Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 26.07.2013 | прочитано 9721 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
ИУ ХАТТ МА «ХАНТЫ ЦАГЪД»-Ы ТЫХХÆЙ

Ирон «Ханты цагъд»-ы фæзынды фæдыл газет «Рæстдзинад»-ы рацыди къорд æрмæджы. Автортæ фыссынц ацы цагъды тыххæй, чи йæ куыд æмбары, афтæ. Фæлæ дзырд «Хан»-ы тыххæй бæлвырдæй ницы зæгъынц. 

Тугъанты Махарбеджы чиныг «Осетинские народные танцы»-йы (1957 аз) ныхас цæуы ирон кæфтыты историйыл, кафты уагыл. Фæлæ Махарбег «Ханты кафт»-ы кой не скодта. Чи зоны, авторы хъуыдымæ гæсгæ, ацы кафт «æппæтадæмон» кафт нæ уыдис, ома, хуымæтæг адæм æй рагзаманты нæ кафыдысты. 

Махарбег йæ рæстæджы фыста: «Попадая на народные праздники, я записывал и фольклорные материалы народных танцев. К сожалению своему, не имея специальной музыкальной подготовки, я не мог записывать мотивы музыки, которыми сопровождались те или иные движения в танцах. Многие музыкально-танцевальные объекты безвозвратно пропали». 

Уæдæ Л.Н. Грикурова чиныджы «Осетинские танцы»-йы (1961 аз) дæр «Ханты цагъд»-ы æмæ кафты кой нæй. 

Нæ сыхаг адæмты фольклоры дæр нæ цагъды, нæдæр «Ханты кафты» кой фехъусдзынæ. 

Ацы диссаджы цагъдмæ та нæ адæм кафыдысты тынг рæсугъд æмæ абон дæр кафынц. Хорз ма хъуыды кæнын, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты фæстæ 50-æм азты бæрæгбæтты, чындзхæстыты Сырх Дыгуры ацæргæ адæм Хъыбызты Гуцу, Тауытты Данел æмæ Сослæнбег, Цакъоты Гадзыбе, Мæрзойты Сергей, Атайты Агуыбе куыд аив, рæсугъд кафыдысты ацы цагъдмæ, уый. Фæстæдæр, фæскуыст изæрыгæтты нæ мады цагъдмæ, алæмæты «Ханты цагъд»-ы мыртæм куыд кафыдысты Гуыссауты Аслæнбег, Дзалаты Æхсарбег, Гæдзауты Ирон, Цакъоты Дзибо, Хæмыцаты Хæмыц сæ чызгæмбæлттимæ. Уæд йæ размæ ничи æвæрдта фарстатæ «Ханты цагъды» тыххæй. Цагътой йæ æмæ йæм кафыдысты. 

Цагъд кафтимæ уымæн бæттын, æмæ, зарæджы ныхæстимæ мелоди куыд баст вæййы, афтæ ацы цагъды мыртæ дæр æнгом баст сты кафтимæ. 

Газеткæсджытæ бафæрсдзысты, уæдæ, дзырд «Хан» æмæ «Ханты цагъд» махмæ кæд æмæ куыд фæзындысты, зæгъгæ. Бафæлварæм уыцы фарстæн дзуапп ссарыныл. Лæмбынæгдæр æркæсæм нæ адæмы ивгъуыд историмæ, цæмæй ацы цагъды мидис æмæ дзырд «Хан» фæбæлвырддæр кæнæм. 

Дзырд «Хан» у тюркаг, мангойлаг æлдæртты нæмттæм æфтауæн. Зæгъæм: Хан-Бату, Менгу-хан, Хан-Берке, Чингиз-хан æмæ афтæ дарддæр. 

Аланты æлдæрттæ манголтæй дæлдæр нæ лæууыдысты сæ социалон уавæрмæ гæсгæ. Уæлдайдæр та тохы быдыры. Æмæ сæхи рахуыдтой «хантæ». 

Сæ царды, се ’гъдауы, хи дарыны уæлæдарæсы æмæ кафты хуызтæ дæр æнæмæнгæй хуымæтæг адæмы кафтæй хицæн кодтой. 

Алантæ-ассты ног æлдæрттæ — хантæ сæ фыдæлты рагон уæздан кафт рахуыдтой «Ханты (уæздæтты) кафт». Мæнæ Уырысы уæздан адæм XVII—XVIII æнусты «дворцовые-бальные танцы», кæннод Гуырдзыйы мтавартæ-къниазтæ, «дарбазули æмæ давлури» æрмæст сæхæдæг куыд кафыдысты, афтæ. Гуырдзыстоны хуымæтæг адæм та кафыдысты «шалахо», «къинтоури» æмæ «хъара-чохели». 

Цæмæй мæ ныхæстæн æцæг бындур уа, уый тыххæй æрхæсдзынæн Дзанайты Иваны (Нигер) ныхæстæ «Ханты цагъд»-ы тыххæй. 

«Фæрссаг адæммæ-иу хъазт куы уыди, æмæ-иу сæ хъазты æлдæрттæй исчи куы сæмбæлд, уæд-иу фæндырдзæгъдæг æваст йæ фæндыр фæурæдта, стæй-иу райдыдта «Ханты цагъд!!!» 

«Æлдары чызгæн хъазты æнæ «Ханты цагъд» кафæн нæ уыди, æндæр цагъдмæ нæ кафыди, йæ сæрмæ йæ нæ хаста... Иу дзырдæй, «Ханты цагъд» равзæрди хантæ æмæ аланты æлдæртты ’хсæн. Ис дзы тъыст аристократон-феодалон идеологи». 

Мæ хъуыдымæ гæсгæ, цагъды мелоди тæтæрæй нæ райстой ирон адæм, фæлæ уыцы рæстæджы Иры, Дыгуры уæздæттæ, манголтимæ æмсæр уæвгæйæ, сæхи рахуыдтой «хантæ». Уый тыххæй та уæлдæр загътам. 

1960 азты Хуссар Иры паддзахадон кафты ансамбль «Симд»-ы разамонæг Тедеты Георги æмæ хореограф Гаглойты Хазбийæн ской кодтон, «Ханты цагъд»-мæ кафт цæмæй æвæрд æрцæуа, зæгъгæ. Фæлæ йæм фаг хъусдард не ’рцыди. 

Рацыди рæстæг. Сопойты Батырбег уæд куыста Дыгуры районы хъуыстгонд ансамбль «Кафт»-имæ. Рауади нæм ныхас ацы цагъды фæдыл, æмæ сфæнд кодтам йæ сæвæрын. Гъе, афтæмæй рантысти «Ханты кафт»-ы сценикон вариант, æмæ йæ кафын райдыдтам. 

 

Гасынты Жорж

РЦИ-Аланийы адæмон нывгæнæг,  

Æппæтадæмон фольклорон кæфтыты фестивалты лауреат. 

 

(Газет «Рæстдзинад», 2013 азы 2 июль)



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова