Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 31.07.2011 | прочитано 1280 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
ФÆНДАГГÆТТÆ

Гуыргъохьо фефсæрмы, йæ цæстæнгас дæлæмæ æруагъта, исдуг хъусæй алæууыди, стæй, цыма йæхиимæ ныхас кæны, уыйау мынæг хъæлæсæй загъта: 

— Мин сомы? Гъемæ фæуæд афтæ: къуырийы фæстæ Хъасболатæн мин сомы йæ къухмæ æрнымайдзынæн. 

Лæджы сæр бахъуыди Гуыргъохъойы. Цыфæндыйæ дæр хъуамæ мин сомы ссара, науæд Камиллæйæ æнæхай фæуыдзæни. 

— Раст у зæронд лæг, хъуыды кодта Гуыргъохъо. — Камиллæ мин сомæй дæр зынаргъдæр у. 

Æмæ лæппуйы цæстытыл ауад йæ уарзон чызджы сурæт: даргъ цæстыхауты аууонæй сатæгсау цæстытæ нæ касти, фæлæ дыууæ рæвдаугæ хуры, фæлурс цæсгом та Урсхохы цъитийау ирд уыди. Уардийау сæнтсырх былтæ зæрдæйæн хастой æнахуыр цин, кодтой йæ базырджын. 

Камиллæ... Камиллæ,— дзырдта йæхицæн лæппу. Мин сомы та цы сты, Гуыргъохъо дын йæ цард раттынмæ дæр цæттæ куы у, уæд! 

Адджын сæнттæ-иу дардмæ ахастой сонт лæппуйы, йæ цæстыты йын-иу ссыгътой цырæгътæ, йæ монцтæ-иу райхъал ысты, æмæ сæ уромæг уромын нал фæрæзта. 

Гуыргъохъо хъуыдыты аныгъуылд; «Изæры Хъасболаты цæхæрадонмæ бахиздзынæн, Камиллæимæ фембæлдзынæн, боныцъæхтыл та мæ мæ бæх Ногъайы быдыртæм ыскъæфдзæни. Раст зæгъын хъæуы, ногъай къæрцхъус æмæ цырддзаст ысты, фæлæ тæппудгомау. Кæд мын ногъайаг хæрзмыггаг бæхты рæгъау ирæды фаг суаид». 

Лæппу уатмæ бахызт æмæ йæхи рæвдзытæ кæнынмæ бавнæлдта. 

Цалдæр боны фæстæ балцы цæуынæввонг уыди. Йæ хъуыддаг ацыд: Уастырджи йын замманай лæппуйы æмбалæн рарвыста. Хъуамæ иумæ араст уой Ногъаймæ. Гуыргъохъо цинæй мардис, йæ фосы конд кæй фæрæстмæ уыдзæн, ууыл гуырысхо нал кодта. 

...Хуыцауæй разы: бирæ цæуын сæ нал хъæуы — куыддæр хъæдæй ахизой, афтæ Ногъайы тыгъд быдыртæ разындзысты... 

Гуыргъохъойæн йе 'мбал базарыди: 

 

Тархъæды сыфтæр мын бæлццоны пæлæзау, гъей! 

Сыфтæрты сыр-сыр та — уарзоны хъæлæсау, гъей!.. 

Æнусон цъититыл ирдгæйы хъæзтытæ, гъей! 

Сау æхсæв куы кæсы бирæгъы цæстытæй, гъей! 

 

Гуыргъохъо кæд йе 'мбалы æнкъард зарæгмæ хъуыста, уæддæр-иу йæ мидхъуыдыты фегуырди Хъасболаты цæхæрадоны. Цыма Камиллæ йæ цуры лæууы. Фырæфсæрмæй зæхмæ кæсы æмæ та арф ныуулæфы. Стæй Гуыргъохъомæ хæстæгдæр æрбалæууыд, йæ цæстытæм ын бакаст æмæ фæлмæн хъæлæсæй сдзырдта: «Æнхъæлмæ дæм кæсдзынæн. Ацу æмæ дæ хъуыддæгтæ кæн, Лæгтыдзуар дæ рæствæндæгтыл уадзæд!..» 

— Цы ныхъхъус дæ, ме 'фсымæр? — йæ зарæг фæуромгæйæ дзуры Гуыргъохъомæ йе 'мбæлццон. 

Лæппу фестъæлфыд, йæ хъуыдыты хал æрбаскъуыди. 

— Ныртæккæ хъæдæй ахиздзыстæм,— загъта та Гуыргъохъойы æмбал. — Нæхи æрцæттæ кæнæм. 

Æцæгæй дæр хъæд фæтæнæгдæр, бæлæсты 'хсæнæй æрбазынд уыгæрдæны уæрæх тæлм, йæ астæуыл æй цыма цæугæдон лыг акодта. Дымгæ, быдираг уæгъдибар дымгæ алымыггаг кæрдæджыты æмæ дидинджыты адджын тæф скъæфта. Дард ран, арв æмæ зæхх кæм баиу сты, уым æндæргтау æдзæмæй лæууыдысты сау мигъы къуыбылæйттæ. 

— Уыныс, уартæ уым хизынц ногъайы рæгъæуттæ, — йæ ехсы хъæдæй быдырмæ ацамыдта Гуыргъохъойы æмбал. 

Сæ балц фæрæстмæ. Куы ’рталынг, уæд дыууæ æрдхорды рæгъауæн йе ’мбис фæхицæн кодтой æмæ йæ ратардтой. Рæгъаугæстæ ма сæ æрæджиау расырдтой, фæлæ сæ нал баййæфтой. 

Гуыргъохъоитæ бæхтæ Кæсæгмæ аскъæрдтой æмæ сæ уым æрбауæй кодтой. Фæстæмæ здæхтысты дзаг хордзентимæ — æхца æмæ алы зынаргъ дзауматимæ. 

— Уастырджийæн табу, йæ фæрцы рæствæндаг фестæм, — загъта Гуыргъохъо. — Бирæ нæ нал хъæуы нæхимæ. Мæ хæдзарæй дæ тагъд нæ рауадздзынæн. Мæ къухылхæцæг ды уыдзынæ. 

— Фыдæлтæ афтæ загътой, лæджы хорз, дам, фæндагыл бæрæг кæны. Гъемæ дæ мæ сæр кæм бахъæуа, уым дын мæнæ æнувыд æмгар. Хъуамæ дæ мæхицæн æфсымæр зæгъон. 

— Æз дæр мæхинымæры афтæ скарстон. Абонæй фæстæмæ дын мæ сæры астæуты фæндаг, мæ хæдзар та — дæ хæдзар, — загъта Гуыргъохъо. 

Цалынмæ дыууæ бæлццоны кæрæдзийæн уарзон ныхæстæ кодтой, уæдмæ сын сæ фæндаг æрæхгæдта хохаг цæугæдон. Чысыл раздæр тæрккъæвда æрцыд, æмæ дæттæ раивылдысты, фæндаг бахордтой. Знæт уылæнтæ лæбурдтой фæйнæрдæм, зæххæй стыр гæбæзтæ тыдтой æмæ сæ зыдгæнгæ ныхъуырдтой, бæлæстæ бындзарæй фæлдæхтой, къæдзæхты тигътыл-иу сæхи андзæрстой. 

Гуыргъохъо абухгæ донæн йæ тæнæгдæр бынат бацагуырдта æмæ йæ бæх уырдæм фæцарæзта. Фæлæ æваст йæ цæсгом афæлурс, йæ цæстытæ фыртарстæй ныббæгъгъæтт ысты, æмæ райхъуыстысты йæ удаист хъæртæ: 

— Аздæх фæстæмæ! Ма 'рбацу ардæм! Тæккæ хуыдымы смидæг дæн... Фервæзæн мын нал и... Мал мæ йæхимæ ласы... Мæ хъæумæ-иу бацу... Камиллæйы ссар... Æз дзы æнæхай фæдæн... Ды иу æй ма ныууадз... Æцæг æмгар мын уыдтæ... Мæхи ’фсымæрау дæ бауарзтон... Гъа, мæнæ хордзен ацахс... Ирæды фаг дæм уыдзæни... Камиллæйы ма ныууадз... Хуыздæр æмæ рæсугъддæр чызг Хуыцау нæма сфæлдыста... Мæнæн та-иу фæндаггæрон цырт ныссадз... Хъусыс?.. Хъу... 

Фæлæ Гуыргъохъомæ йе ’рдхорд-æфсымæр нæ байхъуыста. Ехсæй йæ бæх ныцъцъыччытæ ласта æмæ йæ абухгæ хуыдыммæ сарæзта. Æввахсæй-æввахсдæр кæны йе ’мбалмæ, стæй йæ хъæлæсы дзаг ныхъхъæр кодта: 

— Фидар фæлæуу, Гуыргъохъо, фæцæуын дæм... 

Фæлæ Гуыргъохъомæ нал бахæццæ сты йе 'мбалы хъæртæ. Æбуалгъ гуылфæн æй аныхъуырдта, стæй та йæ ног амæддагыл дæр йæхи ныццавта. Мæлæтдзаг тох бирæ нал ахаста. 

Ныр бур-лакъон уылæнты уромæг нал уыд, æмæ иу иннæйы фæдыл бархийæ схъиудтытæгæнгæ тахтысты. 

Рæстæг цыди, бонтæ кæрæдзи сурæгау згъордтой. Камиллæ-иу сæ кæртæй сахатгæйттæ фæкасти фæндагмæ, фæлæ — никуы ’мæ ницы, Гуыргъохъо зынæг нæ уыди... 

Æдзард лæппуйы хæдзар ныккæлæддзаг, къултыл цъæх хъуына сбадтис. Æхсæвыгæтты мидæмæ хъуызæгау баивгъуыйы цавæрдæр сау æндæрг, æмæ та уайтæккæ зæрдæхалæн сусæг уынæргъын райхъуысы. Тæригъæддаг мыртæм дымгæ дæр ниуæгау бакæны. Афтид хæдзары кæрты цы иунæг гæдыбæлас ис, уый сыфтæртыл цыма ихæнриз бахæцы, се ’рхæндæг сыбар-сыбурæй нал фенцайынц. 

 

Хъодзаты Æхсары тæлмацтæ 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова