Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 21.11.2008 | прочитано 10260 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
ДЖЕОРГУЫБАЙЫ МÆЙ - Ноябрь

 

ЗЫГУЫМОН ÆХСÆВ 

 

Зыгуымон æхсæв у фæззæджы бæрæгбæттæй иу, кодтой йæ Джеоргуыбайы мæйы, хуыцаубоны, Джеоргуыбамæ ма-иу къуыри куы уыди, уæд. Ацы бæрæгбон абон адæмæй ферох, фæлæ йæ раздæры заманты кодтой хуссары дæр æмæ цæгаты дæр (кæс Зыгуымон æхсæв). 

Адæм-иу сæ фæззыгон куыстытæ бакодтой, сæ хор-иу систой, сæ хос-иу бафснайдтой. Суанг ма-иу хъæмп æмæ зыгуым дæр æфснайд æрцыдысты. Хохаг лæджы зæрдæ ницæмæуал æхсайы – куывдты рæстæг æрцыд... 

Бæрæгбон кодтой бинонтæ. Хистæр-иу æртæ чъирийы скуывтæ Хуыцауы фæстæ тынгдæр куывтой Уацилла æмæ Галæгонмæ, цæмæй хор æмæ фосæфсæст уой, сæ бæркад фылдæрæй-фылдæр кæна, дымгæйы бардуаг Галæгон сæ фыдбылызæй хиза. 

Афтæ дæр уыд, æмæ-иу бинонты хистæр се ‘ртæ чъирийы скуывта, сæ хортæ кæм уыдысты, уым – сæ гонты, сæ къутуты цур, ома уæд Хуыцау æмæ Уацилламæ, хоры бæркад кæмæй аразгæ у, уыцы зæдтæ, уыцы дауджытæм йæ ныхас хуыздæр фехъуысдзæн, зæгъгæ. 

 

Ночь Половы 

 

Зыгуымон æхсæв (ночь Половы) отмечается в ноябре, за неделю до Джеоргуыба. В наши дни праздник почти позабыт, но в прежние времена его отмечали как на юге, так и на севере Осетии (см. Зыгуымон æхсæв). 

Посвящался он, о чем говорит его название, завершению осенних работ, когда убран не только хлеб, но и полова, и отмечался в узком семейном кругу. На столе непременно стояли три пирога, арака, пиво. Глава семьи возносил молитву, обращаясь к Уацилла и Галæгону с просьбами об изобилии хлеба и скота, о защите от несчастий и непогоды. 

Бывало и так, что традиционные три уалибаха выносили к амбарам, закромам, где хранился урожай, и глава . дома произносил молитву там, в надежде, что так она быстрее дойдет до Бога и Уацилла. 

 

ДЖЕОРГУЫБА 

 

Ирон адæм стыр кад, стыр аргъ кæнынц сæ зæдтæн, сæ дзуæрттæн. Фæлæ уыцы дзуæртты хсæн дæр уæлдай кадджындæр бынат ахсы Уастырджи, нæлгоймæгты бардуаг, бæлццæтты, хæстонты фæндарастгæнæг, мæгуыртæн æххуысгæнæг, кæстæрты раст фæндагыл аразæг. Ирон адæймаг ыл кæддæриддæр, цыфæнды уавæры дæр йæхи ма бафæдзæхса, уымæн гæнæн нæй. Уæдæ ахæм цины фынг дæр нæма уыд, æмæ Хуыцауы фæстæ куывд Уастырджийы тыххæй ма рацæуæ 

Уастырджи ирон адæммæ æрбацыд сæ рагфыдæлтæ нартæй, цард радта нæртон сылгоймæгты фидауц Сатанайæн... 

Адæмæн сæ уарзон зæд, сæ уарзон дзуар хайджын у адæймаджы хуыздæр миниуджытæй. Фырбуцæн æй хонынц «Сызгъæрин Уастырджи», «Хъæбатыр Уастырджи», «Сызгъæринбазыр Уастырджи». У бæрзонд, фæтæнуæхск, хæрзконд урсзачъе лæг, бады урс æфсургъыл... Сылгоймæгтæ йын йæ ном нæ дзурынц, хонынц æй «Лæгты дзуар». 

Æвæццæгæн, Ирыстоны иу ахæм ком, иу ахæм хъæу нæ разындзæн, Уастырджийы кувæндон кæм нæй. Реком æмæ Ныхасы, Хетæджы æмæ Дзывгъисы, Къобы æмæ Хур-Хоры, Джер æмæ Дыгуры Уастырджи... 

Уастырджи афтæ кадджын уыд нæ фыдæлтæм, æмæ йын азы иуæндæсæм мæй сæрмагондæй схуыдтой йæ номыл – Джеоргуыбайы мæй. Фæлæ йын уыцы мæйы дæр ис сæрмагонд бонтæ, сæрмагонд къуыри – Джеоргуыбайы бæрæгбон, кæнæ Уастырджийы кувæн къуыри. Бæрæгбон фылдæр хатт æрцæуы мæйы нудæсæм, ссæдзæм кæнæ иу æмæ ссæдзæм бонмæ. 

Джеоргуыбайы бæрæгбон райдайы галæргæвдæнæй. Бирæтæ снывонд кæнынц гал, уæныг æмæ йæ хуыцаубоны акусарт кæнынц. 

Бæрæгбон ахæссы къуыри. Хуыцаубон – фæдзæхсæн бон, къуырисæр – йе рвитæн изæр. Уыцы бон дæр хæдзары скæнынц æртæ чъирийы, æмæ бинонты хистæр йæ кæстæрты бафæдзæхсы Уастырджийыл, азæй-азмæ бинонтæ бæрæгбоныл æнæниз, æнæмастæй куыд æмбæлой, кæстæртæ амондджын куыд уой, иннæ аз Уастырджийæн ноджы стырдæр кусарт куыд акæной. 

Уастырджийы бонтæ æрцæуынц фæззæгмæ. Адæм бафснайынц сæ тыллæг, сæ хор. Ралæууы куывдтæ æмæ чындзæхсæвты рæстæг. Чызгæрвыстытæ æмæ чындзæхсæвтæ уæлдай арæхдæр вæййынц Джеоргуыбайы мæйы, Джеоргуыбайы бæрæгбон. 

Фæстаг азты Джеоргуыбайы бæрæгбон ирон адæмæн сси национ бæрæгбон. Алы хæдзар, алы бинонтæ дæр æм рагацау сæхи бацæттæ кæнынц, кæмæн куыд йæ фадат амоны, афтæ кусарт акæны. Æрхонынц сыхбæсты. Бирæ рæтты сыхбæстæ, хъæубæстæ скæнынц сыхгуывдтæ, хъæугуывдтæ. 

 

Джеоргуыба 

 

Осетины, как известно, очень чтят своих дзуаров, но особо почетное место в пантеоне осетинских святых, да и в сердцах людей, занимает Уастырджи – покровитель мужчин, путников, защитник бедных и обездоленных, наставник молодежи. Осетин, где бы он ни был и что бы с ним ни случилось, обязательно заручится поддержкой Уастырджи. А уж за пиршественным или свадебным столом второй тост непременно произносят во славу покровителя мужчин... 

Образ Уастырджи пришел к нам из нашего далекого прошлого, от наших предков – нартов. Уастырджи дал жизнь и Сатане, героине нартовского эпоса, являющейся олицетворением мудрости и красоты осетинской женщины. 

Люди наделили любимое божество лучшими человеческими качествами, а чтобы показать свое доброе расположение, называют его «Золотой Уастырджи», «Доблестный Уастырджи», «Золотокрылый Уастырджи» и т.д. В их воображении он предстает высоким, стройным седобородым мужчиной, восседающим на белом коне. Женщины, не смея произносить его имя, обращаются к нему «Лаггы дзуар» – «Покровитель мужчин». 

Наверное, в Осетии нет такого ущелья, такого селения, где бы не было святилища в честь Уастырджи. Особенно известны Реком, Ныхас, Коб, Хурхор, Дзывгис, Роща Хетага, святилище Дигорского Уастырджи и святилище Джер. 

Уастырджи был так почитаем нашими предками, что даже месяц, на который приходился его праздник, называли «Джеоргуыбайы май» – месяц Джеоргуыба. Поскольку праздник продолжается неделю, то эта неделя носит название «Неделя поклонения Уастырджи». Чаще всего праздник приходится на 19 – 21 ноября. Начинается он в воскресенье с заклания быка, которого откармливают к этому дню. 

Праздник, как мы уже отмечали, длится неделю – с воскресенья по понедельник. В понедельник устраивают проводы Джеоргуыба: накрывают стол, и глава семьи возносит молитву Уастырджи, поручает его попечительству свою семью, просит здоровья и счастья младшему поколению, высказывает пожелание встретить следующий праздник более достойно, с большими почестями. 

Праздник в честь любимого святого приходится на осень, когда собран хлеб и закончены все осенние работы, т.е. наступает время отдыха, время свадеб и кувдов. 

В последние годы Джеоргуыба стал национальным осетинским праздником. Каждая семья готовится к нему заранее. В каждом доме, в зависимости от материальногo достатка, приносят жертву в честь праздника, приглашают соседей, родственников, друзей. Во многих местах стало традиционным устраивать общесельские кувды. 

 

ДЗЫВГЪИСЫ ДЗУАР 

 

Ирыстоны зындгонддæр кувæндæттæй иу у Дзывгъисы дзуары кувæндон. 

Кувæндон ис Куырттаты комы, Дзывгъисы хъæуы цур. Æвæццæгæн, раздæр уыд иу хъæуы кувæндон, фæлæ куыдфæстæмæ сси æнæхъæн комы кувæндон. Иæ бæрæгбон вæййы Джеоргуыбайы фæстæ фыццаг хуыцаубоны. Уыцы бон Ирыстоны алы рæттæй æрцæуы бирæ адæм, уæлдайдæр, Куырттаты комæй чи алыгъд, уыдонæй алчидæр йæхицæн хæсыл нымайы Дзывгъисы Уастырджийыл йæхи, йæ къабæзты бафæдзæхсын. 

Кувæндон фæзынд æвддæсæм æнусы. Иæ рæзты исчи фæцæуы æмæ ма æрлæууыдаид, йæ худ ма систаид, барæг йæ бæхæй ма рахызтаид, уымæн гæнæн нæ уыд. Йæ фадат кæмæн куыд амыдта, афтæ-иу мысайнаг сæвæрдта. 

Ныр дæр Дзывгъисы кувæндоны цур бирæтæ æрлæууынц, мысайнаг сæвæрынц, сæхи бафæдзæхсынц Уастырджийыл. 

Бæрæгбон ахæссы иу къуыри. Фыццаг афтæ уыд, æмæ-иу куывд куы иу хъæу скодта, куы иннæ хъæу. Равзæрстой-иу дыууæ адæймаджы – куывды фысымтæ. Уыдонæй-иу алчидæр радих кодта фæйнæ фысы, гал, дзуллаг ссад, хъæбæрхор бæгæны кæнынæн. Бæрæгбонмæ бацæттæ кæнын æнцон нæ уыд, æмæ ма-иу сын æххуыс кодтой цалдæр адæймаджы. Нæлгоймæгтæ хастой суг, фыхтой бæгæны, дзидза, сылгоймæгтæ кодтой хойраджы кой. Уыцы куыстытæ цыдысты кувæндонмæ хæстæг хæдзæртты. 

Æхсæны куывд-иу райдыдта дзуары лæджы куывдæй. Дзуары лæг-иу куы скуывта, уæд-иу фынгыл æрбадтысты. Фæсивæд кафыдысты, зарыдысты, се хсæнæй-иу равзæрстой цалдæр адæймаджы, æмæ уыдон æгъдауы фæткмæ кастысты. Уыцы бон-иу æппынкъаддæр кафыд æртæфондзыссæдз, цыппарфондзыссæдз адæймаджы. Лæппу-фæсивæд-иу хистæртæй бар ракуырдтой æмæ бæхтыл хъазыдысты, хуыздæр арæхстдзинад чи равдыста, уымæн-иу хистæртæ раарфæ кодтой, дзуары лæгтæ-иу сын нуазæнтæ рарвыстой. 

Дзывгъисы Уастырджийы бæрæгбон-иу кæддæриддæр ацыд æгъдауыл. Фæизæрырдæм, уæд-иу хъазт баурæдтой æмæ адæм сæ хæдзæрттæм здæхтысты. Дард хъæутæй чи æрбацыд, уыдон-иу æхсæвы сæ фысымтæм баззадысты. Фысымтæ-иу сæ сбуц кодтой, æхсæв-бонмæ-иу фæкафыдысты, фæзарыдысты. 

Къуырийы бон-иу куы ‘рхæццæ, уæд-иу скодтой Дзывгъисы Уастырджийы æрвитæн куывд. 

Ныр дæр Дзывгъисы Уастырджийы бæрæгбон скæнынц иумæйаг куывд. Адæм фæбадынц, фæзарынц, фæкафынц. 

 

Святилище Дзывгиса 

 

Одно из самых известных святилищ, посвященных Уастырджи, святилище Дзывгиса (см. Дзывгъисы дзуар) находится в Куртатинском ущелье, близ селения Дзывгис. Очевидно, раньше это было святилище одного села, но позднее стало общеущельским святилищем. 

Ученые относят его появление к 17 веку. В знак особого почтения, проходя мимо святилища, пешеходы снимали шапки, всадники спешивались с коней. Каждый считал своим долгом положить в святилище Мысайнаг (денежное пожертвование): несколько серебряных или медных монет достоинством 10-15 копеек. 

И сегодня проезжающие мимо святилища останавливаются, кладут мысайнаг и вверяют себя и свои семьи Уастырджи. 

На праздник Дзывгиса, который приходится на первое воскресенье после Джеоргуыба, съезжаются люди из всех сел Осетии. Выходцы из Куртатинского ущелья вообще считают своей святой обязанностью присутствовать в этот день на празднике и препоручить себя и своих близких попечительству Уастырджи. 

Праздник длится неделю. Раньше кувд проводило определенное село, в порядке очередности. Выбирали две семьи – фысымта, ответственных за праздник, которые выделяли из своего хозяйства несколько баранов, быка, муку, ячмень на пиво. Поскольку подготовка к кувду – дело хлопотливое, им помогали еще несколько человек. Мужчины заготавливали дрова, варили пиво, мясо, женщины пекли пироги. Все эти подготовительные работы велись в ближайших к святилищу домах. 

Общественный кувд начинался с ритуальной молитвы жреца, по окончании которой все садились за пиршественные столы. Молодежь танцевала, пела. Несколько человек отвечали за порядок, что было непросто, ибо одних танцующих бывало по 300 - 400 человек. Юноши с разрешения старших устраивали скачки. Победителей поздравляли седобородые старики, жрецы посылали им почетные бокалы. 

К вечеру все участники расходились, жители дальних сел оставались у родственников, которые накрывали для них столы, и пиршество с песнями, с танцами вновь возобновлялось. 

Через неделю устраивались проводы праздника. 

Праздник Уастырджи Дзывгиса не забыт и в наши дни. Отмечается он общественными кувдами с ритуальными молитвами, после которых все садятся за пиршественные столы. Молодежь поет, танцует, веселится. 

 

ДЖЕРЫ ДЗУАР 

 

Джеры дзуары кувæндон ис Дзауы районы, Джеры хъæумæ хæстæг (кæс Джеры дзуар). Дзуарыл сæхи фæдзæхстой канд ирæттæ нæ, фæлæ гуырдзиæгтæ дæр. Куывдмæ цыдысты афæдз дыууæ хатты – Майрæмы мæйы кæрон æмæ джеоргуыбайы мæйы Уастырджийы бонты. Бæрæгбон-иу ахаста къуыригæйттæ, адæм-иу æм сæхи цæттæ кæнын райдыдтой рагацау. Иæ бынмæ-иу æрбаластой кусæрттæгтæ, арахъ, бæгæны, сæн. Аргæвстой-иу гал, фыстæ. 

Джеры дзуармæ куывтой тынг зæрдиагæй, адæмы уырныдтæ цыдæр æгæрон тых ис дзуармæ, æмæ йæм сæ рынчынты кодтой, уæлдайдæр, зондæй чи фæцудыдта, ахæмты. Рынчыны-иу бæндæнтæй бабастой æмæ, кувæндонмæ хæстæг цы сæрсæфæн ис, уырдæм-иу æй ауагътой, дæ хæйрæджы ном зæгъ, науæд дæ аппардзыстæм ардыгæй, зæгъгæ. Рынчын-иу цы нæмттæ загъта, уыдон-иу гæххæттыл ныффыстой æмæ-иу сæ басыгътой. Куыд дзурынц, афтæмæй уыцы рынчынтæй бирæтæ сдзæбæх. 

Джеры дзуарыл адæм абон дæр фæдзæхсынц сæхи. Скувынц æм, цæмæй сæ Джеры Уастырджийы хорзæх уа, амондджын уой, амондджын фæндæгтыл цæуой. 

 

Джеры дзуар 

 

Джеры дзуар – божество, помогающее душевнобольным людям (см. Джеры дзуар). Святилище Джеры дзуар находится в Дзауском районе, близ селения Джери. Джеры дзуару поклонялись не только осетины, но и грузины. Праздник проводился дважды в год: в августе и в ноябре, в дни Уастырджи, длился неделю. Народ готовился к нему заранее. В святилище привозили жертвенных животных, араку, пиво, вино. 

На Джеры дзуара люди возлагали особые надежды. Им казалось, что он обладает способностью исцелять душевнобольных людей и привозили их в святилище. Больного обвязывали веревками и опускали в пропасть, требуя, чтобы он назвал имена чертей, мучающих его. Названные имена записывались на бумажку и сжигались. Рассказывают, что многие больные в результате такого «лечения» исцелялись. 

Джеры дзуару поклоняются и сегодня, просят, чтобы он не обделил людей своей благодатью, даровал всем счастливую жизнь. 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама: Самая подробная информация Mebel тут.

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова