Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 14.05.2011 | прочитано 1373 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
КÆРОНБÆТТÆН

Адæмты истори дзаг вæййы, бæлвырд арæнтæ кæмæн ис, ахæм бирæвæрсыг цаутæй, райгуыры сæм бирæгъæдон культурæтæ. Ам ирон адæмы культурæйы хи миниуджытæм нæ хъус кæй æрдардтам, уымæн ис уæзгæ æфсæнттæ. Культурæ æгасæй дæр, уæлдайдæр та йæ хицæн хуызтæ, æнæмæнг сæхи равдисынц, адæймаг йæ царды тынджы куы бацæуы, уыцы рæстæг. Уый та ивгъуыд заманты уыди æмæ ныр дæр у сфæлдыстадон цардхъомдзинады ахсджиаг суадон. Бирæ æнусты дæргъы уый уыди нацийы удыхъæд, зынаргъ ын цы у, цы хорз фæтк æм сфидар æмæ йæ дунембарынад цавæр у, уыдæттæ бæрæггæнæг. 

Культурæтæн сæхи цæсгом кæй вæййы, дунейы цард алчи йæхирдыгонау кæй уыны æмæ йæ кæй æмбарын кæны, уымæ гæсгæ фенкъарынц кæрæдзи æндæвд. Алы адæмтæ кæрæдзимæ фæхæстæгдæр вæййынц, фæфидар вæййынц сæ хæлар ахастдзинæдтæ, уый сæ бахизы национ хъузджы бадæджы цыбыр зондæй. 

Уыцы хъуыдытæ зæрдыл даргæйæ, ацы чиныг ныффыссæг тырныдта культурæйы рæзты Æппæтдунеон дæсазоны домæнты аккаг уæвынмæ. Уымæй йæ размæ ацы вазыгджын темæ кафонмæ райхалыны хæс не ’рæвæрдта, фæлæ уымæн йæ кæцыдæр хуызтæ рабæрæг кæнын, къухы æдзух фаг æрмæг кæй нæ уыди, уый аххосæй. Ныхас фылдæр цыди структурон фæзындтытыл, уыйхыгъд цауты фæд-фæдыл равæрдмæ фаг хъусдард не ’рцыди. 

Нырыккон гуманитарон наукæ йæ сæйраг хæстæй иуыл нымайы æрдз æмæ культурæйы ахастдзинæдтæ сбæрæг кæнын. Ацы ран адæймагæн ахсджиаг сты æрвылбоны царды домæнтæ. Хъæууон иугъæдон царды уавæрты бæрæгбæттæ адæмæн уыдысты удæнцой æмæ цинхæссæг, се ’ндзыг уæнгтæ-иу аивæзтой, сæ æмбæхст дзуринæгтæ-иу скалдтой. 

Историзмы фæтк хынцгæйæ æмæ алы зонæдты æввахсгæнæг информаци æмæ мадзæлттæй пайда кæнгæйæ, ацы чиныг ныффыссæг бæрæг кодта фыдæлтæй баззайæг цардыуаджы культурæ хæссæг ирæтты дунембарынад. Ивгъуыд заманты адæмы царды кæцыдæр вазыгджын æмæ сусæг къуымтæм бакæсыны руаджы къухы бафтыди, чи ныффидар, ахæм æмбарынæдтæ æмæ цæстæнгастæн аргъ скæнын. 

Царды æбар чи уыди, низтæ кæй хордтой, æргом бæллæхтæ æмæ хъæууон зын уавæртæ кæй хъыгдардтой, уыдон, афтæ бирæ рæстæг нæ рацыди, уæд дæр æмæ æрæджы дæр сæ цард æрвыстой тæрсгæ-ризгæйæ, сæ зæрдæ ницæуыл дардтой. Гъе, уыцы уавæрты-иу адæмон бæрæгбон басгуыхти дæсны дохтыры æвдадзы хосау. Бæрæгбоны руаджы адæймаг уæлахиз кодта царды зындзинæдтыл, афтæ адджын сын чи фесты, уыцы хъæзтыты руаджы та-иу сæ удтæ æрсабыр сты, сæ сомбон бæллиццагдæр кæй уыдзæн, ууыл-иу баууæндыдысты. Бæрæгбон уыди, адæмæн сæ туг фидар чи кодта, цыфæнды уавæрты дæр сын ныфс чи лæвæрдта æмæ сæ фæразон чи кодта, ахæм æвдадзы хос. Адæймагæн царды цин дæр æмæ маст дæр йе ’мдзæрин кæй сты, уый тыххæй ахæм æмбисæндтæ баззад: «Цин æмæ маст фæндагыл иумæ цæуынц», «Цин чи нæ фена, уый зын дæр нæ зоны», «Маст æмæ цин — æфсымæртæ»... 

Бæрæгбоны руаджы адæмы царды гуырыди æмзæрдæдзинад, фидыц, æмзонд уæвынæй-иу схайджын сты, царды-иу хæрамæй цы бачындæуыд, фарны фæтк цы хæлдта, уыдон-иу аиуварс, айрох сты. Æмæ-иу уæд адæммæ фæзынди, хъысмæты цы фæнды фыдæвзарæнтæн дæр кæй ныффæраздзысты, ахæм ныфс. Ам ныхас хицæн адæймагыл нæ цæуы — цардхъомыс дæттæг ныфс æхсæнадæн иумæйаг уыди. 

Уыцы ныхæстæм ма бафтауын æмбæлы уый дæр æмæ бæрæгбоны рæстæг-иу сæ зæрдæйы æнкъарæнтæ кæй скалдтой, уымæй уæлдай ма сын уыди, утæппæт адæмы хъарутæ иугæнæг, уымæн æмæ сæ бæрæгбоны домæнтæ æмæ фæтк кодтой æмбар, æмзонд, æмархайд, — каф, зар, дæ арæхстдзинад æвдис. Ам-иу сæмбар сты бонджын æмæ мæгуыр цæрæг, хицауы къæлæтджыны бадæг æмæ хуымæтæг кусæг. 

Стыр ахадындзинад уыди алы æгъдæуттæ æмæ бæрæгбæтты хъæзтытæн. Ерысы бацæуæг адæм-иу систы уæлахизмæ тырнæг æмæ уый сæраппонд цыфæнды зын фæлварæнтæм дæр цæттæ уыдысты. Лæгæй-лæгмæ ерысты æмæ бæхтыл хъæзтыты чи фæуæлахиз, уыдон-иу систы стырдæр цыты аккаг, æмбисондæн сæ-иу хастой, фæсивæд-иу уыдоны фæзмыдтой. Хъару Хуыцауы лæвар у, зæгъгæ, нымад цыди. Кæд æз дæр фидæны ахæм сгуыхт лæг суаин, зæгъгæ, уыцы ныфс æмæ тырнындзинад уыди бæрæгбæтты хъæзтыты астæумагъз. Гъе, ахæм фарнхæссæг хæстæ æвæрдта йæ размæ ирæтты бæрæгбæтты дуне. 

 

 

Уарзиаты Вилен 

Ирон бæрæгбæттæ незамантæй абонмæ 

Ратæлмацгæнæг — Бицъоты Гриш 

[Цæгат Ирыстоны гуманитарон иртасæнты институт, 1995] 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова