ЦЫППУРС 

Цыппурс зæронд нымадæй бæрæг кодтой, Ног азмæ ма-иу къуыри куы баззад, уæд. Ирон адæмы фыдæлтæ Цыппурс нымадтой Ног азы размæ уд сыгъдæггæнæн къуырийыл, дардтой мархо. 

Бæрæгбоны-иу бинонты хистæртæ сывæллæтты кувæндæттæм акодтой, ноггуырд лæппуты тыххæй сæрмагондæй арæзтой куывдтæ. 

Цыппурсы-иу хур куы аныгуылд, уæд-иу алы хæдзар дæр йæ цуры скодта арт. Иæ арт кæмæн хуыздæр у, кæмæн стырдæр у, уый – амондджындæр. Хистæрæй, кæстæрæй-иу арты алыварс æрæмбырд сты. Фæсивæд кафыдысты, зарыдысты, сывæллæттæ арты сæрты гæппытæ кодтой. Хистæртæ-иу куывтой: «Нæ фыдбылызтæ арты басудзæнт, нæ фыдбылызтæ фесæфæнт». 

Алы бинонты дæр фæндыд, цæмæй сæм Цыппурсы, «хорз къах» кæмæн ис, ахæм адæймаг æрбацæуа. Уæд цыма æнæхъæн аз амондджын, зæрдæрухс, æнæмаст, æнæфыдбылыз уыдзысты, цыма æнæхъæн аз дæр уыцы æрбацыдæй аразгæ у, афтæ сæм каст. 

Бæрæгбоны ницæуыл ауæрстой, фынгыл цыдæриддæр хæрд, нозтæй æрæвæрæн уыди, уыдон-иу æрæвæрдтой: æртæ æртæдзыхоны, арахъ, бæгæны... Бинонты хистæр-иу скуывта, цæмæй æнæхъæн аз хор æмæ фосæфсæст уой, афæдз сыл æнæмаст, æнæфыдбылызæй ацæуæ Скуывта-иу Цыппурсмæ, ды Нарты дуаг дæ æмæ нæ дæ хорзæх уæд, баххуыс нын кæн, зæгъгæ. 

Бинонтæй «хуыздæр къах» кæмæн уыд, уый-иу скъæттыл æрзылд æмæ-иу фосæн холлаг радта. Йæ фæстæ-иу бинонты хистæр бацыд æмæ-иу сæ фосы Фæлвæрайыл, Тутыр æмæ иннæ зæдтыл бафæдзæхста, æнæфыдбылыз куыд уой, бирæгъты амæттаг куыд никæд фæуой, сæ нымæц фылдæрæй-фылдæр куыд кæнæ 

Куы-иу æрбарухс, уæд та-иу бинонтæ сæ хæдзары цур ног арт скодтой, æмæ сыхæгтæ, хъæубæстæ кæрæдзимæ арфæтæм цыдысты. Бæрæгбоны кусын не ‘мбæлд. 

Цыппурсы бæрæгбон у, цард та ногæй кæй базмæлыд, уый æвдисæн. Хур зæхмæ фæхæстæгдæр, цард йæ иугæндзон цыдæй размæ цæуы. 

Мах рæстæджы дæр Цыппурсы бæрæгбон бирæтæ кæнынц. 

Цыппурс 

Цыппурс (Рождество) отмечали за неделю до Нового года (по старому стилю). Наши предки считали его праздником духовного очищения, для чего держали пост, водили детей в святилища, для новорожденных мальчиков устраивали особые торжества (см. Цыппурс). 

После захода солнца разжигали костры. Считалось, что хозяева самого большого и яркого костра будут отмечены особым счастьем. Все веселились: молодежь пела, танцевала, дети прыгали через костер. Старшие молились: «Да исчезнут наши беды и горести, да сгорят они в этом костре». 

Каждой семье хотелось, чтобы утром Цыппурса порог дома переступила «счастливая нога», т.е. человек, встреча с которым знаменует удачу в жизни и делах, тогда, по их представлению, весь год будет удачным и счастливым. 

На праздник ничего не жалели, накрывали богатые столы: три треугольных уалибаха, пиво, арака... Глава дома возносил молитву Богу, Цыппурсу, просил изобилия, счастья и здоровья. 

Самый удачливый из семьи обходил хлева и задавал корм скотине, а глава семьи поручал их Фосы Фæлвæра и другим дзуарам, просил Тутыра уберечь их от серых хищников, увеличить поголовье. 

На рассвете вновь разжигали костры. Соседи, односельчане шли друг к другу с поздравлениями. Работать в этот день не полагалось. 

Вообще Цыппурс – это праздник поворота солнца на лето, праздник возрождения новой жизни, новых надежд. Отмечается он и в наши дни. 

КÆРЧЫТЫ ÆХСÆВ 

Рæстæгимæ, цардимæ бæрæгбæттæ дæр ивынц, иуæй-иутæ та дзы бынтондæр ферох вæййынц, адæмы цардмæ ницыуал бар фæдарынц. Уыдонæй иу у Кæрчыты æхсæв, кодтой йæ Цыппурсы мæйы райдайæны. 

Кæрчыты æхсæвы бæрæгбон баст у фосимæ, мæргътимæ. Уыцы изæр сæрмагондæй куывтой уыдонæн, фæлæ ма дзы уыд æндæр фæзилæнтæ дæр. Уыцы изæр йæ фос æддæмæ ничи уагъта, уæдæ сыл фыдзæрдæ, фыдкъах адæймаг куы амбæла æмæ сæ куы фæцæстдзыд кæна, зæгъгæ (кæс Цæст). 

Уазæгуаты ничи цыд. Хистæр-иу кувинæгтимæ сæ фос æмæ сæ мæргътыл æрзылд, Хуыцау æмæ-иу сæ зæдтыл бафæдзæхста. Куывта, æнæфыдбылыз куыд уой, фыдцæст æмæ сын фыдкъахæй тас куыннæ уа. 

«Ночь кур» 

Со временем многие праздники изменяются, теряют первоначальный смысл, а многие вообще забываются. Одним из таких праздников является Карчыты ахсав, который отмечали в начале декабря. 

Праздник связан с культом домашней птицы, скота. В этот вечер их не выпускали на улицу, боясь дурного глаза (см. Цæст), не принято было ходить в гости друг к другу. Глава дома с ритуальными приношениями обходит курятники, хлева, испрашивая в молитвах сохранения птицы и скота, ограждения их от сглаза.