Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 19.12.2010 | прочитано 1408 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
АВТАНДИЛ ÆМÆ ТИНАТИНЫ ЧЫНДЗÆХСÆВ

Автандил ысхицау, галуан ног паддзахы цинæй — расыг, 

Тариел йæ фарсмæ бадтис, уый куыд уæздан уыд, куыд уаз уыд. 

Иумæ — чызджытæ дæр: зæхмæ, цыма, арвы цъæх æртасыд 

Æмæ йе 'рфæны цæхæркал рухс цыппар зынг хуры хъазыд. 

 

Сытынг цæл: хæрд, нозт æрхастой фынгтæм утæппæт æфсадæн, 

Цагътой фос, фыстæ, цæвиттон, нал уыд адæмæн æфсадæн. 

Фынгтæм рахаста йæ хуынтæ фысым буц уазджыты кадæн. 

Хуры рухс тынтæй æрттывта Ростеван-паддзахы бадæн. 

 

Фынпыл нуазæнгæрзтæ — рухс лал, фынгтыл — ирд дзæнхъавг тæбæгътæ. 

Бакæс — фидыцы фынггæрзтæ, иу сæ иннæмæй дзæбæхдæр. 

Ахæм никуы фенд чындзæхсæв: хæлц — æвидигæ, рæдзæгъдтæ. 

Бадтæ уым, зæгъгæ, — сыгъдаид уæд дæ зæрдæйы цырæгътæ. 

 

Хъуыст къæрццæмдзæгъды хъæр арвмæ, зарæг араугæ нæрыди. 

Дзиндз, налхъуыт-налмас, зæринæн уым нымайæн дæр нæ уыди. 

Сæн сæдæ суадонæй фегуырд, фынгтыл абузгæ ивылди. 

Минас адаргъ, æмæ хæхтыл хур, зæлдаг тын уафгæ, стылди. 

 

Цауд, къуылых лæг дæр нæ баззад цух рæвдыд æмæ лæварæй; 

Лал, налхъуыт-налмас æнæвгъау уæрста стыр паддзах хæларæй. 

Сæгад бур зæрин, сырх атлас саслам, — чи сæ хаста барæй! 

Бады фынгыл, цыма Инди ферох сагсур амирбарæй. 

 

Тариелмæ дзуры паддзах: «Ахæм никуы уыд æнусты: 

Хъазы Нестанæн сæуæхсид ирд тæмæнкалгæ йæ русты; 

Ды — паддзæхты паддзах, уый та хурты хурзæрин у, рухстын. 

Хъуамæ, хъусцæджытау, дарин æз уæ къахвæдтæ мæ хъустыл. 

 

Уе 'мсæр не стæм, махæн бадын уемæ не 'мбæлы, нæ фæччы». — 

Тариел æмæ Нестанæн хицæн рахаста къæлæтджын, — 

Иумæ сбадын кодта, стæй та Тинатин æмæ йæ лæджы. 

Æмæ сбуц кодта лæвæрттæй раздæр Индийы фæтæджы. 

 

Фынгтæ 'ртасыдысты, паддзах уазджыты хынцы рæдауæй, 

Радгай сыл зылдис, æфтыдта дис лæгыл йæ хорз æгъдауæй. 

Алчи байрадис, нæ уыдис бадтмæ ницы 'рхæссæн фауæй. 

Автандилмæ хæстæг — Придон — хицау, арфæгонд Хуыцауæй. 

 

Паддзах кодта кад домбайæн, йе 'мкъай — индиаг рæсугъдæн; 

Чындз, сиахсæй сыл узæлыд, кодтæ цинтæ сыл æдзухдæр. 

Хуын, лæвар хæссын та уыйбæрц уæд куыд фæрæзтой йæ къухтæ: 

Номы скинтрæ зæгъай, порфир, лалыхгæд паддзахы худтæ. 

 

Бирæ радта сын фæрдгуытæ, — кодта рухс сæ уындæй зæрдæ, 

Мин зынаргъ дуры — ромайнаг — калдтой, с' амондау, цæхæртæ. 

Раст бæлоны айчы стæвдæн мин зынаргъ дуры та 'ндæртæ; 

Мин æвзаргæдæр — араббаг уадсур хъал бæхы — хуыздæртæ. 

 

Фысым Придонæн зынаргъ дур фараст дзаг тæбæгъы 'рхаста; 

Фараст ын æд саргъ, æд идон уадсур хъал бæхы ныббаста. 

Аив арфæйы ныхæстæ Тариелы 'взаг ыскарста. 

Дзуры расыгæй æрвонгау, — нозт ын йе стыр зонд нæ саста. 

 

Мæй фæцæл кодтой Ростанмæ, цæй, цы дардыл æй ивазын: 

Кодтой цин, гуыпкафт, къæрццæмдзæгъд æмæ цас сæ бон уыд нуазын! 

Лал фæхастой Тариелмæ, уыд фæрдыгрæдзагъд йæ разы, — 

Фынг ныррухс, цыма сæ мидæг хур цæхæртæкалгæ хъазы. 

 

Тариел, цыма у уарди, мит ыл рауарыди, ризы; 

Автандилмæ Ростеваны 'рвиты, къух, зæгъ, дыл нæ исын: 

«У мын зын дæуæй фæхицæн, фæлæ циу, паддзах, мæхи зын, — 

Кæд мæ фыдгултæ мæ зæххыл зыд, æнæфсис фосау, хизынц! 

 

Тох фæцырдæй у, фердæхтæй: ме знаг ницыма 'мбуддзæни, 

Зæгъгæ, басастæн — зонын æй, — уæд дæ зæрдæ дæр дуддзæни. 

Цон, хуыздæр мын у, исты фыд... — ме знаг ме сæфтыл худдзæни. 

Тагъд цы фенон дæ хъæлдзæгæй, уый зæгъæд, мæ бон, хурзæрин!» 

 

Фысым загъта Тариелæн: «Цæй, цы, зæгъ, кæныс къæмдзæстыг? 

Дæу цы кæнын хъæуы, уый, зæгъ, ничи бакæндзæн дæ бæсты, 

Автандилимæ дæ фæдыл акæн ме 'фсад æмæ хæсты 

Басæтт сау фыдгулты, стæй уæд дар дæ бархъомыс дæ бæстыл». 

 

Автандил фæстæмæ 'рбаздæхт, загъта паддзахы ныхæстæ. 

Тариел æм дзуры: «Хъахъхъæн ам дæ уардийы фыддзæстæй: 

Мæй куыд фæхицæн уа хурæй, уыйау баззайдзæн дæ фæстæ. 

Автандил фæхъыг ис: «Уæууа, уæдæ рафæлдæхтис бæстæ! 

 

Нæ, дæу уый фæнды, цæмæй мæ стæй уæд фæндырты фæцæгъдай, — 

Зæгъгæ, баивта мæ усыл ме 'рдхорд, — разындис æнæгъдау. 

Ахæм худинаг мæ быны, ау, куыд уромдзæнис зæхх та! 

Ардыл къух сисын мæлæт у! — гормон, де 'взаг æй куыд загъта!» 

 

Тариел фæхудт, дзæнхъартæх уарди барухс кодта бæстæ: 

«Хорз, æрхæндæгæй æнæ дæу æз æрвыстаин мæ рæстæг. 

Цом, æхцон мын у, цæстмæхъус ма 'гъгъæл де 'рдхорды ныхæстæ. 

Автандил уæд бардзырд радта: «Ме 'фсад, уе 'ппæт дæр — мæ фæстæ!» 

 

Дардыл тохвæдис ныннæрыд, калдта арв, цыма, цæхæртæ; 

Рæвдз æстай мин лæджы 'рбамбырд, — ифтонг алцыппæтæй, уæртæ, 

Кæс: лæгæй, бæхæй, сæ уæлæ ис хорезмаг хорз ызгъæртæ. 

Уыд фæхицæны зын сахат, фенкъард фысымæн йæ зæрдæ. 

 

Хо куыд хицæн кæна хойæ, уыйау чызджытæ тыхстысты; 

Ниудтой, бахаудтой сæ удтæ судзгæ сагъæсы фыдхъызты 

Æмæ риу-æмриу, хъуыри-хъуыр ног кæрæдзийыл тыхстысты. 

Адæм кодтой сар сæ куыдмæ, — дардæй кастысты, рыстысты. 

 

Райсом Бонвæрнон Мæимæ худдзæн, ирд тæмæн калдзæни. 

Мæй куы ныгуыла, — уымæн дæр цадæг йе 'рвон рухс тайдзæни. 

Се 'гъдау афтæ у, — бонæй сæ Хур ныгуылæнæн хъардзæни. 

Хох, бæрзонд хохыл чи слæууа, — арвыл иумæ сæ ссардзæни. 

 

Мæйы, Бонвæрноны иумæ Хур цырагъдарын нæ уадзы; 

Ацы стъалытæн дæр афтæ се 'хсæн не сфæлдисæг бацыд. 

Пухбыл уардиты къуыбыртыл хъарм къуыбар цæссыгтæ тадзынц, — 

Судзынц адæм дæр сæ мæтæй, бадынц, раст, цыма, мæрдадзы. 

 

«Ехх, — зæгъы Нестан, — куынæ дæ федтаин фæлтау мæ цæстæй, 

Уæд ныр не стъæлин, нæ таин хурæй ахицæныл мæстæй. 

Мæ хо, чиныг мæм-иу афысс, хабар хъусын кæн æххæстæй, 

Æз куыд басыгътæн дæ уарзтæй, афтæ тай ды дæр мæ фæстæ». 

 

Тинатин ын загъта: «Уæ, хур, зæхх дæ фидыцæй куы тавыс, 

Уæд цы мæ фæдзæхсыс, цæй-ма, зæгъгæ, чиныг-иу мæм афысс! 

Бастъæл, ба, мæ уд, йæ фæстæ, цард-цæрæнбонтæй цы хъавыс, 

Кæд дæ ивгъуыд цин дæхицæй судзгæ сау цæссыгтæй давыс!» 

 

Ног адджын пъатæ, хъæбыстæ... Æмæ хур фæхицæн хурæй. 

Нестан араст ис, уæддæр ма Тинатин лæууыдис дурæй. 

Цыд йæ хогонд дæр дзыназгæ, сау цæссыгкалгæ, сæркъулæй. 

Нæй уырзæй æвзæрст дзырдтæй дæр се стыр сагъæсæн фæдзурæн. 

 

Ростеван-паддзах дæр афтæ, цыма сонт саби у, — ниуы; 

Лæг хæкъуырцц кæны, уынæргъы, тагъд-тагъд уæхсчытæ ысхъиуынц; 

Тæвд — йæ цæстысыг, — æхсиды маст, цæджджинагау, йæ риуы. 

Тариел нынкъард, цæвиттон, — уарди митхъæпæныл джиуы. 

 

Фысым бацыдис, кæны йын ногæй пъа, йæхи нывæндтæ: 

«Уазæг, ды уыдтæ нæ удæн цин — æвидигæ ныббæттæг, 

Ныр цæуыс, мæ ивгъуыд цинау, баци минæвæр мæ мæт дæр; 

Цард-цæрæнбон мын ды раттай, тагъд мын ратдзынæ мæлæт дæр». 

 

Тариел хæрзбон куы загъта, уæд куы бабадид йæ бæхыл; 

Æфсад сар кæнынц, фæбынæй быдыр сау цæссыджы 'ртæхы; 

«Хур дæм тохы бон, — зæгъынц ын, — рухс тырысайæн æртæхы». 

Дзуры уый: «Мæнау нæ уыдис мæтæй Сала дæр зæрдæхæлд!» 

 

Чырæ фенкъуысти, фæцæуынц мæнæ саг лæппутæ стæры — 

Тариел, Придон, Автандил — адæмы æртæ хуыздæры. 

Семæ стай мин лæджы ноджы, хорз араббæгтыл фæтæрынц. 

Иу сæ иннæуыл — æнувыд, ард кæрæдзийæ фæхæрынц. 

 

Афтæ 'ртæ мæйы цыдысты, кард сæ никуы бахъуыд сисын: 

Ничи се знæгтæй сæ ныхмæ хотых не суæндыд æвдисын. 

Иу, æрмæст-иу сæ хæрдафон бахъуыд се 'фсургътæй æрхизын, 

Сæн — сæ нозт, уæдæ минасы, цæй, цæмæн хъуыдаид мисын! 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова