Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 19.12.2010 | прочитано 2031 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
АВТАНДИЛ ССАРДТА ТАРИЕЛЫ

Уайы додойгæнгæ лæппу, иу ран иу къуылдыммæ схизы, 

Акаст къухаууонæй, далæ дагъы хуры тын кæм ризы, 

Уым Уыны, цыма уæгъдидон сау бæх хъамылгæрон хизы: 

«Уый у» — ферттывта йæ сæры, дагъæй исдуг цæст нæ исы. 

 

Зæрдæ 'хцон сæххæтт нылласта, зæрдæ фервæзтис йæ мæтæй, 

Йе 'нкъард атары, йæ цинтæ уадид баисты сæдæтæ. 

Уарди йе 'рвон хуызы бацыд, калы рухс дзæнхъавг тæмæнтæ. 

Лæппу хъамылы ныммидæг, — цыма уадтымыгъ ызнæтæй. 

 

Хаудæй йе 'рдхорды куы федта, уæд йæ мидбынаты бандзыг: 

Лæппу — тугамæхст, йæ уындæй удмæ сагъæсы марг тадзы; 

Цæсгом, риу — рæмыгъд, тындтытæ, мард у, — чи дзы зæгъдзæн уадзыг! 

Кæд йæ уæлион цард аскъуыд æмæ банымæг йæ сау зынг. 

 

Ис йæ иу фарсмæ нæл домбай; — гуырæй сæр фæхицæн кардæй. 

Уæртæ йе 'ннæ фарсмæ нæууыл адæргъ карз ыстай дзыхъмардæй. 

Уары лæппуйы цæстытæй судзгæ сау цæссыг тæркуардæй. 

Тарф ын арауы йæ зæрдæ маст зындойнаджы цъæх артæй. 

 

Бамыр, байгомыг бынтондæр æмæ нал кæсы йæ цæстæй, 

Цæрдтæй ахицæн ис, ацух, — мæрдтæм феввахс и, фæхæстæг. 

Уæгъды дзуры йæм йæ номæй, — уымæ нал хъуысы ныхæстæ! 

Рæвдз æрфистæг ис, æввахс æм цудгæ бауадис æргъæфстæй. 

 

Автандил сæрфы йæ дысæй хъавгæ йе ’рдхорды цæссыгтæ; 

Зæгъгæ, ракæс-ма мæм, — ног ын хъæр кæны йæ хъусы тынгдæр: 

«Фен-ма, мæнæ дæм фæзындтæн, — хавджын де ’рхæндæг, дæ хъыгтæй». 

Уый йæ не ’мбары, нæ банкъуыст сау цæст, тарæлхынцъ æрфыг дæр. 

 

Алцы раст загътон — куыд уыди: хин, фæлывд митæй сæрхызт дæн. 

Ног ын асæрфта йæ цæссыг, лæппу фенгæсау, фæхуыздæр 

Æмæ йе ’рдхордыл ныттыхстис æмæ скалдтой та сæ хуыз дæр. 

Лæг — Хуыцауы сконд нæ райгуырд се ’нгæс никуыма, зæххыстæн! 

 

Тариел зæгъы: «Хуыцауæн табу, ме ’муд та æрцыдтæн! — 

Мæн ам удмидæг кæй федтай, уымæй хицау дæн мæ дзырдтæн. 

Уадз мæ ныр, адзал æрхæстæг, ниуон, — кæд фæзынид цырддæр, 

Фæлæ ку’ амæлон, уæд-иу мæ бавæр, ма мæ ныууадз сырдтæн». 

 

Автандил æм дзуры: «Уый та де ’взаг, уаих уай, цы скарста? 

Цымæ чи уыдзæнис ахæм — никуы никæйы нæ уарзта? 

Фæлæ зондджын лæг йæ фæндаг царды тухитæй кæд барста? 

Хи кæд чи мардта, йæ митæй зины чи фыдамонд фарста? 

 

Ды кæд зондджын дæ, уæд бабыхс, — алы зондджын дæр куы зоны: 

Тасын сагъæсæн лæгау-лæг никуы бархийæ нæ комы. 

Маст йæ зæрдæйы тыхджын лæг фидар, дурæмыр уромы. 

Йе ’нкъард, йе ’рхæндæгæй, ниугæ, сонт ныххаудзæни зындоны. 

 

Ды хæд-зонд уæвгæ нæ зоныс — ам дæ бакæнын куыд хъæуы; 

Бадæ сырдты ’мдзæрин ниуыс æмæ уымæй дын цы цæуы? 

Ныр дæ сæфт хурæн цы ’ххуыс уой де ’нкъард хъарджытæ, дæ кæуын? 

Макæ, ма, мæ хур, зындонмæ ма тындз бархийæ уæлæуыл. 

 

Æви искуыдæр ма царды уарзт уæззау уаргъæн нæ хæссынц? 

Фæлæ уый тыххæй æнхъæлмæ райгæ с’ адзалмæ нæ кæсынц! 

Ды дæхи куыд марыс? — Адæм се ‘нкъард се ’хсарæй æмбæхсынц: 

Ау, кæд чи ’ртыдта, зæгъ-ма мын, уарди — худгæбыл — æнæ сындз?! 

 

Фарстой уардийы, цæвиттон: «Уый цы фенддаджы рæсугъд дæ? 

Фæлæ де 'ртонын куыд зын у? — туджы самæхсынц нæ къухтæ». 

«Царды стæм — зынаргъдæр, — загъта, былтæ банкъуыстысты пухтæ, — 

Хорз куы саслам уа, куы сарæх, — фау ыл баддзæнис æдзухдæр». 

 

Уарди — зайæгхал, æнæуд ахæм зонынджын куы разынд, 

Ды куыд нæ хатыс — дæ цин дæ домы тухитæн фæразын? 

Зины 'мдзæхтон лæгæн размæ никуы царды цалх нæ разылд. 

Додой, саргæнгæ хъысмæтмæ ды цæмæн хæссыс фыдазым?! 

 

Байхъус, ба, хæлар, мæ дзырдмæ, — цом, цæуæм, ысбад дæ бæхыл; 

Ма хъус зæрдæмæ, — куынæ уай ды дæ зæрдæйы дзæбæхыл. 

Уæдæ сис дæ къух дæ фæндыл æмæ де 'рдхорды фыдæхыл: 

Цом, хуыздæр уыдзæнис афтæ, хин, фæлывдæй дын нæ зæгъын». 

 

Тариел зæгъы: «Цы дзурон: ме 'взаг нал ададзы комы, 

Хъус дæ ныхæстæ нæ хъусы, хивæнд зæрдæ сæ нæ комы. 

Диссаг, уа 'нцон дæм куыд фæкаст ацы дудгæфыд уромын! 

Нæ, фæхæццæ дæн адзалмæ, цин мæ нал хъæуы, нæ домын! 

 

Иунæг, иу хæрзиуæг курын æз Ыстыр Хуыцауæй ниугæ: 

Ам фæхицæн ыстæм, уым нæ, зæгъын, уыцы бæсты сиу кæн; 

Ратт нын даргъ-уæрæх тæхæнтæ уым зæрдæзæгъгæ нæ цинтæн! 

Уæд, мæ хæлæрттæ, уæ бæрны фод сымахæн та мæ ингæн. 

 

Уый кæд æрцыдис, чи зæгъдзæн — уарзон уарзонмæ ма тындза! 

Мах дæр тагъд хъуамæ баиу уæм, — цин йæ рог базыр айтындза: 

Калæм фырцинæй хъарм цæссыг, зарой зæрдæтæ уадындзау; 

Хъус дæ зæрдæмæ, арт ыл-иу макæй амындæй макуы 'ндзар! 

 

Зон, мæрдон низ мæм фæзындис, ис мæ рухс цин та мæ низы; 

Кæс, ныххуыссынæввонг мæнæ ме 'нкъард царды цырагъ ризы. 

Ацу, сурын дæ мæ цурæй, уый дæ ма баппарæд дисы: 

Ам мæ уд æмæ мæ рыст буар иумæ нал ысты цæдисы. 

 

Ды цы домыс, ды цы дзурыс, уый мæм нал хъуысы, нæ хъары; 

Нал дазн а бæстаг, — фæстаг уысм цард, мæлæт ыскæнæг бары. 

Цардыл къухсисгæ, йæ фæндаг уд æнусон арвмæ дары, 

Мæрмæ — ме 'фхæрд буар, — мæнæйуый удхос удæнцой кæм ары. 

 

Зондджын хоныс мæ? Цæй зæндджын?! Уый та чи зæгъдзæни сонтæй? 

Адæм раст тæрхон фæдомынц удæнæнизæй, хæд-зондæй. 

Уарди — хуры тынтæй иппæрд — сæфы низтæй æмæ сонтæй. 

Аду, ма бацу мæ хъыджы, — ком нæ ратдзынæн æнцонтæй». 

 

Автандил фæлмæн йæ ныхас ног, хæрдгæбыдау, нывæнды: 

«Амæл, — де 'нкъард уд нæ бафтдзæн уымæй амонды гуылфæнтыл! 

Фæлæ ма разын дæхи знаг æмæ ма ныллæуу фыдгæндыл!» 

Нæй, нæ фæтасыд, нæ фæчъил, лæппу не сразы йæ фæндыл. 

 

«Хорз, — зæгъы, — дæ бар дæхи у, табу, дарддæр дæм нæ хатын, 

Айбæрц дзæгъæлы кæй дзырдтон, курын уый тыххæй дæр хатыр. 

Кæд мæлæтмæ бæллыс, — амæл, фæлæ ма разын æгъатыр, — 

Иунæг, иу хъуыддаг мын бакæн, — дзуры 'нкъард зæрдæ бæгъатыр. — 

 

Дард сæ хъулайы кæм дарынц уарди сатæг-сау æрцытæ, — 

Зоныс, уырдыгæй, йæ цурæй æз — дæ фæдисон — æрцыдтæн. 

Уым мæ паддзахы ныууагътон, аргъ ын не скодтон йæ цытæн, 

Ам дæу нæ хъæуын! Мæ боныл! Уæгъды цас зынтыл хъæцыдтæн! 

 

Иугæр сурыс мæ, уæд ма мæм байхъус, — ма фæуон зæрдæхæлд: 

Æммыст, иу хатт ма, кæддæрау, дæу куы федтаин уæлбæхæй! 

Æз фæцыдаин фæстæмæ уæд æвæсмонæй, дзæбæхæй, 

Дæу ныууагътаин æнæхай ам мæ уайдзæфы фыдæхæй! 

 

Раст-ма, де 'фсургъыл дæ фенон», — лæппу хъуыры цъар ивазы, 

Уæнгты туг ысхъаздзæн саргъыл, зоны, — нал уыдзæн ын уа зын; 

Хъæз куы базмæла, — фæцуддзæн æмæ бакомдзæн æртасын. 

Тариел ысразы, фенгæс, цин ыл асæрфта йæ базыр; 

 

Загъта: «Бафæлварон, фенон, ме 'фсургъ мæм хæстæг æрбалас». 

Уый йæ схизын кодта саргъмæ, лæппу быдыры 'рдæм араст. 

Туг та тугдадзинты схъазыд, астæу базмæлыди — талас 

Æмæ мæрдтæй цæрдтæм раздæхт, сагъæс атад, цыма, халас. 

 

Автандил — уæздан, дзырдарæхст аив йе 'рдхорды ирхæфста; 

Йе 'вдадз лал былты фæзыхъхъыр удыл цины арт æндзæрста; 

Уый цур зокъохъус зæрæдтæ ног уыдаиккой цæргæстау. 

Æмæ бахъæлдзæг и лæппу, зæрдæ — ихуазал — æртæфстау. 

 

Масты хосгæнæг фæхатыд — дзырд йæ нысаныл æмбæлы 

Æмæ худгæ уарди фестад, — цины байрайын æмбæлы. 

Æмæ сонт зæрдæйыл, зондыл дзырд — уырзæй æвзæрст — узæлы; 

Æмæ, 'взистхъæлæс хъуытазау, хъусты удæнæхцон зæлы. 

 

Дзырд дзырд расайдта, Автандил Тариелы хинæй къахы: 

«Дис дæм ма фæкæсæд, ме 'рдхорд, — ныхас иннæрдæм ыздахын: 

Ды кæй дудгæ мæтæй тайыс æмæ нал лæууыс дæ къахыл, 

Уымæн цас уарзыс йæ лæвар — уыцы цонгдарæн æнахуыр?» 

 

Тариел зæгъы: «Цы дзаума лæг зынаргъдæрыл нымайа?! 

Ацы цонгдарæн куынæ уа, — цæстыл ме стъалы куыд уайа? 

Уæлдæф, дон æмæ мын а зæхх не сты удæнадджын айау; 

Фарст — æнæхъола йæ мастæй зæрдæ бакъуыры хъылмайау». 

 

Автандил æм баздæхт: «Рагæй уый дæ цæстæнгасы хатын; 

Ныр, зæгъгæ дæр ма йæ кодтай, уæдæ не 'мбæлы дын хатыр: 

Уыцы цонгдарæнæй раздæр хъуамæ равзарис Асматы; 

Афтæ бакæнид лæгау-лæг, — зонын, — ме 'рдхорды бынаты. 

 

Уазал цонгдарæн зæрингуырд джиппы рауагъта зæринæй, 

Уд дзы нæй, нæ хъары мисхал уымæ де 'нкъардæй, дæ цинæй. 

Демæ — уый, Асмат дæ ферох! Зæды чи баивы зинæй?! 

Баззад уымæй дæр дæ хогонд демæ уыцы хур-æхсинæй. 

 

Уе 'хсæн уарзт хуынгæнæг чи уыд, хо цы сыгъдамондæй загътай, 

Иуæй иннæмæ уæ хъавгæ чиныг чи хаста-иу тагъд-тагъд, 

Йе 'дзæм фесæфтæй дæ уарзон маст кæй зæрдæмæ ныттагъта, 

Уый ныр, уаих уай, дзæгъæлæй хъæды сырдты 'хсæн ныууагътай». 

 

Тариел фæчъил и: «Раст дæ, — нæй тæригъæддагдæр уымæй, — 

Ныр мæнмæ чи кæсы ниугæ, хуры чи фæмысы 'рхуымæй. 

Ног та фервæзтæн дæ фæрцы иугæр ингæны цъысымæй, 

Цом-ма, фенæм æй, — мæ зæрдæ, цыма суæгъд мæрдон хъынцъымæй». 

 

Лæппу сразы ис, фæцæуæг, йе 'рдхорд райгæ у йæ равгæй; 

Цæй, куыд сæ сныв кæнон афтæ — удыл, зæрдæйыл æндавгæ? — 

Былтæ — уардийы къуыбыртæ, рухсдзыд дæндæгтæ — дзæнхъавгæй, 

Калмы расайдзæн йæ хуынкъæй лæг адджын ныхасæй хъавгæ. 

 

Автандил ын загъта: «Зон æй, æз мæ уд дæ циныл хъарын. 

Фæлæ не 'мбæлы дæуæн дæр афтæ де 'нкъард зæрдæ марын; 

Ахуыр, зондджын куы дæ, — уый дæ, цæй, цæмæн нæ фæнды 'мбарын: 

Искуы 'мбæхст хæзнамæ ма 'внал, — уæд цы пайда у йæ дарын? 

 

Мастæй ма 'нхъæлмæ кæс хорзмæ, — уæгъды, дзæгъæлы дæ 'хсындзæн! 

Нæй æнæбонымгъуыд сæфæн, уый нæ уыд æмæ нæ уыдзæн! 

Уарди 'ртæ боны фæцух и хурæй, — ма багъгъæл нымпылдзæн. 

Амонд — фезмæлды, уæлахиз, кæд Хуыцау дæтта, — фæзындзæн. 

 

Лæппу йе 'рдхордæй фæбузныг: «У дæ хæрзамынд æвдадзау; 

Хорз у, зонынджын йæ дзырдтæй удхос зæрдæмæ куы тадза! 

Фæлæ ме стыр маст куыд быхсон? Уымæн чи зоны цы мадзал?! 

Макæ, ма мæ 'фхæр, — дæхи дын суры уарзæтты фыдадзал. 

 

Арт йæ лымæн у мыдадзæн, артау уый тыххæй фæсудзы; 

Доны не ссудздзæн, — æнусмæ у йæ уылæнимæ зулдзых; 

Иу низ, иу рисæй кæмдæрид зæрдæ иугъуызон рæмудзы, 

Ды — мæ низæй сад — нæ хатыс ме 'гъдау, — де 'взаг дæ нымудзы!» 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова