Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 21.11.2008 | прочитано 4574 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
РУХÆНЫ МÆЙ - Сентябрь

 

ФÆЛВÆРА 

 

Фæлвæрайы æхсæв бæрæг кæнынц Алардыйы бæрæгбоны фæстæ, дыццæджы. Раздæры заманты (бирæ рæтты абон дæр) ирон бинонты цард зæхх æмæ фосæй аразгæ уыди æмæ уый тыххæй Фæлвæрамæ уæлдай зæрдиагдæрæй куывтой, фæдзæхстой йыл сæ фос, цæмæй æнæфыдбылыз уой, азæй-азмæ сыл фылдæр æфта, чындзæхсæвтæ æмæ куывдтæн куыд бахъæуой. Фæлвæрайæн кодтой кусарт, кувинæгты æхсæн сæрмагонд бынат ахста дзыкка. 

Нарты кадджыты Фæлвæра у уæларвон цæрæг, хæдзарон фосы бардуаг. Ирон зæдты æхсæн у тæккæ зæрдæхæлардæр, тæккæ фæлмæнзæрдæдæр, йæ цæст æвзæр никуы никæмæн загъта, никуы никæй бахъыгдардта, никуы никæй бафхæрдтæ Иу рæстæджы, дам, Тутыр йемæ сабыр, фæлмæн ныхас кодта, стæй йын æвиппайды йæ галиу цæст акъахтæ Уый та уымæн, цæмæй, дам, бирæгътæн йæ фосæй галиуырдыгæй давыды фадат фæуа. 

Ирон лæг, адæмæн уарзон æмæ æгъдауджын адæймагæй æппæлыд, зæгъгæ, уæд-иу загътæ Фæлвæрайы хуызæн лæг у. Æмæ йын уый уыд стыр кад. Ахæм цæстуарзон, фæлмæн, зæрдæхæлар бардуагæй баззад Фæлвæра адæмы зæрдæты. 

 

Фæлвæра 

 

Через две недели после Аларды осетины отмечают праздник Фæлвæра – ночь Фалвара. В прежние времена (во многих местах и сегодня), когда благосостояние семьи основывалось на наличии земли и скота, к Фалвара относились с особым почтением, ему молились, поручали его покровительству свой скот, просили, чтобы он оберегал их от мора и падежа, чтобы милостью его увеличивалось его поголовье и использовалось только на свадьбах и кувдах. 

В Нартских сказаниях Фалвара – небожитель, покровитель домашнего скота. В пантеоне осетинских божеств это самое доброе и кроткое божество, которое никогда и никому не причиняло зла. Однажды Тутыр, Вступив с ним в доверительный разговор, неожиданно выколол ему левый глаз, чтобы дать волкам возможность подкрадываться к стадам, охраняемым Фалвара, с левой стороны. 

Фалвара в представлении осетин так добр и кроток, что они, характеризуя доброго, порядочного человека, говорят: «Он похож на Фалвара». 

 

ФЫДЫУАНИ 

 

Ацы бæрæгбон кодтой Майрæмы куадзæнæй дыууæ къуырийы фæстæдæр – Майрæмы мæйы фæстаг къуырийы кæнæ Рухæны мæйы фыццаг бонты (кæс Фыдыуани). 

Фыдыуани у, ихæй, фыдкъæвдайæ, фыддымгæйæ адæмы, фосы æмæ быдыртæ чи хъахъхъæны, ахæм ахъаззаг бардуаг. У карз, æнæхатыр, æмæ йæм адæм куывтой курæгау, лæгъстæгæнгæ. Йæ бæрæгбоны ничи куыста, уæдæ нæм куы фæхæрам уа, йæ зæрдæхудты куы бацæуæм, зæгъгæ. 

Бæрæгбоны-иу сылгоймæгтæ сæ чъиритæ, сæ кувинæгтимæ хъæугæрон быдырмæ рацыдысты æмæ-иу Фыдыуанийæн табу кодтой, цæмæй хорз рæстæг ахæсса, фыдкъæвда æмæ сæ фыддымгæйæ бахъахъхъæна. 

Фыдыуани æмæ Уацилламæ бирæ иухуызон миниуджытæ ис. Фыдыуани æнгæс у дымгæйы бардуаг – Галæгонимæ дæр. 

 

Фыдыуани 

 

Фыдыуани отмечали через две недели после Майрамыкуадзана: в последнюю неделю августа или в начале сентября (см. Фыдыуани). 

Фыдыуани – патрон хорошей погоды, охраняющий людей, поля, стада от града и любой другой непогоды. Поскольку божество это суровое, то и молились ему с оглядкой. В его праздник никто не работал, боясь обидеть, вызвать его гнев. Женщины собирались где-нибудь в поле, за селом и за обильным столом возносили молитвы, в которых просили уберечь поля от града и непогоды. 

Фыдыуани во многом схож с Уацилла, много общего имеет он и с патроном ветра Галæгоном. 

 

МЫКАЛГАБЫРТÆ 

 

Ирон адæмы рагондæр дзуæрттæй иу у Мыкалгабыртæ. Æвæццæгæн, фæзынд Рекомимæ иу рæстæг. Ууыл дзурынц, Ирыстоны хæхты йын цы кувæндæттæ ис, уыдон. 

Мыкалгабырты бæрæгбон алы хæдзары дæр кодтой кусарт, дзуары бынмæ-иу схастой сæ кувинæгтæ. Хъæубæстæ бæрæгбоныл æмбæлдысты иумæ, нывондæн-иу фæззæджы гал равзæрстой æмæ-иу æй кувæндоны акусарт кодтой, чъиритæ æмæ-иу нозт æрбахастой. 

Нывондæн цы кусæрттаг равзæрстой, уымæн-иу йæ сыкъайы дзуары хуызæн æртæ уыгарды скодтой, йæ бæрзæйыл-иу ын къæлæт бафтыдтой. Уый амыдта, ацы гал Мыкалгабыртæн нывонд кæй у. 

Мыкалгабыртæ у хорарæх, бæркады, фарны бардуаг. 

Мыкалгабырты бæрæгбон хаста дыууæ къуырийы. Адæмæн ахæм уарзон уыд, æмæ йæ афæдз æртæ-цыппар хатты кæм кодтой, ахæм хъæутæ дæр уыди. 

Цины уа, зианы уа, ахæм фынг нæй, æмæ Мыкалгабырты тыххæй куывд кæнæ рæгъ кæм ма рацæуæ 

«Мыкалгабырты хорзæх нæ уæд. 

Нæ мард дæр æмæ не ‘гас дæр Мыкалгабырты фæдзæхст фæуæнт. 

Мыкалгабыртæ, уæдæ хуыздæр хæрзтæ кæмæн ракодтат, уый æмбал ацы хæдзар дæр уæд.» 

Чи-иу фæрæдыд, уый-иу йæхи сраст кæныны тыххæй Мыкалгабырты кувæндонмæ кувинæгтимæ ссыд æмæ-иу ын æтабу кодта, хатыртæ-иу дзы фæкуырдта. 

Ирон адæм ивгъуыд рæстæджыты цы бæрæгбæттæ кодтой, уыдонæй бирæтæ ферох сты, фæлæ Мыкалгабырты бæрæгбон абон дæр цæры, абон дæр адæм сæхи фæдзæхсынц Мыкалгабыртыл. 

 

Мыкалгабыртæ 

 

Мыкалгабыртæ – божество плодородия и изобилия, культ которого возник, по-видимому, одновременно с Рекомом. 

О большой древности и популярности культа Мыкалгабыртæ свидетельствуют и его святилища. В день Мыкалгабырта почти в каждом доме резали барана, а также устраивали совместные пиршества, куда приносили головы, шеи и некоторые другие части жертвенных животных, пироги с начинкой из сыра и напитки. Животное, которое предполагалось принести в жертву Мыкалгабырта, посвящали ему еще с осени. Для этого на его роге делали ножом три надреза в виде крестиков, а на шею надевали небольшую деревянную дугу. По этим признакам каждый мог определить, что животное предназначено для жертвы в честь этого святого. 

Праздник длился две недели, но он был так по душе людям, что во многих селениях отмечался три-четыре раза в год. 

На любом торжестве, даже за поминальным столом произносят тост за Мыкалгабырта: «Да пошлют нам Мыкалгабырта свою благодать. Да покровительствуют Мыкалгабырта над живыми и мертвыми. Да уподобится эта семья той, которой Мыкалгабырта послал лучшие блага...» 

Человек, совершивший неправедный поступок, шел замаливать свой грех в святилище Мыкалгабырта. 

Многие из популярных в прежние времена праздников уже забылись, но Мыкалгабырта отмечается по сей день, люди по-прежнему почитают божество изобилия и возносят ему молитвы. 

 

ИЧЪЫНА 

 

Ичъынайы бæрæгбон кодтой рухæны мæйы астæу, къуырисæры кæнæ цыппæрæмы, хаттæй-хатт-иу хуыцаубонмæ дæр æрцыд (кæс Ичъына). 

Бæрæгбон уæлдай кадджындæр уыд Дыгургомы. Дард бæстæйæ, зæгъынц, æрбатахт Ичъына, йæхи æруагъта Дунты фæзы. Æмæ уæдæй фæстæмæ фæз хонын райдыдтой Дзуаристон. Фæлæ, зæгъы, цæмæндæр уыцы фæз йæ зæрдæмæ нæ фæцыд æмæ атахт æндæр ранмæ – Сонгуыты коммæ, уым æрсабыр, уым æрбынæттон. Æмæ йын адæм уым сарæзтой кувæндон, уым ын-иу скодтой хъæугуывд. 

Ичъынайы бæрæгбон баст у фосдарыны, фосыкуыстимæ. Адæм сæ фос сæрдыгон хизæнтæй æртардтой хъæумæ, ныр зымæг-зымæджы дæргъы уыдзысты сæхимæ. Æмæ куывтой Ичъынамæ, цæмæй сæ фос фылдæрæй-фылдæр кæной, æнæфыдбылыз уой, цины хъуыддæгты бахъæуой. 

Ног чындз кæмæ уыд, кæнæ-иу лæппу кæмæн райгуырд æмæ йæ рæстæгыл хъæуы иумæйаг куывдмæ хуын бахæссын кæмæн нæ бантыст, уыдон-иу Ичъынайы бæрæгбон куывдмæ бахастой хуын, æмæ-иу сын уым скуывтой, Хуыцау æмæ-иу сæ Йе сконд зæдтыл бафæдзæхстой. 

 

Ичъына 

 

Ичъына отмечали в середине сентября, в понедельник, четверг или воскресенье (см. Ичъына). Особенно популярен он был в Дигорском ущелье. Говорят, откуда-то из дальних стран прилетел Ичына и опустился на Думскую поляну, которую потом стали называть Дзуаристан (место дзуаров). Но поляна эта почему-то не понравилась Ичына, и он обосновался в Сонгутском ущелье, которое позже стало святилищем. 

Ичына – праздник скотоводческого цикла, знаменовал окончание перегона скота с летних пастбищ в селения, где они должны находиться всю зиму. Люди молились Ичына, прося увеличения поголовья своего скота, чтобы использовать его на праздниках и кувдах. 

Семьи, в которые вошла молодая невестка или родился мальчик и которые до этого не внесли свою долю в празднование другого общественного праздника, несли в святилище хуын, и старший благословлял их, поручая попечительству Бога и созданных им дзуаров. 

 

ФÆЗЗÆДЖЫ ТУТЫР 

 

Тутыр ахæм ахъаззаг, ахæм ахсджиаг бардуаг у, æмæ йæм ирон адæм куывтой тынг арæх. Сæрмагондæй йæ номыл алы аз дæр кодтой дыууæ куывды – уалдзæджы æмæ Фæззæджы, Майрæмыкуадзæнæй-иу фондз къуырийы куы рацыд, уæд. Уыцы бæрæгбон хуыдтой Фæззæджы Тутыр, Тутыры æхсæв, Тутыры хæргæкъуыри (кæс Тутыр). 

Бæрæгбонмæ-иу бахсыстой бæгæны, рауагътой арахъ. Нывондагæн æвзæрстой цæу кæнæ сæгъ. Хуыдтой йæ Тутыры цæу. Кусарт кодтой, цалынмæ ма-иу рухс уыд, уæдмæ. Бинонты хистæр-иу скуывта Тутырмæ, цæмæй сын сæ фос бирæгътæй хъахъхъæна, сæ нымæц ма фæкъаддæр уа, фæлæ фылдæрæй-фылдæр кæна. 

Тутыры кувинæгтæй искæйы бинонтæн нæ лæвæрдтой. Цыд ахæм ныхас, зæгъгæ, йæ кувинæгтæй æндæр бинонтæн чи радта, уыдонæн бирæгъ сæ фосæй æнæ ахæсгæ нæ фæуыдзæн. 

 

Осенний Тутыр 

 

Фæззæджы Тутыр (Осенний Тутыр) – одно из излюбленных осетинами божеств, которому они поклонялись очень часто. Кувд в честь Тутыра устраивали два раза в год – весной и осенью, через пять недель после Майрамыкуадзана. Этот праздник называли «Осенний Тутыр», «Ночь Тугыра», «Съестная неделя Тутыра». 

К празднику варили пиво, готовили араку, закалывали козла, которого называли «козел Тутыра». Сделать это надо было обязательно засветло. Глава семьи возносил молитву Тутыру, прося увеличить поголовье скота и уберечь его от волков. 

Яствами, приготовленными на праздник Тутыра, нельзя было угощать посторонних. Существовало поверье, что в противном случае волк обязательно задерет кого-нибудь из стада. 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова