Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 31.07.2011 | прочитано 1405 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
ТУГ ТУГÆЙ ÆХСАДÆУЫ

— Æрлæуут! — загъта зæронд абырæг Али. — Ам фездахæм нæ бæхтæ æмæ уартæ уыцы æрдузы бахсæвиуат кæнæм. 

Али йæ ехсыхъæдæй ацамыдта хъæды кæронмæ æмæ йæ бæх фæцагайдта. Мах сабыр сæппæй араст стæм йæ фæдыл. Æрдузмæ куы бахæццæ стæм, уæд нæ бæхтыл сахсæнтæ сæвæрдтам æмæ уым æрбынат кодтам. Кæстæртæ арт бандзæрстой æмæ уый алыварс неппæт дæр æруагътам нæхи. 

Фæззыгон мæйдар æхсæв ныл цадæггай æрæвæрдта йæ базыр. Хъавгæ-хъавгæ ныл алырдыгæй æрбатыхта йæхи. Дыууæ къахдзæфæй дарддæр ницыуал уыдта лæджы цæст. Иу ныхасæй — абырджытæн агургæ æмæ æнæаргæ æхсæв. Сыбыртт никæцæй хъуыст. Æрмæст-иу уддзæфы æрбаулæфт æмæ сыфтæрты тарст сыф-сыфмæ зæрдæ æрхæндæг сагъæсты аныгъуылди. Стæм хатт-иу нæм æгуыппæг æрдузы кæронæй æрбайхъуысти нæ бæхты мыр-мыр. 

Исдуг нæ иу ныхас дæр никæмæй схаудта... Арты тæмæнтæ сырх байрæгтау хъазыдысты нæ фæллад тызмæгхуыз цæсгæмттыл. Уæлдай бæрæгдæр дардта зæронд Алийы цæсгом. Йæ рахиз уадул ын ауæдзау айгæрста нос — мæлæт æмæ царды 'хсæн арæн. Йе стыр гуыбыр фындз уыди йæ къæйныхдзинад æмæ йæ нæрæмоны æвдисæн, дыууæ гыццыл цæсты дыууæ зынгау æрттывтой сæ къуырфыты арфæй... Кæд фæзæронд и Али, уæддæр нырма уæнгрог æмæ нуарджын уыди... Æхсарджын лæг... Йæ цард-цæрæнбонтæ арвыста хæтæнхуагæй... Рагон нæртон лæгау йæ цæстæнгас уыди тызмæг æмæ уæздан... 

Мæн фæндыди йæ ракъахын, цæмæй та нын йæ хæтæнхуаг царды хабæрттæй исты радзура, фæлæ йæм мæ ныфс нæ хастон — уыцы æхсæв бынтон сагъæсхуыз уыд йæ цæсгом, æмæ дзы æфсæрмы кодтон. 

Æппынфæстаг, Али арф ныуулæфыд æмæ, йæхиимæ дзурæгау, афтæ бакодта: 

— Базæронд дæн, æмæ мæм хъуызгæ æрбацæуы мæ адзал... Фæци мæ цард... Фæлæ уæддæр уыди замантæ... Ехх, уыди замантæ! — фæкъæртт ис Али. — Цас фæзылдтæн æгæндæг хъæдты мæ рагбонтæй нырмæ! Цардтæн лæгæтты, мæ нывæрзæн — къодах, мæ гобан — сыфтæр... Афтæ гъе!.. Мæ фыдыуæзæг, мæ хуртæ, æз æнахъомæй ныууагътон... Туджджынтæ уыдыстæм... Мыггагыскъуыд фестæм. Æртæйæ ма баззадыстæм: мæхæдæг, ме 'фсымæр æмæ мæ фыд. Фæлæ та сау бон æрцыд æмæ мын ахаста мæ фыды дæр æмæ ме 'фсымæры дæр. Мæлгæ-мæлын ма мын, нæ туг нын афтæмæй ма ныууадз, зæгъгæ, сфæрæзта зæгъын мæ мæгуыр фыд, æмæ йæ уд систа. Уымæй рацыдаид иу афæдзы бæрц, æмæ иуахæмы мæ туджджыны дуар ехсы хъæдæй ныххостон: «Гъей, Тасо, дзырдæуы дæм, æддæмæ ракæс!» Дуары зыхъхъырæй æд хъримаг йæ сæр радардта Тасо, æмæ — дæ балгъитæг афтæ — йæ мидбынаты зæххыл йæ гуыпп фæцыд æмæ нал сыстад. Æз абадтæн ме 'фсургъыл æмæ уыцы æхсæвæй фæстæмæ сдæн абырæг... Мæ фыды ингæны уæлхъус ард бахордтон: æрвылаз дæр ын хист кæндзынæн. Æмæ нæ фæсайдтон мæ дзырд... Ныр мын æгъгъæд фæуæд... Базæронд дæн. Æрцыд, æртыхсти мыл мæ афон, мæ хуртæ. 

Али йæ сæр йæ риуыл æруагъта. Исдуг ницыуал сдзырдта. Æгуыппæгæй бадтыстæм мах дæр. Нæ алыварс дуне уыцы æндзыгæй хуыссыди мæйдары уазал хъæбысы. Æрбайхъуыст-иу хатгай дымгæйы зæрдæхалæн ниуын æмæ фæззыгон сыфтæрты сыф-сыф... Али нæм курæгау æрбакаст æмæ ныккæрзыдта: 

— Кæсут-ма мæнæ ацы бур сыфмæ, — бæласы сыф зæххы уымæл риуæй сисгæйæ дзырдта Али. — Уый дæр рахауд йæ мады хъæбысæй. Мæнæ нæ къæхты бынмæ. Дымгæ дзы хъазы йæхицæн, йæ уæлныхты йæ куы иуырдæм, куы иннæрдæм ахæссы, куы та йын йæ сыгъд буар къæвдайы цыргъ судзинтæй хойы... Йæ уæзæджы къæйыл баззади уый дæр мæнау — æвæгæсæг, æвæрæз. 

Али сыфтæр цæхæрмæ баппæрста, æмæ йыл алырдыгæй зынг куыд сирвæзти, уый уынгæйæ арф ныуулæфыди... 

— Уæддæр мæм фæсмон нæй. Цы ацардтæн, уый ацардтæн, — йæ мидбылты фæлмæн бахудти зæронд лæг. — Цы ацардтæн, уый — хорз. 

Али йæ ныхас фæурæдта æмæ та сагъæстыл фæци... Чи зоны, æмæ ма йæ зæрдыл æрлæууыд æндæр исты рагон хабар дæр, æмæ йын уый йæ улæфæнтæ ахгæдта... 

Уадидæгæн нæ хъустыл ауади кæйдæр уæззау къахдзæфты уынæр æмæ пыхсыты къæр-къæр. Али удаистæй йæ хъримагмæ фæлæбурдта æмæ фæгæпп ласта. Йæ тызмæг цæстытæ тугæй айдзаг сты... Уалынмæ æхсæвы тары æвиппайды ныццарыдта топпы гæрах, æмæ дын мæнæ Али, йæ иу къухæй йæ риуыл хæцгæйæ, йæ хæр-хæр ссыд, афтæмæй, сау зæххыл уæлгоммæ æрхауд æмæ йæ гæндзæхтæ цæгъды. Йæ фæлурс былтæ ма зына-нæзына базыр-зыр кодтой, фæсус хъæлæсæй ма сфæрæзта: 

— Сæххæст и... Туг тугæй æхсадæуы... 

Уый адыл ма Али иу улæфт скодта... æмæ ахицæн... Зæронд абырæгæн йæ цæугæ-царды хъизæмæрттæ фесты... 

Мæйдар æхсæв аныхъуырдта æгас дуне. Аныхъуырдта рагзамантæ, ныр æмæ сомбон... Уыцы тарæн нæдæр райдайан уыди, нæдæр — кæрон... Йæ æрфытæм хаудысты цин, хъыг, зæрдæсаст æмæ ныфс. Уыцы тар ныр йæ сау хæрвæй бамбæрзта зæронд Алийы дæр, æмæ йæ никæйуал бон уыд уыцы æнæхайыры сæрсæфæнæй сисын... 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова