Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 21.11.2008 | прочитано 7562 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
ХУРХÆТÆНЫ МÆЙ

 

РЕКОМ 

 

Реком у Ирыстоны зындгонддæр бæрæгбонтæй иу, ахæссы æнæхъæн къуыри. Раздæр Рекомы кувæндонмæ адæм цыдысты Ирыстоны алы хъæутæй, уæлдай тынгдæр ыл сæхи фæдзæхстой Уæлладжыргомы цæрджытæ. Йæ бæрæгбон раздæр æмæ ныр дæр бирæтæ акæнынц кусарт. 

Ивгъуыд æнусты Рекомы кувæндонмæ уый бæрц адæм цыд, æмæ-иу йæ цурты къах айсæн нал уыд. Уый уыд ирон адæмæн Олимпаг хъæзтыты хуызæн. Уæдæ чи хуыздæр акафдзæн? Уæдæ чи хуыздæр азардзæн? Уæдæ йæ бæхыл чи хуыздæр ахъаздзæн? Уæдæ чи рæстдзæвиндæр разындзæн? Уæдæ хъæбысæй чи хуыздæр рахæцдзæн? Уæдæ бæхты дугъы чи фæразæй уыдзæн... 

Рекомы кувæндонмæ æрмæст ирæттæ нæ цыдысты, сæхи йыл фæдзæхстой гуырдзыйæ дæр бирæ адæм. Чи зоны, уыдон уыдысты, кæддæр Гуырдзымæ чи афтыд æмæ чи сгуырдзиаг, ахæм ирæттæ, фæлæ сæ фыдæлты туг нæма фесæфт æмæ сæхи фæдзæхстой ирон адæмы барджын, ирон адæмы кадджын дзуарыл. 

Зæгъынц, гуырдзиæгтæ, дам, Рекомы кувæндонмæ рацæйцыдысты. Бинонтæ: лæг, ус æмæ се ‘нахъом сывæллон, – семæ кусæрттаг рацæйкодтой. Фыс цы бæттæнæй баст уыди, уым цыдæр æгъдауæй разынд хуыйы хъис. Лæг æмæ ус ницы зыдтой, иннæ адæмимæ сæ цыды кой кодтой. Æфцæгмæ куы æрхæццæ сты, Рекомы кувæндонмæ куы баввахс сты, уæд, дам, бинонтæ дуртæ фестадысты. Реком, фысы бæттæны хуыйы хъис кæй разынд, уый бинонтæн нæ ныххатыр кодта. 

Рекомы алыварс бирæ мыггæгтæн уыди дурæй конд рæстæгмæйы хæдзæрттæ. Бæрæгбоны-иу уыдысты уым. Дынджыр æрхуы æгты-иу сфыхтой бæгæны. Чи гал æргæвста, чи фыс. Алы хъæуæн дæр уыд йæхи куывд, æмæ адæм кæрæдзийæн нуазæнтæ æрвыстой, кæрæдзийы хуыдтой. Æнæхъæн дзыллæтæ-иу кæрæдзийы къухтыл ныххæцыдысты æмæ кувæндоны алыварс заргæ зылдысты. 

Рекомы кувæндонмæ сылгоймæгтæ нæ цыдысты, сæ кувинæгтæ-иу барвыстой æмæ-иу сæ дзуары лæгтæ скуывтой. Алы хъæу дæр æвзæрста дзуары лæг. Уый йæ хъус дардта, бæрæгбон куыд цæуы, уымæ. Адæмы кувинæгтæ куывта, сæ мысайнæгтæ сын æвæрдта кувæндоны. 

Адæм бирæ кæй уыдысты, уый тыххæй-иу афтæ дæр рауад, æмæ дзуары лæгтæ адæмыл зылдысты æмæ мысайнæгтæ æмбырд кодтой. Сæ къухты – чысыл урс тырысатæ, цыдысты бæгъæввадæй, æнæ худтæй. 

Ивгъуыд рæстæджыты мысайнаг чи фат æвæрдта, чи æрдын, чи цæппузыр, чи фæрдыг, чи æвзист кæнæ æрхуы æхца. 

Ахуыргæндтæ куыд нымайынц, афтæмæй Рекомы кувæндон арæзт æрцыд 1382 азы. Сарæзтой йæ, æнусты дæргъы æмбийгæ чи нæ кæны, ахæм æнахуыр хъæдæй. 

Ис ахæм таурæгъ, зæгъгæ, раджы кæддæр Уастырджи сфæнд кодта ирон адæмæн кувæндон саразын, æмбийгæ чи нæ кæны, ахæм хъæдæрмæгæй. Ахæм бæлæстæ та зади æрмæстдæр Рекомы фæсхох хъæды. Уастырджи йæ галтæн ныффæдзæхста цъитиджын хæхты сæрты ахизын, уыцы хъæдмæ фæцæуын æмæ уырдыгæй хъæдтæ æрласын. Бæлæстæ сæхæдæг калдысты, уæрдæттæ сæхæдæг дзаг кодтой, æмæ галтæ уыцы æнахуыр хъæдæрмæг амынд фæндагыл ластой. Кувæндоны бынаты-иу уæрдæттæ сæхæдæг равдæлон сты, галтæ та фæстæмæ Уастырджимæ здæхтысты. Уыйадыл, зæгъы, Рекомы кувæндон сырæзт æнæ адæймаджы æххуысæй... 

Рекомы бæрæгбон ныр дæр бирæтæ акæнынц кусарт, фæдзурынц сыхæгтæм, хионтæм æмæ фæбадынц, фæкувынц, фæзарынц. 

 

Реком 

 

Реком – один из самых любимых и почитаемых осетинами праздников. Длится целую неделю. Раньше в святилище Реком шли паломники со всей Осетии, особенно почитали его жители Алагирского ущелья. Праздник и в прежние времена и в наши дни начинается с закалывания жертвенного животного. 

В прежние века поклониться Рекому шли столько паломников, что в святилище негде было яблоку упасть. Это было что-то вроде осетинских Олимпийских игр. Молодежь состязалась в танцах, в пении, в скачках, в стрельбе из лука, в рукопашной борьбе. 

Поклониться Рекому шли не только осетины, но и грузины. Скорее всего это были огрузинившиеся осетины, и зов крови вел их в святилище одного из самых почитаемых предками дзуаров. 

Рассказывают, грузины шли поклониться Рекому. С ними была семья – муж, жена, маленький ребенок, которая вела на закланье барана. Случайно на веревке, на которой вели барана, оказалась свиная щетина. Семья об этом, конечно же, не знала. Когда они добрались до перевала и до Рекома осталось совсем немного, семья превратилась в камни. Реком – суровый дзуар – не простил им их оплошности. 

В окрестностях святилища многие фамилии имели временные жилища, в которых поселялись на время праздника. В больших чугунных котлах варили пиво, люди приносили жертвы: кто барана, кто быка. Каждое село накрывало отдельные столы, и люди приглашали друг друга, посылая почетные бокалы. Взявшись за руки, с пением совершали вокруг святилища ритуальное шествие. 

Женщины не имели права приближаться к святилищу, но посылали туда свои кувинагта, и жрецы произносили над ними ритуальные молитвы. Каждое село имело своего жреца – дзуары лага, который наблюдал за ходом праздника и собирал Мысайнаг. Босые, с обнаженными головами, с маленькими белыми флажками в руках, они обходили ряды паломников. В прежние времена в качестве мысайнага могли дать лук, стрелы, пуговиц, бусинку, серебряные или медные монеты. 

По мнению ученых, святилище Реком было построено в 1382 году. Легенда гласит, что некогда Уастырджи решил возвести для осетинского народа святилище из вечного, негниющего дерева. А такие деревья рослив лесу за Рекомом. Уастырджи приказал своим волам перебраться через ледники и привезти деревья. Деревья сами падали, повозки наполнялись, а волы по указанной дороге везли необычный строительный материал. На месте будущего святилища повозки сами опорожнялись, а волы возвращались к Уастырджи. Так, – гласит легенда, без помощи человека возникло святилище Реном... 

Реком и по сей день широко отмечается в Осетии. Делают кусарт, приглашают родственников и соседей, возносят молитвы и препоручают себя заботам Уастырджи Рекома. 

 

КÆРДÆГХÆССÆН 

 

Кæрдæгхæссæн вæййы, Куадзæнæй дæс æмæ ссæдз боны куы рацæуы, уæд, – хурхæтæны мæйы, арæхдæр æрцæуы мæйы фыццаг хуыцаубонмæ. 

Кæрдæгхæссæн у уалдзæджы фæстаг бæрæгбон. Ардз йæ хуыз раивы, цъæх дарæс скæны, кæрдæджы уындæй зæрдæ рухс кæны, ног хоры æвзартæ арвы цъæх хъæбысмæ сæхи ивазынц... 

Ивгъуыд рæстæджыты бæрæгбонмæ рагацау цæттæ кодтой. Къуыри раздæр-иу мæнæу бæстон ныхсадтой, куы бахус, уæд-иу æй æрыссадтой æмæ уымæй чъиритæ кодтой. Аргæвстой-иу фыс кæнæ далыс. 

Хъæуы цæрджытæ-иу сæ кувинæгтимæ быдырмæ ацыдысты. Æртыгай чъиритæн сæ фылдæр – цæхæраджынтæ. Хистæр-иу скуывта, цæмæй хор æмæ фосæфсæст уой, сæ аз сыл дзæбæхæй куыд ацæуа, фæззæджы сæ зæххытæй хорз тыллæг куыд сисой. 

Кæрдæгхæссæны Ирыстоны иуæй-иу хъæуты кодтой стыр дзаджджын чъири – гуыдын, уыд тынгхæрзад, хæрынæн бæзгæ ног кæрдæджытæй æмæ ног зайæгойтæй. Гуыдынæй хъуамæ бинонтæй алчидæр ацахуыстаид, æцæгæлонæн дзы хæрын нæ фæтчыди (см. нæфæтчиаг, Нæфæтчы). 

Куывддзаутæ-иу сæ хæдзæрттæм куы здæхтысты, уæдиу семæ æрбахастой алы кæрдæджытæ æмæ дидинджытæ æмæ-иу сæ хæдзары къуымты ныппырх кодтой. 

Кæрдæгхæссæны бæрæгбон ныр дæр бирæ адæм кæнынц, уæлдайдæр хæхбæсты æмæ быдыры хъæуты. 

 

Кæрдæгхæссæн 

 

Кæрдæгхæссæн (день приношения домой трав) отмечают через 30 дней после Пасхи, в июне, чаще всего в первое воскресенье месяца. 

Кардагхассан – последний весенний праздник. Природа, меняя свой облик, переодевается в зеленый наряд, сердце радуется при виде нежной травы, молодых побегов, тянущихся в объятия синего неба. 

В прежние времена к празднику готовились заранее. Из муки тщательно промытого и высушенного зерна делали традиционные олибахи, резали барана или овцу. 

Жители села со своими кувинагами шли в поле. Пироги пекли в основном с начинкой из листьев свеклы (цæхæраджынтæ). 

Старший возносил молитву, испрашивая у небес удачного года, богатого урожая, увеличения поголовья скота. 

На Кардагхассан в некоторых селах Осетии пекли Гуыдын – большой пирог с начинкой из различных съедобных трав, который должны были отведать все домочадцы. Посторонних угощать этим пирогом не полагалось. 

Возвращаясь домой с кувда, люди несли с собой пучки трав, цветы и разбрасывали их по углам дома. 

Кардагхассан отмечается и по сей день, особенно в горных и равнинных селах. 

 

ДАУДЖЫТЫ БОН 

 

Дауджыты бон вæййы, Кæрдæгхæссæнæй иу къуыри куы рацæуы, уæд, хуыцаубоны. Скæнынц арахъ, бахсидынц бæгæны. Кæмæн куыд йæ фадат уыд, ахæм кусарт-иу акодта, фæлæ арæхдæр æргæвстой уæрыкк. 

Бæрæгбоны фынгыл – æртæ чъирийы æмæ кусарты хуылфыдзаумæттæй физонæг, афтæмæй-иу скуывтой Дауджытæм (кæс Зæдтæ æмæ дауджытæ). 

Кувæндонмæ-иу ахастой æртæ æртæдзыхоны, физонæг æмæ нозт. Дзуары лæг-иу скуывта Дауджытæм. Сæ хорзæх сæ куыд уа, азæй азмæ сын æртыгайдзыхæттæй куыд кувой. Стæй-иу сбадтысты, алы æртæ адæймагæн дæр – фынг, æмæ райдыдта куывд. 

Kувæг адæм уыдысты алы хъæутæй æмæ кæрæдзийæн арфæйы нуазæнтæ æрвыстой. Бадт æрдæгмæ фæхæццæ кæны, зæгъгæ, уæд-иу лæппу-фæсивæд сыстадысты æмæ чызджытимæ нæртон хъазт сарæзтой. Сылгоймæгтæ нæлгоймæгтимæ иу фынгыл нæ бадтысты. 

Куывддзаутæ-иу хъæутæм куы здæхтысты, уæд-иу хъæзтытæ сарæзтой. 

Хистæртæй алчидæр йæхицæн хæсыл нымадта, цæмæй бæрæгбоны йæ сыхæгты йæ хæдзармæ æрбахона æмæ сæ хорз фæхынца. 

Дауджыты бæрæгбон ныр фыццаджы хуызæн арæх нал кæнынц. 

 

Дауджыты бон 

 

Дауджыты бон (День духов) отмечали через неделю после Кардагхассана в воскресенье. К празднику делали араку, варили пиво. По мере возможности делали кусарт: чаще всего это был ягненок. 

Сделав традиционные три пирога и шашлык из внутренностей, возносили молитву духам (см. Зæдтæ æмæ дауджытæ). 

Три треугольных пирога, шашлык и араку несли в святилище, где жрец возносил ритуальную молитву, обращенную к духам, просил, чтобы они покровительствовали собравшимся, чтобы те милостью покровительствующих им духов могли каждый год отмечать здесь праздник. 

После молитвы все садились за импровизированные столы, по три человека за каждый, и начиналось пиршество. 

В святилище собирались люди из разных сел, пели, веселились, посылали друг другу почетные бокалы в знак уважения. Женщины всегда сидели отдельно. В разгар пиршества молодежь устраивала танцы, которые продолжались и по возвращении домой. 

Все считали долгом пригласить соседей и на славу угостить их. 

В наши дни праздник отмечается менее широко, чем прежде. 

 

САНИБАЙЫ БÆРÆГБОН 

 

Уæлладжыргомы, Æрхоны, Дæйы, уыдонмæ хæстæг иннæ хъæуты цæрджытæ æмæ, уырдыгæй чи ралыгъд, уыдонæй ныр дæр бирæтæ кæнынц Санибайы бæрæгбон (кæс Саниба). Иæ рæстæджы та хъуысттонд уыд, цыдысты йæм æппæт Ирыстонæй. Йæ кувæндон ис Архоны, фæзынд æхсæрдæсæм æнусы. 

Санибайы бæрæгбон иутæ кодтой уалдзæджы, иннæтæ – хосгæрдæнты, аннæтæ та йæ кодтой хуымгæрдæнты размæ, фæлæ арæхдæр æрцæуы хурхæтæны мæйы фыццаг хуыцаубонмæ. Саниба у хорарæх æмæ хосарæхы бардуаг. 

Бæрæгбонмæ иумæйаг куывдæн нывонд кодтой гал. Дзуары бынмæ адæм цыдысты хистæрæй, кæстæрæй, нæлгоймагæй, сылгоймагæй. 

Фыццаг-иу хæлттæ сæппæрстой хъæуты æхсæн, стæй сыхты æхсæн, уый фæстæ хицæн хæдзæртты æхсæн. Кæй хал схауд, ууыл-иу æрæнцадысты куывд скæныны хæстæ, йæ бон у, нæу, – уæддæр-иу хъуамæ иумæйаг куывдæн ссардтаид кусæрттаг. Кусæрттагыл-иу сырх хæцъилтæ бабастой æмæ-иу æй кувæндоны бынмæ акодтой. Кусартгæнæг-иу æртæ æртæдзыхоны æмæ арахъæй скуывта, цæмæй Санибайæн сæ нывонд барст фæуа, кувæг адæмы Хуыцау æмæ зæдты хорзæх уа. 

Саниба уыд цины бæрæгбон; адæм кафыдысты, зарыдысты, бæхтыл хъазыдысты, фæсивæд æвдыстой сæ арæхстдзинад. 

 

Санибайы бæрæгбон 

 

Санибайы бæрæгбон – праздник Саниба и по сей день отмечают жители Алагирского ущелья, Архон, Дайкау и других близлежащих сел, а также выходцы из этих мест. Но в прежние времена праздник отмечался более широко: в святилище (16 век), которое находится в селении Архон, собирались паломники со всей Осетии, как мужчины, так и женщины. В некоторых местах праздник отмечали весной, в других – перед началом сенокоса, уборкой хлебов, но чаще всего он приходился на июнь. 

Подготовка к кувду начиналась с избрания Фысыма посредством жеребьевки. Жеребьевка проходила в три этапæ сначала жребий бросали представители сел, потом улиц и, наконец, отдельные лица. Тому, чей жребий выпадал, – независимо от материальных возможностей – нужно было найти Кусæрттаг на общий кувд. Голову жертвенного животного обвязывали красными лентами и вели в святилище. Жрец произносил над, ним ритуальную молитву, после которой приступали к закланию животного. 

Саниба был веселым праздником: люди веселились пели, танцевали. Молодежь устраивала скачки, демонстрируя свою удаль. 

 

ЦЫРГЪОБАУ 

 

Ирыстоны быдыры хъæуты цы кувæндæттæ ис, уыдонæн сæ зындгонддæртæй иу у Цыргъобауы кувæндон. 

Цыргъобауы кувæндон фæзынд стдæсæм æнусы кæрон. Фосдарджытæн, зæххы куыст чи кодта, уыдонæн Цыргъобау уыд сæ уарзон бынат. Фæстæдæр, Ольгинскæйы хъæу куы фæзынд, уæд хъæуыцæрджытæн обау ссис кувæндон. 

Фыдæлтыккон обау дардыл фæлгæсы, – алы аз дæр хурхæтæны мæйы æртыккаг хуыцаубон ардæм æрбацæуы бирæ адæм. Æртæ хатты Обауы алыварс куы ‘рзилынц, уæд сын дзуары лæг скувы, семæ кæй æрбахæссынц, уыцы æртæ æртæдзыхоны, арахъ, бæгæны æмæ физонæг, цæмæй сæ Цыргъобауы зæд, Цыргъобауы Уастырджийы хорзæх уа, сæ алыварс цы зæххытæ ис, уыдонæй хорз тыллæг куыд сисой æмæ дзы куывдтæ куыд кæной; сæ алыварс цы фос и, уыдоны нымæц фылдæрæй-фылдæр куыд кæна, чындзæхсæвтæн æмæ куывдтæн куыд бахъæуой, адæм æнæфыдбылыз æмæ æнæмаст куыд уой, уарзонæй, хæларæй куыд цæрой. 

Цыргъобауы бæрæгбон у уарзондзинады, æфсымæрдзинады бæрæгбон. Адæм вæййынц хъæлдзæг, фæзарынц, фæкафынц, кæрæдзийы фенынц, кæрæдзиуыл фæцин кæнынц. 

 

Цыргъобау 

 

Цыргъобау (Островерхий курган) является одним из самых популярных святилищ в равнинной Осетии. 

Ученые относят его появление к концу 18 века, когда поблизости образовалось селение Ольгинское (по воспоминаниям стариков, село называлось тогда «Иры уатараз»), а до этого было местом отдохновения людей, работающих на окрестных землях. 

Старинный курган виден издали. Каждый год в третье воскресенье июня сюда собираются паломники из сел Правобережного района, из Беслана, Владикавказа, приносят кувинаг: три треугольных пирога, физонаг, араку. Совершив ритуальное шествие вокруг кургана, дзуары лаг – жрец возносит молитву, просит благодати Цыргобауа, Уастырджи Цыргобауа, чтобы их милостью был собран богатый урожай с окрестных земель, который пойдет на кувды и свадьбы, чтобы стада, пасущиеся окрест, множились и были употреблены на те же цели, чтобы люди жили в дружбе и согласии друг с другом, не знали горестей и бед. 

Цыргобау – праздник любви, дружбы, братства. Люди веселятся, поют, танцуют, радуются встрече. 

 

УАЦИЛЛАЙЫ ЧЪИРИЙАГÆХСÆН 

 

Дауджыты дыккаг бон, къуырисæры, вæййы Уациллайы чъирийагæхсæн бон. Уæдмæ Уацилламæ кувæг адæм бахсидынц бæгæны, йæ фадат кæмæн вæййы, уыдон кусарт акæнынц. 

Уациллайы чъириты ссад цы мæнæуæй æрысдзысты, уый-иу устытæ доныбылмæ ахастой æмæ-иу æй хорз ныхсадтой. Семæ-иу ацыдысты лæппу æмæ чызг – фæсивæд, æмæ-иу, цалынмæ устытæ мæнæу хус кодтой, уæдмæ хъазт сарæзтой. 

Уациллайы чъирийагæхсæн йæ алы фæзылдæй дæр дзуры ууыл, цæмæй, цы чъиритæ, цы хойраг кодтой, уыдон сыгъдæг уой: уæд Уацилламæ хуыздæр фæхæццæ уыдзысты сæ кувинæгтæ, Уацилла сын сæ куывд хуыздæр айсдзæн. Бæрæгбон ууыл дзурæг у, æмæ адæм стыр кад кæй кодтой æмæ кæнынц Уациллайæн. 

 

Уациллайы чъирийагæхсæн 

 

Уациллайы чъирийагæхсæн (букв. «день мытья зерна») приходится на понедельник после ДАУДЖЫТЫ БОН. К этому дню варили пиво, по возможности приносили жертву. 

Женщины относили зерно, предназначенное на праздничные пироги, к беке и тщательно промывали. Вместе с ними шли юноши и девушки, которые, пока зерно сушилось, устраивали танцы. 

Праздник свидетельствует о том, что осетины очень почитали Уацилла, и, желая оказать ему особые почести, промывали зерно, из муки которого пекли праздничные пироги. Считалось, что неоскверненный кувинаг Уацилла примет с большей охотой. 

 

УАЦИЛЛА 

 

Уацилла ирон зæдты, ирон бардуæгты æхсæн сæрмагонд бынат ахсы. Тыллæджы хоры, зæххыл адæймаджы хорздзинадæн цыдæриддæр зайы, уыдоныл аудæг бардуаг, арвнæрды бардуаг у (кæс Уацилла). 

Уациллайыл сæхи фæдзæхстой ирон адæмы фыдæлтæ – алантæ. Цæгат Кавказы хæхты дæлвæзты куы цардысты, уæд райдыдтой зæххы куыст æмæ табу кодтой Уациллайæн. 

Уацилла у стыр бархъомысджын хорарæх æмæ фосарæхы бардуаг. Цæмæй уыгæрдæнты æмæ сæрвæтты хорз, сойджын кæрдæг æрзайа, уый тыххæй дæр адæм Уацилламæ кувынц. Хус рæстæг куы скæны, кæнæ бирæ куы фæуары, уæддæр Уациллайæн лæгъстæ кæнынц. 

Хистæр цины куывды бады, æмæ Уациллайы ном ма ссара, уый тыххæй гаджидау ма рауадза, уый арæх нæ вæййы. 

Уациллайы бæрæгбон кæнынц алы комы дæр, быдыры хъæуты, горæтты. Ис ын бирæ кувæндæттæ, фæлæ йæ сæйраг кувæндон ис Дæргъæвсы, Тбауы хохы. Иæ бæрæгбон арæхдæр вæййы, Кæрдæгхæссæнæй дыууæ къуырийы куы рацæуы, уæд. Ахæссы цалдæр боны. Бирæтæ Уациллайы бæрæгбон кусарт акæнынц. Раздæрты, цыфæнды æнæбон бинонтæ уыдаиккой, уæддæр-иу уæрыкк ма аргæвстаиккой, уый гæнæн нæ уыд. Уациллайы бæрæгбон йæ мæгуырдзинад ничи æвдыстæ Барджын бардуаг у, æмæ йын куывтой лæгъстæгæнгæйæ. Сылгоймæгтæ чъиритæ кодтой æнæдзургæйæ, сæ комытæф хыссæмæ куыд нæ фæхæццæ уыдаид, афтæ-иу сæ дзыхтæ истæмæй бабастой. 

Кусарт-иу куы кодтой, уæд-иу бæгæны æмæ æртæ чъирийæ Уацилламæ скуывтой, цæмæй йын сæ нывонд барст фæуа, се ртæ чъирийы сын барстæн айсæ Кусæрттагæн-иу цæхх радтой. Иæ сæр-иу ын куы ралыг кодтой, уæд-иу æй артмæ бадардтой, йæ тæф куыд рацæуа, афтæ, стæй та-иу æй фæстæмæ бæрзæйыл авæрдтой. 

Алы бинонтæ дæр-иу сæ кувинæгтæ Уациллайы кувæндонмæ ахастой. Кувæндонмæ хæстæг-иу æрлæууыдысты: дзуары бынмæ бацæуыны бар уыдис æрмæстдæр дзуары лæгæн, уымæн æмæ Уацилла у карз, æнæхатыр дзуар. Иæ кувæндонмæ æнæ хъуыддагæй чи ссæуа, уымæн æй нæ ныббардзæн, адæймаджы бакуырм кæндзæн. 

Уациллайы бæрæгбоны-иу кувæндоны къусы дзаг бæгæны сæвæрдтой. Кæд афæдзмæ бæгæны нæ фæкъаддæр, уæд амондджын аз уыдзæн. Kæд фæкъаддæр, уæд хорз аз нæ уыдзæн. Адæм-иу дзуары лæджы рацыдмæ цымыдисæй æнхъæлмæ кастысты, уæдæ нын цы хабар фехъусын кæндзæн, зæгъгæ. Дзуары лæг-иу бæгæны акалдта, æмæ-иу къус фæстæмæ ног бæгæныйæ байдзаг кодта, йæхæдæг-иу куывддзаутимæ хъæумæ рацыд æмæ-иу адæмæн хабар фехъусын кодта. 

Уыдис-иу афтæ дæр, æмæ-иу дзуары лæг æхсæвы кувæндоны баззад. Уыцы ‘хсæв, дам, Уацилла йæ кувæн бынатмæ æрцæуы, къусы цы бæгæны вæййы, уый акалы. Бæгæны кæд Ирыстонырдæм акæла, уæд уый амоны: ома, ирон адæм хорæфсæст уыдзысты, сæ зæххытæй сисдзысты хъæздыг тыллæг, сæ аз ацæудзæн æнæфыдбылызæй, æнæмастæй. 

Уациллдйы бæрæгбон ирон адæм абон дæр бæрæг кæнынц. Иæ фадат кæмæн куыд амоны, афтæ йын йæ ном ссары. Бирæ хъæуты скæнынц хъæугуывдтæ. Аргæвдынц гал кæнæ род, фыс. Уыцы бонмæ сæрмагондæй сфыцынц бæгæны æмæ рауадзынц арахъ, фæкувынц, фæбадынц, фæзарынц. 

 

Уацилла 

 

Уацилла занимает одно из основных мест в пантеоне осетинских божеств и является покровителем хлебных злаков и всего того, что произрастает на земле для пользы человека. Его называют также Богом-громовержцем (см. Уацилла). 

Уацилла поклонялись еще наши предки – аланы, когда поселились у подножья Кавказских гop и начали заниматься земледелием. Он является очень могущественным божеством: чтобы трава на пастбищах и сенокосах была сочной и жирной, молятся Уацилла, во время засух и длительной непогоды поклоняются ему же. Очень редко за праздничным или свадебным столом старший не вспоминает имя Уацилла, не произносит тоста в его честь. 

Как самое почитаемое божество, Уацилла имеет много посвященных ему святилищ, главным из которых является святилище в Даргавсе, на горе Тбау – святилище Тбау Уацилла. Праздник Уацилла отмечается в каждом ущелье, в июне, через две недели после Кардагхассана и продолжается несколько дней. Многие семьи на Уацилла делают кусарт. В старину это делала каждая семья, даже самые неимущие приносили в жертву ягненка, ибо в этот праздник не принято было демонстрировать свою бедность. 

В знак особого почтения женщины пекли пироги молча, ниже глаз обвязав лица полотенцами, чтобы даже дыханием не осквернить их. 

Перед закланием жертвенному животному давали лизнуть соль и с тремя пирогами и чашей пива произносили над ним ритуальную молитву, дабы Уацилла принял жертву. Отрезав голову животного, ее несколько минут держали над огнем, чтобы опалить шерсть и тем самым известить Уацилла, что ему принесена жертва, а затем прикладывали к шее. 

Каждая семья несла кувинаг в святилище Уацилла, но входить туда никто не смел. Уацилла являлся могущественным, суровым божеством и мог ослепить человека, если он без крайней необходимости входил в его святилище. Этим правом обладал только жрец. 

На празднике Уацилла в святилище оставляли чашу с пивом. Если за год пива не становилось меньше, то год предстоял урожайный, счастливый. Если же пива стало меньше – жди неурожая. 

Бывало и так, что жрец ночью оставался в святилище. Предание гласит, что в эту ночь Уацилла являлся в святилище и выливал пиво. Если пиво выливалось в сторону Осетии, то год будет урожайным, люди не будут знать тревог и печалей. 

Люди и по сей день отмечают праздник Уацилла. Некоторые встречают его в кругу семьи, другие устраивают общесельский кувд с закланием быка, теленка или барана. К этому дню специально варят пиво и делают араку. 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама: Отдых на майские праздники otpusk.com

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова