Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 21.11.2008 | прочитано 5983 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
ХУЫМГÆНÆНЫ МÆЙ - Апрель

 

ЗАЗХÆССÆН 

 

Ног мæрдты уалдзыгон кæндтытæй иу у Зазхæссæн. Ирон адæмæн сæ иу хай кæнынц Зазхæссæнтæ, иннæтæ та БАДÆНТÆ, Бадæнæхсæв. 

Зазхæссæн вæййы, Куадзæнмæ ма къуыри куы баззайы, уæд, сабаты. Баст у заз бæласимæ. Æнусон цъæх бæлас – царды, фидæны нысан. 

Йæ къух кæмæн куыд амоны, афтæ сцæттæ кæнынц фынгтæ алыхуызон хæринæгтæ æмæ нозтытимæ. 

Заз кæнæ нæзы бæласыл æрцауындзынц адджинæгтæ æмæ дыргътæ. Заз бæлас арæхдæр кодтой сылгоймагæн, нæлгоймагæн та арæзтой æлæм. Цыллæ бæттæнтæй-иу скодтой хызы хуызæн, цыма тырыса у, афтæ. Æрцауыгътой-иу ыл адджинæгтæ æмæ дыргътæ, алыхуызон лыстæг дзаумæттæ: цъындатæ, къухмæрзæнтæ, бапъирозтæ æмæ а.д. Ныххæлар-иу æй кодтой фынджыдзагимæ æмæ-иу æй бæхыл рахастой, уынггы-иу адæм фылдæр кæм лæууыд, уым-иу æй ныууыгътой, æмæ-иу æлæм уæлмæрдмæ ахастой, ингæныл-иу æй ныссагътой. 

Заз бæлас-иу уæлмæрдтæм ахастой сылгоймæгтимæ, ныххæлар-иу æй кодтой, йæ уæлæ цы уыд, уыдон-иу æртыдтой æмæ-иу сæ сылгоймæггыл байуæрстой, бæлас та-иу цырты цур сæвæрдтой. 

Ныры рæстæг, зæгъæн ис, æлæм ничиуал кæны, фæлæ ма заз бæлас саразынц. Аразынц ма хъæдæй кæнæ телтæй гыццыл бæласы хуызæн, сфæлгонц, срæсугъд æй кæнынц, æрцауындзынц ыл адджинæгтæ, къафеттæ, дыргътæ, хонынц æй – цырагъ. 

 

«День несения ёлки, тиса или вербы» 

 

Один из весенних праздников поминального цикла, посвященных усопшим в течение года (см. Зазхæссæн). Выходцы из некоторых ущелий справляют БАДÆНТÆ, другие – Зазхассан. 

Зазхассан справляют в субботу, когда до Пасхи остается неделя. Название праздника связано с елью, сосной, тисом – вечнозеленым деревом, что является символом жизни. 

К празднику накрываются богатые столы, на ель или сосну вешают конфеты, орехи, различные фрукты. Ель (сосну) чаще наряжали для женщин покойниц, для мужчин делали алам. 

Алам посвящали покойному, и всадники, участвующие в скачках в память о покойном, провозили его по улицам, тряся в наиболее людных местах. Затем алам отвозили на кладбище. 

Ель также отвозили на кладбище. Совершив обряд посвящения, раздавали нанизанное на ней женщинам, а ель оставляли у могилы. 

В наше время алам уже не делают, но ель еще наряжают. Помимо этого из жердочек и проволоки делают подобие небольшого деревца, которое также обвешивают сладостями и фруктами. Называется это – цырагъ. 

 

КЪУТУГÆНÆН 

 

Ацы бæрæгбон нæ рæстæджы бирæтæ нал кæнынц, фæлæ раздæр адæм хорз кæй зыдтой æмæ æхсызгонæй кæй кодтой, уыцы бæрæгбæттæй уыд иу (кæс Къутугæнæн). 

Къутугæнæн у хоры, зæххы куысты бæрæгбон. Hæ алы фæзылд дæр дзуры, адæм зæххимæ, æрдзимæ, азы афонтимæ фидар баст кæй сты, ууыл. 

Кæмæн куыд йæ фадат уыд, афтæ-иу скодта бæрæгбоны фынг. Адæм кæрæдзимæ цыдысты арфæтæм. Куывтой, сæ къутутæ æдзухдæр хорæй се дзаг куыд уой, цæмæй ацы аз ивгъуыд азæй бæркадджындæр уа, чындзæхсæвтæ æмæ куывдтæ куыд кæной. 

Сылгоймæгтæ-иу хыссæйæ сарæзтой рæсугъд къутуты хуызæттæ æмæ-иу сæ сфыхтой, алчидæр архайдта, уæдæ мæ къутутæ рæсугъддæр уой, адæмы зæрдæмæ тынгдæр фæцæуой. 

Къутугæнæн æрмæст хистæрты бæрæгбон нæ уыд, афтæ зæгъæн дæр ис, æмæ фыццаджыд;ер уыди æрыгон лæппуты бæрæгбон. Уыцы бонмæ-иу сын сæ хистæртæ фаттæ æмæ æрдынтæ сарæзтой, æмæ-иу лæппутæ ерысы бацыдысты, уæдæ мысан хуыздæр чи акъуырдзæн, кæй фат ыл тагъддæр сæмбæлдзæн. Нысантæ та сын уыдысты, сылгоймæгтæ хыссæйæ цы къутутæ кодтой, уыдон. Фылдæр къутутæ чи рамбылдтаид, уый уыд амондджын, уымæн æмæ уый амыдтæ сæ къутутæ уыдзысты хорæй седзаг, бæркадджын. 

 

«День плетения амбаров» 

 

Сейчас праздник почти забыт, но наши предки очень любили и почитали его. 

Кутуганан – праздник хлеба, земледельческих работ, свидетельство неразрывной связи людей с землей, природой. 

К празднику накрывались столы, пеклись традиционные три уалибаха. Люди ходили друг к другу с поздравлениями, возносили молитвы, просили у Всевышнего, чтобы закрома всегда были полны хлеба, чтобы год будущий был богаче года предыдущего, чтобы из собранного урожая справлялись свадьбы и кувды. 

Женщины выпекали из теста фигурные булочки в виде конусообразных сопеток – «къуту», соревнуясь, чьё «произведение» будет лучше. 

Кутуганан был праздником не только людей старшего поколения, но и юношей, которые соревновались в стрельбе из лука по мишени. Мишенями служили «кутута» из теста, достававшиеся победителю. Выиграть в этих соревнованиях было большой удачей: считалось, что год для счастливчика будет очень удачным, закрома его всегда будут полны зерна. 

 

ТЫХОСТ 

 

Тыхост у ирон адæмы рагондæр бæрæгбæттæй иу. Кодтой йæ хуымгæнæны мæй, Куадзæны размæ хуыцаубоны æнæхъæн хъæубæстæй. 

Тыхостмæ адæм куывтой, зын, æвзæр, тыхст уавæры-иу куы бахаудысты, уæд. Kæд ма сын исчи баххуыс кæна, уæд æрмæстдæр Тыхост, уымæй ма-иу сæ уыди ныфс. 

...Хæссы тæвд рæстæг, быдыртæ бахус сты, бæстæ судзы, сæфынц хортæ. Адæм цъысымы бахаудысты, сæ фæстаг ныфс ма Тыхост у. Æмæ йæм кувынц, цæмæй фæлмæн къæвда рауадзæ: сæфынц адæмæй, фосæй, сæрвæтæй, уыгæрдæнæй. Æмæ-иу къæвда рацыд, фæлмæн къæвдæ.. 

Искæйы тагъд æххуыс бахъуыд, уæд-иу ныхъхъæр кодтæ «Фæдис, Тыхост, дæ сæр мæ бахъуыд!» Æмæ, дам-иу, Тыхост барæджы хуызы йæ цуры февзæрд. 

Иу лæппу, зæгъы, йæ фыстæ хызтæ Бафæндыд æй Тыхосты фенын æмæ ныхъхъæр кодтæ: 

– Фæдис, Тыхост! Дæ сæр мæ бахъуыд. 

Тыхост йæ цуры фегуырд æмæ йæ фæрсы: 

– Кæцæй дыл цæуы тых? 

– Никæцæй. Дæ фенын мæ фæндыд æмæ дæм уымæн ныхъхъæр кодтон. 

Уæд ын Тыхост загътæ: 

– Æз хынджылæггаг нæ дæн. Цавддур фест. Мæнæн та гъе уый у мæ бон. 

Æмæ, дам, лæппу цавддур фестад... 

Адæмон сфæлдыстады Тыхост у Уациллайы хорз æмбал. Æмæ-иу æм куывтой: «О Тыхост, зоныс нын нæ тыхст уавæр, бахус сты нæ зæххытæ, сæфæм æмæ дæ курæм, зæгъ Уациллайæн æмæ къæвда рауадза». 

 

Тыхост  

 

Тыхост считается одним из самых древних осетинских праздников. Приходился он на воскресенье перед Пасхой и отмечался всей сельской общиной. 

К Тыхосту люди обращались в очень трудные, тяжелые времена, подчас он оставался их единственной надеждой. 

...Засуха, земля потрескалась от жары, хлеба погибают. Единственная надежда – Тыхост. И люди возносят ему молитвы, просят, чтобы он послал дождь, иначе все погибнет. И мягкий теплый дождь обильно орошает землю... 

Говорят, если кому-то нужна была срочная помощь, он взывал: «Тыхост, помоги!» И Тыхост в обличии всадника спешил на помощь. 

Рассказывают, некий юноша пас отару овец. Ему захотелось увидеть Тыхоста и он крикнул: 

– Тревога, Тыхост! На помощь! 

Тыхост тут же оказался около него: 

– Кто тебе угрожает? 

– Никто, мне просто захотелось тебя увидеть. 

Тыхост рассердился: 

– Ты забавляешься мною, как игрушкой. Так стань же камнем! 

И юноша превратился в камень. 

В представлении народа Тыхост является другом, правой рукой Уацилла. Не зря к нему обращались: «О Тыхост, ты хорошо знаешь наше положение: засевы наши погибают. Просим тебя, попроси Уацилла, чтобы он послал дождь». 

 

КУАДЗÆН 

 

Куадзæн у уалдзыгон, æхсызгондзинады бæрæгбон. 325 азæй фæстæмæ Куадзæн æрцæуы, мæй йæ цалхыдзаг куы свæййы, уый фæстæ хуыцаубонмæ, апрелы дыккаг – æртыккаг къуырийы хуыцаубонмæ. Куадзæн куыд равзæрд, уый бæраг у дзырд комуадзæнæй, ома адæм сæ ком суадзынц, мархо нал фæдарынц. 

Адæм Куадзæнмæ сæхи цæттæ кæнын райдайынц рагацау; хæдзары æфсин кæнæ æфсинтæ сцæттæ кæнынц уæлибæхтæ, нозт, хæрд, бæгæны. Бæрæгбоны фынгыл сæрмагонд бынат ахсынц ахуырст æйчытæ, цæхджын дæр сæ кæнынц. Сыхæгтæ, хæстæджытæ кæрæдзимæ арфæтæм фæцæуынц, Чырысти райгас, зæгъгæ. Арфæгæнæгмæ айк авæрынц. Ныртæккæ бирæ адæм ком нал дарынц, фæлæ раздæрты адæймаг айк райста æмæ дзы скомдзаг кодта, уæд уый амыдта æмæ йæ ком суагътæ Арфæтæ кæнынмæ фыццагдæр цыдысты ног мæрдджынтæм, загътой-иу сын ныфсæвæрæн, зæрдæдарæн ныхæстæ. 

Бинонтæ-иу фындæы уæлхъус куы ‘рбадтысты, уæд-иу хæдзары хистæр скуывтæ «Чырысти, кæм дæ, уыцы дзæнæты бæстæйæ ахъаз бакæн, дæ номыл ком чи бадардта, уыдонæн æцæг дунейы бынæттæ дæттыс, æмæ мæ мæгуыр бинонтæ дæуæн кад кæнгæйæ суанг сабийы онг иууылдæр ком фæдардтой. Барст дын уæд нæ комдард æмæ дзæнæты бынæттæ скæн махæн дæр æмæ нæ байзæддæгтæн дæр». 

Ссардта-иу Барастыры ном. Уый у Мæрдты бæстæйы хицау, æмæ йын цы нывонд скодтой, уый йын барст уæд, батабу кæнæд Чырыстийæн, цæмæй хорз бынæттæ саккаг кæна зæронд мæрдтæн, стæй рæхджы æцæг дунемæ чи ацæуа, уыдонæн рæр. 

 

Куадзæны бон-иу хъæубæстæн чыд стыр бæрæгбон, сарæзтой-иу иумæйаг куывд. Зарыдысты, кафыдысты, алырдыгæй хъуыст хъæлдзæг ныхас, фæндырдзагъд. Уæлдай хъæлдзæгдæр уыдысты сывæллæттæ. Куадзæнмæ-иу сын бахуыдтой ног дзаумæттæ. Сывæллæттæ хæдзæрттыл зылдысты æмæ сын алкæмдæр лæвæрдтой æйчытæ. 

 

Пасха 

 

Куадзæн – пасха, один из наиболее любимых осетинами праздников, приходится на второе-третье воскресенье апреля, на первое воскресенье после полнолуния. Термин Куадзæн – трансформированное «комуадзан» (букв. «отпускание рта», т.е. конец поста.) 

К Пасхе готовятся заранее: варят пиво, мясо, готовят пироги. Почетное место на столе занимают яйца: их красят в разные цвета, отваривают, солят. Соседи и родственники одаривают ими друг друга. В наше время редко кто соблюдает пост, но в старину съесть яйцо на Пасху означало конец поста. Поскольку Пасха у осетин является еще и праздником поминального характера, то в первую очередь шли в семьи, которые в течение года потеряли кого-то из близких, чтобы поддержать, обнадежить их. 

Когда семья собиралась за пасхальным столом, глава семьи возносил молитву: «О Иисус Христос, благодетельствуй нам из того райского края, в котором ты находишься! Ты распределяешь места в истинном мире для тех, кто держал пост во Имя Твое. Моя семья, от мала до велика, воздавая Тебе честь, тоже держала пост. Да пойдет это Тебе впрок и да обеспечишь Ты нам и потомству нашему милостью Своей места в раю». 

Глава семьи вспоминал и Барастыра – властителя страны мертвых. «Да пойдет ему (Барастыру) впрок и приготовленный для него Нывонд и да попросит он исуса Христа приготовить место в раю для старых покойников и для тех, кто в скором времени отправится в мир иной». 

На Пасху устраивали общесельский кувд. Люди веселились, пели, устраивали танцы. Особенно радовались дети, которым обязательно шили какую-либо обновку. Они ходили по домам, и все давали им яйца, сладости. 

 

МÆРДТЫ КУАДЗÆН 

 

Куадзæны фæстæ къуырисæры мæрдджынтæ скæнынц Мæрдты Куадзæн, Куадзæны хист дæр æй хонынц. 

Сыхбæсты æмæ хъæубæсты зæронд лæгтæ-иу Куадзæны арфæтæ кæнынмæ мæрдджынтæм æрбацыдысты. Бинонтæн дзырдтой, куырдтой сæ, цæмæй сæ ком суадзой. Æмæ-иу цалынмæ уыдон сæ ком суагътой, уæдмæ лæгтæ хойрагæй дæр æмæ нозтæй дæр сæ дзыхмæ ницы схастой. 

Мæрдты Куадзæны-иу чи стур аргæвста, чи фыс, нозт æмæ-иу чъиритæ скодтой, зианджынтæ-иу баныхас кодтой æмæ-иу фыццаг хист кæныны бар радтой ногмæрдджынæн, уый фæстæ та иннæтæн. Мæрдты Куадзæны хист-иу дыгай-æртыгай мæрдджынтæ иумæ дæр скодтой. 

Сылгоймæгтæ-иу уæлмæрдмæ ацыдысты. Фæхъыг-иу кодтой, фæкуыдтой. Семæ цы ахастой, уыдон-иу ныххæлар кодтой мардæн. 

Мæрдты Куадзæны фынг абон дæр кæнынц. Æрбамбырд вæййынц сыхæгтæ, хионтæ, æмæ хистæртæ фынджыдзаг ныххæлар кæнынц. Сылгоймæгтæ хæрд æмæ нозтимæ ацæуынц уæлмæрдтæм. Фæкæуынц, фæхъыг кæнынц. Цы ахæссынц, уыдон мардæн ныххæлар кæнынц. 

 

Пасха мёртвых 

 

Мардты Куадзæн – Пасха мёртвых справляется через неделю после Пасхи. Ее еще называют Поминальной Пасхой. В этот день старики заходили в дома, где в истекшем году кто-то умер, и просили их прекратить соблюдать пост. 

На Поминальную Пасху закалывали бычка или барана, накрывали столы, на которых обязательно должны были быть яйца. Иногда пасхальные поминки, сговариваясь, устраивали две-три семьи вместе. 

Женщины, взяв приготовленную снедь, шли на кладбище, чтобы поплакать на могиле, посвятить принесенное покойнику. 

Пасхальные поминки справляют и по сей день. Собираются соседи, ближайшие родственники, накрывают  

 

БÆЛДÆРÆН 

 

Куадзæны фæстæ фыццаг хуыцаубоны фæкæнынц Бæлдæрæн. Ацы бæрæгбон Ирыстоны кодтой тынг парахат, ахаста-иу æнæхъæн къуыри. Бæрæгбон амоны, адæймаг æрдзы иу хай кæй у, йемæ фидар баст кæй у, кæрæдзийæ сын атонæн кæй нæй, уый. 

Кæддæр, зæгъы, иу хъæддзау суг ракæнынмæ хъæдмæ ацыд. Кæсы æмæ, бæлас кæм лыг кодта, уырдыгæй рахъардтой туджы æртæхтæ. Хъæддзау ныууагъта суг кæнын, хъæумæ рацыд æмæ хабар радзырдта сыхæгтæн. Уыдон стыр дисы бацыдысты æмæ уæдæй фæстæмæ райдыдтой Бæлдæрæны бæрæгбон кæнын. 

Нæ фыдæлты хъуыдыкæнынад куыд амоны, афтæмæй алцæмæн дæр ис къай: дурæн, бæласæн, фосæн... Æмæ Бæлдæрæн у сæ фембæлæн, сæ иугæнæн бон. Уыцы бон сылгоймæгтыл æнæмæнг хъуамæ уыдаид даргъ къабатæ, нæ сын уыди дурыл, къодахыл, зæххыл бадыны бар. Адæм хъуамæ уыдаиккой цырддзаст, къæрцхъус, зæрдæрухс, хъæлдзæг, уæнгрог. Боныгон фынæй кæнын не ‘мбæлд, Хуыцау дæ афтæмæй куы фена, уæд æнæхъæн аз дæр уыцы хуызы уыдзынæ, зæгъгæ. 

Бæлдæрæны кодтой хъæугуывдтæ, раздæр-иу фысым равзæрстой, афтæмæй. 

Бæлдæрæны бæрæгбон ныр дæр адæмæй рох нæу. 

 

Бæлдæрæн 

 

Бæлдæрæн приходится на первое воскресенье после Пасхи. Справлялся праздник очень широко, длился неделю и свидетельствовал о неразрывной связи человека с природой (см. Бæлдæрæн). 

Рассказывают, отправился некогда один дровосек в лес за дровами. Срубив дерево, он увидел, что на срубе выступили капли крови. Дровосек очень удивился и поспешил в село рассказать сельчанам про увиденное. С тех пор и стали отмечать праздник Балдаран, посвященный началу оплодотворения природы. 

По представлению наших предков, у любого существа, будь то человек, зверь или птица, и даже у неодушевленных предметов есть пары. Балдаран является днем их встречи, их слияния. В этот день женщины непременно должны были быть в длинных платьях, им не разрешалось сидеть ни на земле, ни на камне во избежание зачатия. Отдыхать днем не полагалось из опасения, что Бог может увидеть человека спящим, и он весь год проведет в вялом, инертном состоянии. 

Праздник отмечался всей сельской общиной, предварительно выбирали ответственного за его проведение. 

Балдаран не забыт и по сей день. 

 

САУБАРÆГ 

 

Саубарæджы дзуар мах рæстæджы бирæтæй ферох, фæлæ раздæр, суанг ма ссæдзæм æнусы райдайæны дæр тынг хъуыстгонд уыд. Ахуыргæндтæ куыд зæгъынц, афтæмæй йæм адæм кувын райдыдтой æвддæсæм-æстдæсæм æнусты. Уыцы рæстæг Ирыстонæн йæхи мидæг дæр цыди быцæутæ, фæлæ йын уæлдай тæссагдæр уыди æддагон лæбурджытæй, Кæсæджы æлдæрттæй (кæс Сау бæрæджы дзуар). 

Саубарæджы дзуары кувæндон и Уæлладжыргоммæ бацæуæн хъæу Бызмæ хæстæг, адæймаджы къах кæдæм нæ хæццæ кæны, ахæм лæгæты. Саубарæджы дзуар у къæрныхты æмæ абырджыты бардуаг. Бады сау бæхыл, йæ уæлæ – сау дарæс. Давынмæ æмæ марынмæ чи фæцæуы, уыдонмæ бæрзонд къæдзæхæй кæсы, хъахъхъæны сæ. Фæсивæд балцы цæугæйæ сæхи фæдзæхстой Саубарæджы дзуарыл, фæндараст куыд фæуой, сæ хæдзæрттыл дзагармæй куыд сæмбæлой, æнæфыдбылыз куыд уой. Уырныдта сæ, Саубарæджы дзуар сæ æхсæвы тары фæфæндараст кæндзæн, сæ фæнд сæ къухы бафтдзæн. Фæлæ сæ балц нæ фæрæстмæ, уæд сыл Саубарæджы дзуары зæрдæ фæхудт, цæуылдæр сæм фæхъыг, цæуыл-дæр сæм смæсты. 

Алы аз дæр уалдзæджы Бызы æмæ Уæлладжыргомы бирæ хъæутæ Саубарæджы дзуары номыл кодтой хъæугуывдтæ, аргæвстой-иу гал, сфыхтой-иу бæгæны, иумæйагæй-иу скодтой арахъ. Алы хæдзар дæр бæрæгбоны æргæвста нæл фыс. Бæрæгбон-иу ахаста цалдæр боны. 

Ис ахæм таурæгъ. Иу хатт, дам, куывдыбадæг хъæу сфæнд кодтой, Саубарæджы лæгæты цы ис, уый базонын. Сусхъæды мæцъæй сбыдтой бæндæнтæ æмæ иу лæджы уæлейæ бынмæ æруагътой. 

Цы лæджы æруагътой, уый, дам, лæгæтмæ куы æрхæццæ, уæд бакуырм æмæ скуывтæ «Хуыцау, мæ рæгъауы ис саубæрзæй урс гал æмæ дын уый нывонд фæуæд, æрмæст мæ, Саубарæг, дæхимæ кæсын бауадз». Æмæ, дам, уæд лæг йæ цæстытæй ракаст æмæ лæгæты федта æртæ лæджы. Уыдон сызгъæрин бандæттыл бадтысты, сæ разы арт сыгъд æмæ йыл физонджытæ фыхтысты. Лæг уыдон куы ауыдта, уæд та фæстæмæ бакуырм. Фæлæ йæ хæрдмæ куы сластой, уæд та йæ цæстæй ракаст. Æмæ цы бон загъта, уымæн, дам, йæ къуырийы бон гал аргæвста æмæ хъæубæстæн куывд скодта. 

Фыдæлтæ дзырдтой, Саубарæджы кувæндонмæ хæстæг, дам, фос куы ныууадзай, уæд сын ма фыдгæнджытæй тæрс, ма бирæгътæй. Фосыл, дам-иу бирæгъ куы бамбæлд, уæд, дам-иу цавддурæй баззад. 

 

«Черный всадник» 

 

Саубарæг (букв. «Черный всадник»). В наше время о Саубараге почти забыли, но еше в начале века он был широко известен и почитаем. По утверждению ученых, культ Саубарага возник в 17 – 18 вв., когда Осетия была раздираема межродовой борьбой и набеги превратились в важнейший источник наживы (см. Сау бæрæджы дзуар). 

Святилище Саубарага находится в Алагирском ущелье, близ села Быз, в пещере, куда не ступает нога человека. В осетинской мифологии Саубараг является покровителем разбойников и воров. Представляют его всегда сидящим на черном коне, в черных одеждах. С высокой скалы он наблюдает и покровительствует тем, кто отправляется на воровской промысел. Молодежь, отправляясь в поход или набег, поручала себя заботам Саубарага, молилась, чтобы он даровал им счастливую дорогу и удачу в делах. Они верили, что Саубараг непременно благословит их и поможет осуществить задуманное. 

Каждую весну жители селения Быз и других селений Алагирского ущелья устраивали в честь Саубарага общесельский праздник с закалыванием быка, варили пиво, готовили араку, в каждом доме резали барана. Праздник длился целую неделю. 

Существует такая легенда: однажды жители, отмечающие праздник Саубараг, захотели узнать, что находится в его пещере. Сплетя из липовой коры веревки, они спустили на них в пещеру человека. Добравшись до пещеры, тот ослеп и взмолился: «Хуыцау, в моем стаде есть бык с белой шеей, я принесу его Тебе в жертву, только, Саубараг, дай мне взглянуть на тебя». Посланник тут же прозрел и увидел в пещере троих мужчин, сидящих на золотых стульях. Перед ними горел костер, и жарились. шашлыки. Увидев это, он снова ослеп. Зрение вернулось к нему, как только его вытащили из пещеры. Через неделю он зарезал быка и созвал на кувд все село. 

Предки утверждали, что за отары, пасущиеся около святилища Саубарага, не стоит волноваться: им не страшны ни злые люди, ни волки. Волки, посмевшие приблизиться к ним, превращались в камни. 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова