæлы. 

 

Паддзах ме 'рчъицыд куыд федта, афтæ ме 'фцæджы ныттыхсти. 

«Охх, æгайтма мын æгас дæ!» — ног йæ цæстысыг æрмызти. 

Сонтау фесхъиудтон, мæ риуы зæрдæ — тугæрхæм — нынкъуысти, 

Хур та баталынг, фæсур дæн, уаты судзгæ додой хъуысти. 

 

Æмæ моллотæ мæ уæлхъус цас ис, — ацу 'мæ сæ бахынц! 

Бадынц, аргъауынц мæ номыл, уаз хъуыран чиныг фæлдахынц. 

Сур æртæ боны куы фæуин, уыдон алы низтæ къахынц, 

Къахынц, аххосаг фæстагмæ ногæй фыдбылызмæ здахынц. 

 

Уæд мæ хосгæнджытæ ноджы тынгдæр бафтыдысты дисыл: 

Ау, кæд исты маст, æндæр, дам, ницы лæппуйæ нæ риссы. 

Уаты фестъæлфын сæнтдзæфау, куы сæнттæ цæгъдын дæр сисын. 

Уайы не 'хсинæн йæ цæссыг, ирд цæппузырау æнхъизы. 

 

Афтæ 'ртæ боны мæ удыл цæрдтæй мæрдты 'хсæн хæцыдтæн, 

Æмæ 'рчъицыдтон фæстагмæ, ме 'муд цадæггай æрцыдтæн. 

Загътон хинымæры: «Диссаг, — уый бæрц бабыхстон, хъæцыдтæн! 

Ныр — æгъгъæд, Хуыцау, æгæр дæр ам мæ цæссыджы мæцыдтæн. 

 

Кувын — не сфæлдисæг, ракæс, иу дæуыл мæ зæрдæ дарын: 

Ратт мын удвидар, лæджыхъæд, зæгъын, бафтон ма хæдзарыл. 

Ам мæ низы хатт куы схъæр уа, уый тас, уый æфсæрм мæ мары. 

Айста Стыр Хуыцау мæ лæгъстæ, бацыд тых мæ лæмæгъ буары. 

 

Æмæ рабадтæн, ызгъорынц уайтагъд паддзахмæ фæдисæй, 

Зæгъгæ, сыстади, дам, сыстад, лæппу фервæзтис йæ низæй. 

Уайынц æхсин æмæ паддзах, нæй кæрон сæ цин, сæ дисæн. 

Сиды Стыр Хуыцаумæ хицау: «Рынчын фод мæнæй æвдисæн!» 

 

Хатынц, ахæр-ма, дам, исты, цинæй нал лæууынц сæ къæхтыл. 

Загътон паддзахæн: «Æнцой дæн, ам цæмæ ма бадон уæгъды, 

Дæлæ быдырмæ ныууаин, цъусдуг афæлгæсин хæхтыл». 

Хорз, дам, — паддзах дæр фæбæлццон, уайтагъд абадтыстæм бæхтыл. 

 

Донбыл азылдыстæм фæзы, гъе стæй раздæхтæн нæхимæ; 

Уый мын тарст æмæ цыдыстæм сыуанг мах кæрты онг иумæ. 

Аздæхт, бацыдтæн мæ уатмæ, маст ныггуылф кодта мæ риумæ. 

Загътон: «Нал мын и фæцæрæн ацы судзаджы фыдимæ!» 

 

Мæтæй лал ысбур сафранау, рустæн ахуыссыд сæ тæмæн, 

Мин сæдæ карды мæ риуы акаст чъылдымæй фæстæмæ. 

Уатмæ дыуаргæс фæзындис, асидт хæзнадармæ 'ддæмæ. 

Загътон: «Сусæгæй цы дзурынц? — Хъуыддаг базыдтой æнæмæнг!» 

 

«Мæнæ минæвар Асматæй» — загътой, уæд. Зæгъын, — цы домы? 

Уарзты сидæн чиныг уазæг уатмæ 'рбахаста мæ номыл. 

Дис, мæрдты дис мыл æфтыдис, ме 'взаг нал арæхст мæ комы: 

Мæн Асматы мæт кæм уыдис, зæрдæ тасынтæ кæм комы? 

 

Ау, кæд мæ бауарзта уагæр? Гъе, йæ ныфс та мæм куыд хæссы? 

Ныр цы бачындæуа? Искæй ма 'рдар мацæмæ, — нæ бæззы, 

Хахуыр, дам-дум мыл кæндзæни, 'лгъитдзæн, калдзæнис йæ цæссыг». 

Уарзтæн уарзоны дзуапп раттон — афтæ бахыгътон мæ хæсыл. 

 

Рæстæг уадис æмæ зæрдæ ноджы тынгдæр сыгъд цъæх арты. 

Фæзмæ нал кодтон мæ фæдыл ме 'фсад, ме 'нувыд цагъарты. 

Хæдзар хосгæнджытæй байдзаг, цыма моллоты дæр сардыд. 

Гъе уæд райдыдтон хъысмæтæн фидын тугхъалон мæ царды. 

 

Бадти тараууон мæ удыл æмæ ничи уыд йæ зонæг, 

Зæрдæ сусæгæй куыд кодта уарзты пиллоны физонæг. 

Загътой, тугбадт, дам, у, паддзах дзуры: «Хос æрцыд йæ сонæн: 

Туг ын рауадзут йæ цонгæй». Æз ысразы дæн æфсонæн. 

 

Уаты 'рхæндæгæй куы хуыссин, де знаг, де 'лгъитæг — мæ уагæн. 

Ме 'ххуырст арæхстгай æрбацыд; уæд цы хæрзæджы хъуыддагæн? — 

Сиды: «Минæвар — Асматæй», зæгъын, мвдæмæ йæ ракæн. 

Дзурын дисгæнгæ мæхимид: «Ау, цы мæ баййардта, уагæр?!» 

 

Уатмæ минæвар æрбацыд, уый мæм сусæг чыныг радта. 

Тагъд, дам, фембæлæм, — фыста мæм, диссаг, — чызг йæ уд куыд хъардта. 

Дзуапп æм арвыстон: «Цы тыхсыс, гъе, цæуыл кæныс æнкъард та; 

Зæгъ, — кæд фæзынон, æрмæстдæр, — мæн дæ фидиуæн æрцардта». 

 

Чиныг арвыстон, ыстæй та кодтон хинымæры джитæн: 

Амирбаруæвгæ цы систон, ау, куыд мæ байрох и, чи дæн! 

Галуан ме 'нæуаг куы 'рхата, — фегад ме стыр ном, мæ чин дæр. 

Тарды баййафдзынæн, ацу æмæ зæгъ «хæрзбон» дæ цинтæн! 

 

Лæг æрбацыд Парсаданæй, фарста, рынчын, дам, цы баци; 

Туг ма, дам, цæуы йæ цонгæй æви байгас и йæ дадзин? 

Загътон: «Адзæбæх дæн мæнæ, цыма туграуагъды 'вдадз и, 

Тагъд фæзындзынæн, дæ фендæй уæд мæ удмæ цин ныттадзин!» 

 

Æмæ паддзахмæ фæзындтæн: «Табу Стыр Хуыцауæн» — загътой, 

Мæн, æнæгæрзтæ быдыргъау, саргъыл арæхстгай æрсагътой. 

Мæргъты сыстын кодтой балгай, цуанон уарицъиуты суагътой, 

Айхъуыст тыгъд быдыры цъах-цъах, мæргъты фат-æрдынæй цагътой. 

 

Фæсцуан паддзахы фæндонæй фынг æрæвæрдтой мæ цытæн, 

Фынгыл адæмы ирхæфстой номдзыд зарæджы дæснытæ. 

Паддзах байуæрста рæдауæй лал, зынаргъ дуры цæстытæ, 

Алчи скъæфта сæ хæлæфæй, цыма, нал сын цыд бæсты дæр. 

 

Мæн мæ уарзонмæ 'ввахс зæрдæ цин, цæл кæнынмæ нæ хаста, 

Чызджы мысынæй мæ рыст уд, фатдзæф дойны сагау, бастад. 

Æмæ ме 'мгæрттимæ иумæ мах нæхи хъæмæ уæд байстам, 

Уым мын ме 'рхæндæг зæрдæйæн минас расыг цин ныббаста. 

 

Дзуры хæзнадар мæ хъусы хибар ме 'рхонгæ хæлæрттæй: 

«Æлдар, агуры дæ иу сыл, — калынц цæстытæ тæмæнтæ, 

Йе 'рдаг рухс цæсгом æмбæхсы чызг йæ кæрдæнæй цæмæндæр». 

Загътон: «Мидæмæ йæ бакæн, уый æрбацыди мæ фæндæй». 

 

Фынгæй сыстадтæн, æмхуызон минас сызмæлыд мæ фæстæ. 

«Бадут, — загътон сын, — ныртæккæ, иу уысм ауайон æрмæстдæр». 

Уатмæ бахызтæн, ыслæууыд цагъар хъахъхъæнæг æдгæрзтæ. 

Чызгыл фембæлдтæн æгъдауыл æз мæхинымæр фæдзæхстæй. 

 

Уый мын акуывта йæ сæрæй, зæхмæ, талм бæласау, тасы. 

«Уастæн, арфæйаг уа, — дзуры, — æз кæй тыххæй дæн дæ разы!» 

Диссаг, уарзоны кæлæн монц нæй йæ къæмдзæстыг æнгасы! 

Æви уарзты 'гъдау нæ зоны, баргъæфст, бандзыгау ис а сыл! 

 

Тæрхæгыл æрбадтæн, исдуг чызг лæууыд, цыма, цырагъдар, 

Уазæг дæр йæхи фæстагмæ дæрддзæф гауызыл æруагъта. 

«Уым цæмæн? — фæрсын, — мæ уарзтæй кæд дæ риу цъæх арт ысуагъта»? 

Уый мæм уайсадæгау хъуыста æмæ стæй, нымдгæнгæ, загъта: 

 

«Судзын æфсæрмæй, дæ разы, ау, кæд ахæм хуыз æвдисын, — 

Зæхх куыннæ скъуыйы мæ быны, ды куыннæ бафтыдтæ дисыл! 

Фарн дæм бадзурæд: уæддæр мæ де 'гъдау худинагæй хизы, 

Табу — Стыр Хуыцауæн, уый мыл, нæй, нырма йæ къух нæ исы!» 

 

Сыстад гауызæй, нымдгæнгæ, уазæг — тыхст æмæ къæмдзæстыг. 

«Сусæг минæвар дæн, — дзуры, — рухс цы хур-чызг тауы бæстыл, 

Уый мæ рарвыста, нæ бары ме 'хсин тасуавæр тæрæзтыл. 

Уæвгæ мæнæ дын йæ чиныг, — алцы радзурдзæн мæ бæсты». 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова