Iriston.com
www.iriston.com
Цæйут æфсымæртау раттæм нæ къухтæ, абон кæрæдзимæ, Иры лæппутæ!
Iriston.com - история и культура Осетии
Кто не помнит прошлого, у того нет будущего.
Написать Админу Писать админу
 
Разделы

Хроника военных действий в Южной Осетии и аналитические материалы

Публикации по истории Осетии и осетин

Перечень осетинских фамилий, некоторые сведения о них

Перечень населенных пунктов Осетии, краткая информация о них и фамилиях, в них проживавших

Сборник материалов по традициям и обычаям осетин

Наиболее полное на сегодняшний день собрание рецептов осетинской кухни

В данном разделе размещаются книги на разные темы

Коста Хетагуров "Осетинскя лира", по книге, изданной во Владикавказе (Орджоникидзе) в 1974 году.


Перечень дружественных сайтов и сайтов, схожих по тематике.



Rambler's Top100 Рейтинг@Mail.ru Индекс цитирования
Статьи Словари
Здравствуйте, Гость
Регистрация | Вход
Опубл. 19.12.2010 | прочитано 1759 раз |  Комментарии (0)     Автор: Tabol Вернуться на начальную страницу Tabol
АРАБЫ ПАДДЗАХ РОСТЕВАНЫ ХАБАР

Уыд Аравийы стыр паддзах, Ростеван, зæгъгæ, — кады лæг. 

Амонд йе 'мдзæрин бакодта, никуы банкъардта царды мæт, — 

Зондджын, намысджын, хъомысджын, хорз хæстон фæтæг, дардуынæг, 

Йе 'фсад, йе 'нувыд адæмæн кодта разамынд барджынæй. 

 

Уæвгæ, паддзахæн ничи уыд фырт, бындайрагæй дунетыл. 

Лæг сылвæстагæй базæронд: — иунæг байрæзт ын хуры тын; 

Хаста раст цыма стъалытæ чызг йæ зæрдæскъæф сурæты. 

Уый цы 'взаггæлтæ сныв кæной, — хъавгæ цасфæнды дзурæнт ыл?! 

 

Тинатин, зæгъгæ, — чызджы ном, — байрæзт, рухс тынтæй байдзаг и. 

Бацыд хурзæрин й' аууоны, — мæнæ минæвар уалдзæгæй! 

Паддзах басиды визиртæм, бады бандоныл хъæлдзæгæй; — 

Исты 'хсызгойнаг ног хабар ис йæ хъуыдыйы 'вæццæгæн. 

 

Дзуры: «Иу фæнд мæм ис æмæ ныр сымахмæ дæр байхъусин: 

Зæгъгæ, уардийы дидинæг бампылд, базæронд, бахус и, 

Уый æрызгъæлы, уый бæсты уарди ног къуыбыр рахæссы. 

Уæдæ ме 'хсæв дæр ралæууыд, хур мыл акъул ис, ахуыссыд. 

 

Æз ныззæронд дæн: низты низ, ризгæ, ме уæнгты бацыдис. 

Бирæ нал баззад м' адзалмæ, — у мæлæты хос ацы низ. 

Рухс куы схæццæ уа таримæ, — рухс ысхонæн ма цас ын ис?! 

Тинатин, зæгъын, спаддзах уæд, — хур кæй сурæты схъазыдис. 

 

Визиртæ загътой: «Хур-паддзах, дæу зæронд хонын не 'мбæлы; 

Худгæ уардийы дидинæг афтæ рагацау не 'мпылы, 

Бампылд, — гъе уæддæр зæрдæйыл, уыйау, дидинæг не 'мбæлы: 

Мæй, цырен мæйы стъалытæн, зæгъ, куыд бахынцæм се 'мбалыл! 

 

Ма, цытджын паддзах, карджынæй афтæ карз дæхи ма рафау: 

Искæй амындты диссагдæр у дæ зонды цур кадавар. 

Уæвгæ, чызгæй дæр раст зæгъыс, — ноджы де 'рхъуыды бадывæр, — 

Хорз у, сæвæр æй — ус-паддзах хурау адæмы батава. 

 

Чызг паддзахы зонд рахаста гуырдзæй, арфæгонд — дауджытæй. 

Ныхас цуронмæ ма бамбар, — мах дзырдтам ма йæ раджы дæр. 

Хурты хур куыд у, афтæ ма зоны алы ми 'гъдауджынæй: 

Нæй сылæй-нæлæй домбæйттæй, гъе, сæ лæппынтæй хъауджыдæр». 

 

Автандил, зæгъгæ, се спаспет, уыд амирспасалары фырт, 

Хурты, мæйты 'нгæс милрихи, номы диссаджы 'хсары гуырд. 

Уый цырен цырагъ фестади, уарзтæй катайаг, царæфтыд, — 

Судзгæ сагъæс ыл бафтыдта буц Тинатины сауæрфыг. 

 

Чызг йæ зæрдæйы ныххаудис, — арф æй сусæгæмбæхст дары, 

Уарди уардийæ фæхицæн, уæд мæрдонвæлурс фæдары, 

Ие 'ввахс балæууыд — йæ уындæй лæппуйыл цъæх арт æндзары: 

Уарзтæй чи райсы зæрдæниз, уый цынæ фыдбон æвзары! 

 

Лæппу хатыди — чызгмæ йын тагъд-тагъд бауайын не 'мбæлы; 

Ростеваны фæнд фехъусгæ цинты цинимæ фембал и. 

Загъта: 'взистбазыр хурыл-иу ныр кæд арæхдæр фембæлин, 

Дард æнхъæлцауы 'рхæндæгæй, дойны уардийау, не 'мпылин. 

 

Атахт паддзахы фидиуæн — уайтагъд фембæлццон уадимæ; 

Тинатины, дам, сæвæрдтон æз мæ сыгъзæрин бадæны. 

Уый — мæ зæрдæйы дидинæг — хурау тавдзæнис адæмы. 

Хонын дунейы 'взаггæлты — ном ын чи скæна кадимæ! 

 

Кæс Аравийы уæздæттæм, — галуаны æрлæууæн нал уыд: 

Бирæ мин æфсады спаспет Автандил — æрттивгæ стъалы, 

Гъе, визир Сограт — дзырддзæугæ... — цæй, лæг дзы нымайа цалы! 

Рухс паддзахбадæн къæлæтджын рæбыны тæмæнтæ калы. 

 

Чызджы сбадын кодта паддзах барджын хицауы бынаты, 

Систа кады худ йæ сæрæй, — айс, дæу у, зæгъгæ, йæм хаты. 

Фыд йæ бындармæ фæдзæхстæй уаз паддзахы лæдзæг ратты. 

Тинатин — зæндджын, æгъдауджын — хурау къæлæтджыны бады. 

 

Адæм алæууынц фæстæмæ, сæр æркъул кæнынц йæ разы. 

Дардыл уадындзтæ ныццæгъдынц, сыкъа цинвæдис ныууасы. 

Чызг кæуы, — цыма зæрин хур тар, хъуынтъыз мигъты 'хсæн хъазы; 

Сау сынтыбазыр цæстыхау ризгæ 'взист цæссыгæй тасы. 

 

Фыды бандоныл рабадын чызг нæ нымайы аивыл, 

Æмæ уалдзыгон уарынау цæссыг уардийыл аивылд. 

Фыд ын амоны царды 'гъдау: «Кæстæр хистæры раивы, 

Æви февæстаг де схæссæг, æви цæстытыл уайы фын! 

 

Уæдæ, ма мын кал сау цæссыг, ма схæц катайыл, сагъæсыл. 

Ныр ды спаддзах дæ а бæсты, æз мæ ныфс, мæ бон, нал хæссын. 

Уадз, Аравийы стъалыйæн ма уа мин азтæм ахуыссæн! — 

Рухс дæ зонд куыд у, афтæ мын у дæ уагæй дæр номхæссæн. 

 

Тауы уардийæ, фаджысæй хур æмхуызон рухс алцæуыл; 

Хуры фæзм, мæ чызг, — адæмыл ныр дæ зæрдæйы бар цæуы. 

У рæдау æмæ парахат, ма кæн ауæрдгæ мацæуыл: 

Фурдты бацæуæн денджызæй бирæ 'ддæмæ дæр рацæуы. 

 

Мах нæ рæдауæй фидауæм, буд — йæ хæрздæфæй дзæнæты! 

Лæг йæ парахатæй царды тых кæны мæнгард, мæлæтыл. 

Мулк нæ хардз кæныс? — нæ хæссы удæн амонды тæмæн тын. 

Байтау хорз, цæмæй йæ 'ркæрдай, — сæфы тауинаг æнæтыд!» 

 

Хъуыста чызг æнцад, æмбаргæ, ради, раздæрау, нæ куыдта. 

Цинæй барухс ис йæ зæрдæ, — райдыдта цæлкæнын фыд та: 

Ныр йæ цардамонд фæхудтис æмæ бабæстон и хъуыддаг. 

Хурты-хурзæрин йæ фауæг буц Тинатины фæзмыдта. 

 

Чызг фæсидт æмæ йæ уæлхъус февзæрд йе 'нувыд дыджызæ, 

Загъта йын: «Æрхæсс, — мæ номыл ис кæм цы чырын, цы чыссæ». 

Систой 'нæнымæц сыгъзæрин, алы стæм дзаумæттæ, чызг сæ 

Цас фæлæвæрдта фæйнæрдæм, — нæй йын радзурæн, ныффыссæн. 

 

Бирæ ракодта лæвæрттæ, адæмæн хæларæй уары, 

Алкæй иухуызон рæвдауы: не 'взары цагъар, æлдары. 

Уый йæ фыды фæдзæхст ахæм Тинатин йæ зæрдыл дары: 

«Хур йæ рухс тынтæ рæдауæй алцæуыл æмхуызон луары». 

 

«Лæгъзтæ байгом кæнут тагъддæр, — уаргæ 'взист, сыгъзæрин, — дзуры, 

Бæхгæс, де 'фсургъты рæгъæуттæ рауадз, — райуар сæ мæ цуры!» 

Адæм байдзаг ысты мулкæй, исынц — цас сæ зæрдæ куры, 

Æфсад хæзнамæ хæлæфæй раст абырджытау лæбурынц. 

 

Цыма Турчы зæххыл тохы бафтыд а хæзна сæ къухы, 

Алчи ласы 'фсургъ — араббаг, — уадсур, чи басгуыха дугъы. 

Уары 'взист æхца, цæвиттон, дымгæ митуылæн ыздухы. 

Хистæрæй, чызгæй, лæппуйæ алкæмæн йæ чыссæ цух уыд. 

 

Галуан куывд кæны дыккаг бон, фынг — алæмæтон, æгъуыстаг. 

Æфсад уытæппæтæй бадынц, иу сæ знон-абон нæ сыстад. 

Ростеван йæ сæр æруагъта, зæхмæ 'рхæндæгæй ныхъхъуыста. 

Фынгтыл сусу-бусу систой: «Ау, цæмæн фæцыд йæ хуыз та?» 

 

Æфсадæн сæ сæр, сæ фæтæг Автандил — домбай, хъæбатыр, 

Рухс тæмæнкалгæ уæлейæ фынгыл хурзæринау бады, 

Урсзачъе Сограт — йæ фарсмæ. Паддзах фенкъардгъуыз и, — хатынц, 

Сусæгæй фæрсынц кæрæдзи: «Хицау нал у цыма й' адыл?» 

 

Нæ, хуымæтæджы нæ нымдзаст зæхмæ тарæрфыгæй афтæ, 

Хъыгцы фæкæсдзæнæм фынгыл — цæл, минас, къæрццæмдзæгвд, кафтæй! 

Автандил зæгъы Согратæн: «Цом-ма, хъазгæмхасæн, хъавгæ, 

Бафæрсæм нæ буц паддзахы йе 'нкъард, йе 'рхæндæджы равгæй». 

 

Сабыр сыстадысты фынгæй, талас талм бæлæстау тасынц, 

Айстой нуазæнтæ сæ къухы, хур — сæ зæрдæскъæф æнгасы. 

Кæс — сæ зонгуытыл æрхаудтой уæртæ паддзахæн йæ разы. 

Райдыдта Сограт — дзырдарæхст — хъавгæ, худгæбылæй хъазын: 

 

«Фарн дæм бадзурæд, буц паддзах, хур дæ цæсгомæй нал кæсы; 

Уый, — дæ хæзнаты байуæрстæй кæд нæ бахаудтæ сагъæсы? — 

Чызг сæ схай кодта дзыллæйæн, — цин кæмæ нæ каст с' ахæссын! 

Ма йæ спаддзах кæн уый фæлтау, æмæ ма 'взарай ахæм зын». 

 

Ростеван æм сабыр хъусы, стæй йæ мидбылты фæхуды: 

Дис кæны, зæгъгæ, куыд уæнды, — ацу, бахынц æй тæппудыл! 

Дзуры йæм: «Зæндджын дæ, 'взаггæл, фæлæ хатт дæ тæрхон цуды; 

Чи зæгъа мæнæй — «æлгъин у», уый рæстдзинадæн цы 'мбуды! 

 

Уый мæ не 'ндавы, хорз визир, уый мæ не 'фтауы сагъæстыл: 

Раттæд адæмæн хæзнатæ, — мур нæ мæт кæнын с' ахастыл. 

Цард мыл баизæр мæнæ 'мæ лæг нæ баззайдзæн а бæстыл, — 

Райса кард æмæ раива мæн тыхæвзарæн карз хæсты. 

 

Иу сыл-бындар мын баззади, — цæй, куыд æй дарон азымы! 

Нæй зæрдæдарæн иу кæстæр, нæй мын иунæг фырт а зыны, — 

Ме 'мсæр чи уаид пуртийæ, фат æмæ 'рдынæй хъазыны. 

Автандилмæ ма иу чысыл хатт мæ хъаруйæ разыны». 

 

Автандил нымад куынæ 'рцыд арæхстæй паддзахы 'нгæсыл, 

Аив мидбылты фæхудгæ зæхмæ 'фсæрмгъуызæй ныккæсы: 

Ферттывтой дзæнхъа дæндæгтæ: дардыл рухс уылæн æнхъæвзы. 

Хицау æй фæрсы: «Мæ дзырдтæй худæгау дæумæ цы кæсы? 

 

Цæй-ма, зæгъ æргом — цы худыс уа былысчъилæй мæ цуры? — 

Паддзах лæппумæ ныууырдыг, — æви исты 'взæртæ дзурын?» 

Лæппу: «Хорз, цæуыл фæхудтæн, уый зæгъон, æрмæст дæ курын: 

Раттæд мын Хуыцау дæ хорзæх, — ма мæм сис хæцын, лæбурын». 

 

Буц Тинатинæй карз сомы паддзах ракодта барвæндæй: 

«Раст мын зæгъ æмæ 'фхæрды хыгъд айс мæ зæрдæбын арфæтæ!» 

«Уæдæ бауæндон, хорз паддзах, — дзуры 'фсæрмгъуызæй Автандил, 

Фатæхсынæй дыл, чи зоны, не 'мбæлд хистауын афтæ дæр. 

 

Æз — дæ къæхты рыг — ахызтæн кæд хæрзæгъдауы арæнтæй, 

Уæд — хатыр, фæлæ бафхæрдæн нæй рæстгæрхоны барæнтæ, 

Фатæй ерысы бавзарæм, уæвгæ, не стæм æмкарæнтæ. 

Пуртихъазæгæн фæз æмæ пурти — йе сгуыхты барæнтæ!» 

 

«Хорз, кæд афтæ у, — сфæлварæм, фæлæ карз фæсмон ма 'ркæ ды! 

Райсом ацæуæм, бавзарæм сырдты милмæ 'хсын тар хъæды. 

Демæ ерысы 'вдисæнтæн ракæ не 'фсады 'взаргæты, 

Фенæм, — чи тынгдæр бафтауа дисы хъуыддаджы 'мбаргæты!» 

 

Ууыл балхынцъ и сæ ныхас лæппу 'мæ цытджын паддзахæн, 

Æмæ хъазгæмхасæн систой ныр кæрæдзийæ дзырдкъахæн. 

Куывд куы бацыдис йæ тынджы, уæд хæснаг ыскодтой ахæм: 

«Фод æртæ боны бæгъæмсар — састы чи баззайа махæй». 

 

Ростеван зæгъы: «Дыууадæс немæ барджытæ цæудзысты, 

Ноджы нын цагъар дыууадæс рæвдз нæ къухмæ фат дæтдзысты. 

Шермадин — æнувыд — семæ, сырдтæм цырддзастæй кæсдзысты, 

Чи дзы цал амара махæй, уый нын уый фæстæ зæгъдзысты». 

 

Паддзах цуанон лæгтæн расидт: «Уайгæ бондзирдзурыл гъæйттæй 

Æмæ растын кæнут сырдты хъæдтæ, быдырты кæрæттæй». 

«Райсоммæ цæттæ ут!» — бардзырд раттой хотыхдар æфсæдтæн. 

Ууыл цин, цæлы фынг райхæлд æмæ ног фенддаг æрцæттæ. 



<==    Комментарии (0)      Версия для печати
Реклама:

Ossetoans.com allingvo.ru OsGenocid OsGenocid ALANNEWS jaszokegyesulete.hu mahdug.ru iudzinad.ru

Архив публикаций
  Июля 2019
» Открытое обращение представителей осетинских религиозных организаций
  Августа 2017
» Обращение по установке памятника Пипо Гурциеву.
  Июня 2017
» Межконфессиональный диалог в РСО-Алании состояние проблемы
  Мая 2017
» Рекомендации 2-го круглого стола на тему «Традиционные осетинские религиозные верования и убеждения: состояние, проблемы и перспективы»
» Пути формирования информационной среды в сфере осетинской традиционной религии
» Проблемы организации научной разработки отдельных насущных вопросов традиционных верований осетин
  Мая 2016
» ПРОИСХОЖДЕНИЕ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА
» НАРОДНАЯ РЕЛИГИЯ ОСЕТИН
» ОСЕТИНЫ
  Мая 2015
» Обращение к Главе муниципального образования и руководителям фракций
» Чындзӕхсӕвы ӕгъдӕуттӕ
» Во имя мира!
» Танец... на грани кровопролития
» Почти 5000 граммов свинца на один гектар земли!!!
  Марта 2015
» Патриоту Алании
  Мая 2014
» Что мы едим, или «пищевой терроризм»
  Апреля 2014
» ЭКОЛОГИ БЬЮТ ТРЕВОГУ
  Августа 2013
» Хетӕг Ирыстонмӕ цӕмӕн лыгъд?
» Кто такие нарты?
» Ды хъæздыгдæр уыдтæ цардæй
» ДЫУУӔ ИРӔН ЙӔ ЗӔРДӔ ИУ УЫД
» ПОМНИТЕ, КАКИМ ОН ПАРНЕМ БЫЛ...
» ТАБОЛТЫ СОЛТАНБЕДЖЫ 3АРӔГ
  Июля 2013
» «ТАМ ПОЙМЕШЬ, КТО ТАКОЙ»…
» Последнее интервью Сергея Таболова