Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 26.11.2011 | прочитано 3402 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
МÆГУЫР ЛÆГ ÆМÆ УС ÆМÆ МАМАСАХЛИСИ 1 , ÆМÆ КУЫРДЫ АРГЪАУ

Раджыма-раджы цардысты æмæ уыдысты иу мæгуыр лæг æмæ ус. Мæгуырæй мæгуыр уыдысты, фæлæ сæ бакаст, се ’гъдау адæмæн дзырддаг уыдысты æмæ мæгуыр усæй дзуарджын скæныныл архайдтой мамасахлиси, сауджын æмæ куырд. 

Ус сæ йæхи, хуыскъ хъугау, хызта, хызта, стæй сæ йæ уд йæ хъуырмæ куы сси, уæд йæ лæгæн рахабар кодта, афтæ, афтæ, дам, мамасахлиси, сауджын æмæ куырд мæ фæдыл бафтыдысты, æддæмæ мæ акъахдзæф кæнын нал уадзынц, уæдæ, дам, мын лæвæрттæ нæ фæкæнынц, уæдæ, дам, мын æхца нæ фæхъарынц, æмæ куыд бакæнон. 

Лæг зондмæ дзæкъулы хæссинаг уыд æмæ ахъуыды кодта, ахъуыды кодта, стæй йæ усæн афтæ зæгъы: 

— Уай, ай нæм цард йæ мидбылты фæхудынмæ хъавы, фæлæ нæ фæцарæхсын хъæуы. 

Æмæ йын бауынаффæ кодта, бæрæг сахаттыл сын ныфс куыд бавæра æд лæвæрттæ æрбацæуынæй. Йæхæдæг хæдзары къуымы рæгъ-рæгъы равæрдта æртæ афтид асыччы æмæ йæхи бааууон кодта. 

Усмæ дæр йæ лæджы фæнд хорз куыннæ фæкаст æмæ йæхи ноджыдæр барæсугъдтæ кодта æмæ донмæ цæуыны æфсон йæхи асæрфта мамасахлиси, сауджын æмæ куырдыл: бамбарын сын кодта, афтæ æмæ, дам, афтæ, мæ лæг кæдæмдæр дард балцы ацыдис, æмæ сын хицæн æмæ хицæн сахатты разыйы дзырд радта æрбацæуынæй. 

Къæрных цæмæ бæллыс, æмæ — мæйдар æхсæвмæ: уыдон дæр ма хуыздæр цы хъуыдис æмæ фыццаг æд хæрд, æд нуæзт, æд лæвæрттæ фæзынди куырд. 

Сбадтысты фынгыл, къæбæр хæрынц, нуазынц, куырд тагъд кæны, сынтæджы сæ сæртæ куыд тагъддæр æркъул кæной, ууыл архайы, фæлæ йын ус, мæ лæг, дам, дард балцы ис, цы тагъд кæныс ахсæв даргъ у, — æмæ хъуыддаг фæстæмæ фæстæмæ уромы. Стæй йын кæддæр куы уыд, уæд загъта, хуыссæм æмæ уал дæхи анай, æмæ йын йæхи сбæгънæг кæнын кодта. Уыцы рæстæг дуар æрбахостæуыд. 

Куырд куыннæ фæтарстаид, ус дæр ныккатай кодта, сау бон, дам, нæ баййæфта, мæ лæг æрцыд, æмæ йæ мадард бæгънæгæй смидæг кодта фыццаг асыччы, йæхæдæг дуар бакодта æмæ — сауджын. 

Уый дæр та куыннæ æрбахастаид хæрд, нуæзт, лæвæрттæ, æхца æмæ усимæ сбадтысты фынгыл, хæрынц, нуазынц, куырд та арфæй+арфдæр быры — тæрсы, сауджын æй куы базона уæд хъуыддаг хорз нал у. 

Иудзæвгар куы абадтысты, уæд та сауджын дæр, куырдау, сæ сæртæ цæмæй сынтæджы тагъддæр æруадзой, ууыл архайы, æмæ та уымæн дæр ус, цы, дам, тагъд кæныс, мæ лæг, дард балцы ис, æхсæв даргъ у — æмæ хъуыддаг фæстæмæ-фæстæмæ уромы. Фæлæ уæдмæ мамасахлисийы æрбацæуыны рæстæг дæр хæстæг кодта, æмæ ус, сауджын, ома, нæхи сынтæджы æруадзæм, дæхи уал ныннай, йæхи йын сбæгънæг кæнын кодта, æмæ дуар дæр æрбахостæуыд. 

Сауджын арвмæ куыннæ фæхаудтаид, ус дæр ныххоста йæ уæрджытæ, сау бон, дам, нæ баййæфта, æвæццæгæн, дам, нæ лæг æрцыд æмæ сауджыны мадарды хуызæнæй смидæг кодта дыккаг асыччы, йæхæдæг дуар бакодта æмæ — мамасахлиси. 

Кæд исчи лæвæрттæ æрбахаста, уæд уый. Уæдæ хæрд зæгъай, уæдæ нуæзт зæгъай, уæдæ лæвæрттæ, æхца — иннæ ахæм. Фынг æртас-æртас кæны æмæ сбадтысты æмæ цæл кæнынц. Мамасахлиси нæ зоны цæл кæнын æви цы! Мæгуыр куырд æмæ сауджын та арфæй-арфдæр бырынц, ныхъхъус сты: мамасахлиси сæ базыдта, уæд дæ балгъитæг афтæ. 

Фæлæ та а мамасахлиси дæр усыл тагъд кæны куырд æмæ сауджынау, ома, нæ сæртæ сынтæгмæ æруадзæм, æмæ та уымæн дæр ус — цы тагъд кæныс, мæ лæг дард балцы ис, æхсæв даргъ у, æмæ уал дæхи анай — хъуыддагыл фæстæмæ-фæстæмæ хæцы, æмæ мамасахлиси йæ дарæс куы акалдта, уæд дуар æрбачындæуыди барджын хост. 

Мамасахлиси фыртæссæй куыннæ андзыг уыдаид, куыннæ барызтаид ус дæр, сау бон, дам, мæ баййæфта, æвæццæгæн, нæ лæг æрхæццæ, æмæ мамасахлисийы мадарды хуызæнæй абырын кодта æртыккаг асыччы, йæхæдæг дуар бакодта æмæ æцæг йе ’мкъай. 

— Гъе-е, усай, хорз æгъдауæй дæ æрæййæфтон: айæппæт хæрд, нозт кæмæн æрцæттæ кодтай? 

— Де ’рцыд дын зыдтон æмæ... — бахудт ус дæр æмæ сбадтысты æмæ хæрынц, нуазынц, стæй лæг фæкомкоммæ асыччытæм. 

— Адон та цы сты? — афарста усы. 

— Афтид асыччытæ, — бакодта ус æмæ йæ лæвæрттæ райдыдта æфснайын. 

Кæд, дам, афтид асыччытæ сты, уæд сын сæ сæртæ æрхуыйон æмæ сæ дуармæ айсæм, бакодта лæг æмæ асыччытæн ныххуыдта сæ сæртæ, йæхæдæг сыл ныффыста æргътæ æмæ сæ амидæг кодта иу калак хъæуы. 

Адæм сæм кæсынц æмæ фæрсынц мæгуыр лæджы, асыччыты мидæг цы ис, цы уæй кæныс, зæгъгæ. 

— Сæ аргъ сын раттут, æмæ цы сты, цавæр сты, уый, асыччытæ куы бакæнат, уæд сæ фендзыстут, — дзуры сын мæгуыр лæг дæр, æмæ йæ кой байхъуысти паддзахмæ. 

Паддзахмæ æхца нæй æви цы, йæ бон ныккалæд, уайтагъд сæ алхæдта æмæ йæм дзуры, ныр сæ мидæг цы ис, бакæн ма, зæгъгæ. 

Æмæ, дам, сæ æз цæмæн бакæнон, ды сæ балхæдтай æмæ, дам, сæ ды бакæн, — дзуры йын мæгуыр лæг, æмæ паддзах дæр байгом кодта иу асыччы дуар æмæ кæсы æмæ... мамасахлиси зыбыты бæгънæгæй. 

— Ай цы у? — куыннæ рамæсты уыдаид паддзах. 

— Ды йæ баурæдтай мамасахлисийы, æмæ йæ бафæрс, цы ми кæны уым, — дзуапп ын радта мæгуыр лæг. 

Паддзах та дыккаг асыччы сæр байгом кодта, æмæ дзы сауджын хуыссы тымбылтæй. 

— Уæдæ уый дæр дæ урæд у æмæ ма йæ бафæрс, цы ми кæны уым, — дзуры та йын мæгуыр лæг. 

Æртыккаг асыккæй раппæрстой падзахы куырды дæр, æмæ сын паддзах цы стæрхон кодта, уый сæхæдæг зонынц, фæлæ ма мæгуыр лæг æмæ мæгуыр ус абон дæр мамасахлиси, сауджын æмæ куырды лæвæрттæ æмæ аргъæй цæрынц фæрнджынæй. 

 

 

Радзырдта йæ Цхинвалы районы Ногхъæуы цæрæг 92-аздзыд зæронд лæг Хъазиты Алыксандр

 

 

______________________________ 

1 Мамасахлиси (гуырдзиагау) — хъæуыхицау.



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова