Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 19.12.2010 | прочитано 1316 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
ТАРИЕЛ ÆМÆ АВТАНДИЛ БАЗДÆХТЫСТЫ ЛÆГÆТМÆ

Афтæ бахæццæ сты дзургæ мæнæ лæгæтмæ сæ бæхтыл, 

Чызг æрбазгъордта сæ размæ, цинæй нал лæууы йæ къæхтыл. 

Атыхст саггуырдтыл, æрттивы хур æвзист цæссыджы 'ртæхты, 

Уарзты хъарм уылæн æнхъæвзы айнæг сау хъуына къæдзæхтыл. 

 

Чызг кæны Хуыцауæн табу: «Нæй дæ хъарутæн зæгъæн дæр, 

Дарыс хурдзырагъ нæ удтæм рухс дæ сыгъзæрин тæхæнтæй. 

Ныр цы дæ стауон, — дæумæ сты алкæй амонды дæгъæлтæ! 

Цин, æхсызгон та мын радтай, зæрдæ нал кæны дзæгъæлтæ». 

 

Тариел зæгъы: «Цæй амонд? Мæнæ 'рбакæс-ма, куыд дудын! 

Царды цин нæ хæссы бирæ, мастмæ расайы нæ худын; — 

Уый зæровд фæтк у, хъысмæт æй раджы сфæлвæрдта мæ удыл. 

Цин — дæ хай, мæ хо! Мæхæдæг мард дæн, цинæн ма цы 'мбудын. 

 

Диссаг дойны лæг хæд-зондæй дон куы нæ фæкалы зæхмæ, — 

Уæд мæ цæстытæ цы систой, кæс сæ цæссыгты сæх-сæхмæ! — 

Комсур афтæмæй мæ зæрдæ, — сиды хус уарди æртæхмæ! 

Уæуу, мæ рухс фæрдыг, нæ цинтæ, уый, куыд расайдтой бæллæхмæ?..» 

 

Автандилæн дæр йæ уарзон — рухс хур ауадис йæ цæстыл; 

Арф ныуулæфыд: «Мæрдон цъынд ам мæ цæстытæ куыннæ сты? — 

У сын боны рухс æвгъауаг, — дæу кæм нæ уынынц, цы бæсты! 

Ныр цы хъизæмар æвзарын, уый дын чи зæгъдзæн мæ бæсты?! 

 

Хур йæ царды хос, йæ цин у, — уый ма уарди дæр æмбары! — 

Хур куы нал ыскæсид рагъæй — мах цы бакæниккам тары?! 

Фест æхсон къæдзæх, мæ зæрдæ, маст æгъатыр у, нæ бары, 

Фæлæ хъæц æмæ дæ хурыл ногæй сæмбæлай сæудары». 

 

Уысм фæсабыр ысты, байрад чызг сæ зæрдæнцой æнгасæй . 

Æмæ 'ртæхдзастæй, сæркъулæй бахызт мидæмæ сæ разæй. 

Зæххыл ку' айтындзид ыстайдзарм, — аххæст къонайыл æгасæй. 

Бадынц адджынæн, ирхæфсынц хи цыхсызгондæр ныхасæй. 

 

Артыл физонæг фæбур и, калы сойдзæссыг æвзистау; 

Фынг — æнæкæрдзын, ысцæттæ; тар, æнкъард æхсæвæр — хистау. 

Тариелмæ хатынц: «Ахæр», уый хæрын кæм уадзы рис та! 

Фæлæ драхмæйы бæрц комдзаг хатырæй йæ дзыхмæ систа. 

 

Хорз у зонынджын уынаффæ, — зæрдæ 'хсызгонæй рæвдауы; 

Хъус æм, уæд лæгæн йæ хъуыды рухс, рæствæндагыл æфтауы, 

Уд йæ дудынæй .фæлæууы, исдуг йе 'нкъард равг фæхауы. 

Уæд йæ сагъæсæн та йе 'мбис лæг йæ зæгъынæй фæхъауы. 

 

Иумæ сбон кодтой хæларæй уыцы сахъ дыууæ домбайы. 

Иу сæ иннæмæн фæдзырдта, судзгæ сагъæсæй куыд тайы. — 

Хæхтыл хур ыскаст, йæхи та дуне 'взист денджызы найы. 

Мысынц с' ардбахæрд, лæгау-лæг никуы йе 'рдхорды нæ сайы. 

 

Тариел зæгъы: «Нæ хъæуы дардыл фидары ныхæстæ; — 

Ме 'рдхорд, бафæндæд Хуыцауы, — искуы бафидон дæ хæрзтæ! 

Сомы сомы у, цы дзурæм, исты расгуытæ куынæ стæм! 

Рох нæ уыдзынæ мæ никуы, дард куы фæцæуай дæ бæстæм. 

 

Ныр цы дæ курын — цы зынджы судзын æз æхсæвæй-бонæй, 

Уый æрцъыкк-æхсонæй не ссыгъд æмæ н' ахуысдзæн æнцонæй, 

Фæлæ ма сфæнд кæн, дæхи дын науæд басудздзæни, зон æй, 

Аздæх ардыгæй фæстæмæ, цæр дæ хуримæ фæндонæй. 

 

У Хуыцауæн дæр ыстыр зын — хос ыскæна мын мæ низæн, 

Хæхты, хъæдты мын мæ цоппай адæм уымæн хæссынц дисæн. 

Сонт мæ ничи хуыдта раздæр, — фод Асматы зæрдæ 'вдисæн, 

Ныр ныххивæнд и, ныццæхгæр зæрдæ — нал мын кæны уисæн». 

 

Автандил зæгъы: «Мæнг ныхас ис дæ уæлæнгай æфсоны, 

Уæвгæ, зонынджын, куырыхон дæу кæддæриддæр ысхонын; — 

Ау, Хуыцау дæр ма дæ низæн кæд ысхос кæнын нæ зоны, 

Уæд куыд ысфæлдыста цард та арвыл, сурыл æмæ доны?! 

 

Цымæ уе сфæлдисын мастæн уæд цæмæн бахъуыд Хуыцауы? — 

Уый æдзæм тары фæкодта дæу цæстысыгæй уырауын! 

Нæ, цæссыг æмæ фыдбылыз уарзтыл рагæйдæр фидауынц; 

Кæд ды не ссарай дæ хуры, уæд мæн ме 'взагæй æрцауындз! 

 

Цымæ саг лæг та кæд фендис æмæ масты раз æртаса? 

Маст цæй не 'мсæр у, цы нæ ис йемæ дзуринаг, ныхасаг?! 

У Хуыцау нæ ныфс, хъысмæт нæ, хъулау, бирæ дæр куы хъаза! 

Байхъус, бахатыр кæн, — хъуамæ лæг хæрæгау хивæнд ма суа. 

 

Хъус, мæ уынаффæ мын бамбар, кæд æцæг дæ зонд нæ чиуы. 

Ардæм рацæуыны бар мын радта — хуры халдих чи уыд; 

Загътон: «Ме 'рдхордыл хъынцъымæй басыгъди мæ зæрдæ риуы. 

Цон, ысхос ын кæнон исты, ам цы пайда у мæ джиуын?» 

 

«Бузныг, — загъта мын, — лæгау-лæг афтæ бакæндзæн æрмæстдæр; 

Фидыс уарзты раз, мæ разы, уымæн баххуысæй дæ хæстæ». 

Уæдæ, бамбар æй, фæзындтæн ам мæ уарзоны фæдзæхстæй; 

Цæй, мæхи ма йын тæппудæй ныр куыд равдисон йæ цæстæн? 

 

Алыг уыцы ныхас, уый мæм дарддæр ахсджиаг нæ зыны, 

Фæлæ бахъуыды кæн — сонт лæг никуы басгуыхы фыд-зыны; 

Уарди дидинæг куыд кала — рухс, зæрин хуры нæ уыны! 

Уæдæ, ме 'фсымæр, мæ бар ма уадз, — дæу цы сагъæс æхсыны. 

 

Багъæц ме 'рцыдмæ кæмфæнды — хъæды, лæгæты уа, хæхты, 

Цины рухс тыны ныгъуылай æви хъарм цæссыджы 'ртæхты, — 

У нырау хæрзуынд, куыд барой дæу сæуæхсиды цырæгътыл 

Фæлæ бафæраз, дæ цардыл хъоды макуы бакæн уæгъды! 

 

Айс дæ зæрдæмæ мæ лæгъстæ: ма стыхс афæдзмæ фыдбонæй; 

Уæд æрхæсдзынæн дæм ардæм уац дæ удлæууæн бæлонæй. 

Майы кæс æмæ куы кала уарди дидинæг нæртонæй, 

Уый, куыдзы срæйдау, уыдзæнис ме 'рцыд хъусынгæнæг, — зон æй. 

 

Кæд нæ фæзынон æмгъуыдмæ, уый нысан уыдзæни — мард дæн, 

Æмæ мауал кæс æнхъæлмæ ды дæ дард бæлццонмæ дарддæр, 

Кал дæ цæстысыг, — уыдзысты, зон, дæ хæлæрттæ — лæг къаддæр. 

Уæд дæ бар уыдзæн дæ цин дæр æмæ де 'нæныфс æнкъард дæр. 

 

А хъыгаг хабар кæй дзурын, уый дæ, развæлгъау, æвзоны; 

Дис дæм ма фæкæсæд хауын: бæхæй — сурыл, науæй — доны. 

Ау, цæуылнæ зæгъон уый та? — фос нæ дæн, ыстур, æгомыг! 

Арв мын, зæххы сæрмæ зилгæ, карз цы ныв кæны — нæ зонын». 

 

Тариел ын загъта: «Хатын, къух нæ сисдзынæ дæ сæнттыл; 

Демæ бирæ дæр фæдзурон, — нæй дын басæттæн æнцæнтты, 

Нæй гæнæн: хæлар нæ хъусы, — хъус æм ды, ныллæуу йæ фæндыл; 

Искуы раргом уыдзæн сусæг царды денджызы гуылфæнты. 

 

Ацу, ма мыл æууæнд, искæд кæд æрæмбарис мæ зынтæ. 

Ам уон, искуы уон — цы давы? Зонын ме 'мбалы хъæрзын дæр. 

Уарди дидинæг куы 'фтауа — исты уацæнхъæл кæсын дæм, 

Фæлæ, уæуу, мæлæт куы 'рцæуа раздæр ме 'рдхорды фæзындæй!» 

 

Афтæ бадзырдтой, лæгау-лæг дзырд нæ ратдзæни мæнгардæй. 

Бæхтæ фесхуыстой, сæ уынæр райхъуыст тыгъд быдыры дардæй. 

Уым фæйнæ сырды куы 'ртылдтой, уæд æрбаздæхтысты 'нкъардæй; 

Сом фæхицæны маст зæрдæ, цыма, бацагайдта кардæй. 

 

Уæ, мæ чиныгкæсæг, зонын, ныр дæ цæссыг дæр ызгъæлдзæн; 

Зæрдæ зæрдæйæ фæхицæн, — цæссыт фестдзæнис æхсæрдзæн; 

Лæг хъæдыхалон куынæ у, уæд æнæхæлар куыд цæрдзæн?! — 

Уый зæххон лæгтæй æнцон та чи сонт, чи рæузонд æнхъæлдзæн? 

 

Хур йæ райсомæй куы скасти, чызгæн: «Рахæрзбон у», — загътой 

Æмæ се 'ртæ дæр сæркъулæй зæхмæ хъарм цæссыгтæ тагътой, 

Раст, тырысатау, сырх-сырхид рустæ судзгæ пиллон уагътой, 

Дыууæ знæт домбайы чызджы хъæды иунæгæй ныууагътой. 

 

Тариел кæны фæндараст дардмæ йе 'нувыд æмбалы, 

Йемæ рацыди, сæ фæстæ чызг йæ цæссыгтæ нызгъалы: 

«Арвы стъалытæ, зынг хур уæ уый куы фестын кодта 'взалы! 

Ныр уæ дудгæ бон куыд быхсон ацы сау цæссыджы малы?!» 

 

Бон куы фæцæуиккой иумæ, се 'хсæв фурды былмæ 'рхастой. 

Уым æрæнцадысты фæзы, бæхты бæлæстыл æрбастой. 

Уым фæхъынцъым кодтой иумæ, уавæр алырдæм фæбарстой. 

Уым фæхицæны зын сагъæс ног сæ сонт зæрдæтæм айстой. 

 

Автандил зæгъы: «Ныссур и ныр йæ донгуырæн дæ цæстæн. 

Де 'рдхорд Придонæй æмбойны уæгъды рацыдтæ дæ мæстæй; 

Ме скаст уымæ у, фæндаг мын тагъддæр бацамон йæ бæстæм: 

Мулгъазанзары уыдзæнис исты базонæн æрмæстдæр». 

 

Тариелæн, дын, фæлæууыд уæд йæ цæссыгты тæдзынæг; 

Къухæй амоны йын: «Мæнæ афтæ комкоммæ цæудзынæ, 

Хурыскæсæнырдæм был-был Мулгъазанзармæ ныфтдзынæ; 

Фен æй, радзур ын — куыд цæры ам йæ сыгъдамонд æфсымæр». 

 

Æмæ сæгъ — хъæддаг — æртылдтой. Сойдзæссыг æртагъди уæхстæй. 

Донбыл бахордтой æхсæвæр. Бамыр, басабыр и бæстæ. 

Уым сын хъахъхъæнынц сæ тарф фын пака, базыртыгъд бæлæстæ. 

Куы рæдау вæййыс, нæ хъысмæт, куы бынтон чъынды, мæрддзæст дæ... 

 

Райсом фестадысты раджы, — хур цæхæркалгæ куы растад, — 

Байхъус уыдонмæ, — сæ мæтæй зæрдæ баззадаид хастау; 

Уади къадатæй сæ цæссыг, — фурдмæ судзгæ сагъæс ласта. 

Риу-æмриу тыхстæй сæ исдуг къах кæрæдзийæ нæ хаста. 

 

Фæлæ стæй фæсаджил фæндаг, — маст фæстæмæ-размæ 'нхъæвзы: 

Иу сæ фурды былтыл араст, иннæ — лæгæты 'рдæм хъæзы. 

Бирæ, бирæ рæстæг дардæй хъуысы се 'рдиаг, сæ хъæрзын 

Æмæ саудалынг æврæгътæй хур йæ рухс цæсгом æмбæрзы. 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова